مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112Editor's Noteسرمقاله1112fa آیتالله سیدمحمدخامنهایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2022112روز دوازدهم آذرماه امسال چهل و دومين سالگرد تأسيس مجلس خبرگان اول قانون اساسي و تصويب قانون اساسي سرافراز و باشكوه جمهوري اسلامي، پس از انقلاب سال 1357 ميباشد. انقلاب اسلامي ايران با قانون اساسي خود ميخواست نظامي نوين و انساني را در دنيا عرضه كند و قامت بالابلند اسلام سياسي و اجتماعي و تمدن حقيقي را به رخ حكومتهاي متمدننما بكشاند، و راه علاج مستضعفين جهان و ايران و رهايي بردگان طاغوتان و شاهان را به آنان نشان دهد.
در اصول اين قانون اساسي، نظامي طراحي شده كه بر اساس اعتقاد به توحيد و نبوت و معاد و اسلامي اجتهادي و منطقي ـ نه اسطورهيي ـ بنا شود و اهدافي پيشبيني كرده بود كه نقاط مهمي از شأن انساني انسان، يعني كرامت ذاتي و آزادي خدادادي او، هدف اصلي باشد و مديران آينده اين نظام سعي تمام در ايجاد زمينة رشد فضايل اخلاقي ـ همانند اخلاق قرآني ـ و طرد استعمار و بهرهكشيهاي نظام طاغوتي (ليبرالنما و دموكراتيك) داشته باشند و در رفع تبعيض و اجراي عدالت و تأمين حقوق مردم بكوشند و با بالا بردن آگاهي و بينايي و منطق مردم، آنها را به پاسداري آزادي و حقوق ديگر انساني خود وادار كنند.
نه در هيچ كشور و ملت و نه در هيچ قانون اساسي كه در جهان امروز هست، قانون و نظامي اينچنين عالي و انساني نوشته نشده است. در اين نظام، حكومت و مديريت و ولايت بر مردم، حق كساني است كه با تقوا و پرهيزكار و بدنبال مصلحت و منافع مردم باشند نه منافع خود، و قدرت را از خدا و مردم بدانند (حكومت الهي)، و هرگاه قدرت آنان را فريب داد، بدست خبرگان در كمين، از مقام خود عزل شوند. انتخاب ولي و رهبر نه بحكم زور و تزوير كه بايد بدست خبرگان وارسته و با مراجعه به رأي مردم (جمهوريت) و حكومت مردمي باشد؛ بدين ترتيب، حكم و قانون واقعي از آنِ خدا و گزينش لايق اين حكومت الهي، حق و وظيفة خود مردم است. حكومت بر بندگان خدا، حق خداست؛ نه ارثي است و نه حزبي و استعماري يا باختيار بيگانگان، از اينرو انتخاب مجلس و دولت به رأي و انتخاب خود مردم واگذار شده تا جمهوريت عملي شود.
شايد اتفاقي نباشد كه همين روز (12 آذر) در تقويم ما روز معلولين هم تعيين شده است! گرچه منظور جامعة معلولين جهادي سرفراز ما است، اما چه ميشود كرد كه دستهيي از مردم دچار معلوليت ذاتي و فكري هستند و متأسفانه اختيار اين نظام الهي فرازمند بدست انتخاب عدهيي از همين معلولين سياسي و فكري افتاده است و ديديم كه ـ بجز يكي دو مورد ـ بر اثر شعور كوتاه و فرهنگ انتخاباتي بد اكثريت، انتخاب روِساي قواي مجريه و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي غلط و پر اشتباه بود و صراط مستقيم اين نظام از خط ولايت زاويه گرفت. تحت تأثير قدرتطلبي منجر به خيانت و وابستگي به بيگانگان برخي مسئولين، قواي اصلي اين نظام از جاده منحرف شد تا بحّدي كه گاهي مجلس و دولتها، نه بسود نظام بلكه بكام دشمن عمل كردند و به بنيان نظام آسيب وارد آوردند و از جهت اقتصادي و مالي و رفاهي و فرهنگي و اعتقادي، صدمات بسيار به همين مردم در واقع شريف و ناآگاه زدند. شگفت آنكه دشمن و برخي نادانان يا مغرضان، اين آسيبها را به اصل نظام ميبندند و شماتت يا شكوه ميكنند.
راه درست آنست كه هر ساله يكبار ديگر در سالگرد تدوين قانون اساسي، مردم و صدا و سيما دور هم بنشينند و براي بازگشت وضع موجود اندوهبار كنوني به روزگاري كه شأن مناسب مقام انسان باشد، چاره بينديشند و آرزو و اهداف و تلاشهاي تدوينكنندگان قانون را عملي سازند.
روز دوازدهم آذرماه امسال چهل و دومين سالگرد تأسيس مجلس خبرگان اول قانون اساسي و تصويب قانون اساسي سرافراز و باشكوه جمهوري اسلامي، پس از انقلاب سال 1357 ميباشد. انقلاب اسلامي ايران با قانون اساسي خود ميخواست نظامي نوين و انساني را در دنيا عرضه كند و قامت بالابلند اسلام سياسي و اجتماعي و تمدن حقيقي را به رخ حكومتهاي متمدننما بكشاند، و راه علاج مستضعفين جهان و ايران و رهايي بردگان طاغوتان و شاهان را به آنان نشان دهد.
در اصول اين قانون اساسي، نظامي طراحي شده كه بر اساس اعتقاد به توحيد و نبوت و معاد و اسلامي اجتهادي و منطقي ـ نه اسطورهيي ـ بنا شود و اهدافي پيشبيني كرده بود كه نقاط مهمي از شأن انساني انسان، يعني كرامت ذاتي و آزادي خدادادي او، هدف اصلي باشد و مديران آينده اين نظام سعي تمام در ايجاد زمينة رشد فضايل اخلاقي ـ همانند اخلاق قرآني ـ و طرد استعمار و بهرهكشيهاي نظام طاغوتي (ليبرالنما و دموكراتيك) داشته باشند و در رفع تبعيض و اجراي عدالت و تأمين حقوق مردم بكوشند و با بالا بردن آگاهي و بينايي و منطق مردم، آنها را به پاسداري آزادي و حقوق ديگر انساني خود وادار كنند.
نه در هيچ كشور و ملت و نه در هيچ قانون اساسي كه در جهان امروز هست، قانون و نظامي اينچنين عالي و انساني نوشته نشده است. در اين نظام، حكومت و مديريت و ولايت بر مردم، حق كساني است كه با تقوا و پرهيزكار و بدنبال مصلحت و منافع مردم باشند نه منافع خود، و قدرت را از خدا و مردم بدانند (حكومت الهي)، و هرگاه قدرت آنان را فريب داد، بدست خبرگان در كمين، از مقام خود عزل شوند. انتخاب ولي و رهبر نه بحكم زور و تزوير كه بايد بدست خبرگان وارسته و با مراجعه به رأي مردم (جمهوريت) و حكومت مردمي باشد؛ بدين ترتيب، حكم و قانون واقعي از آنِ خدا و گزينش لايق اين حكومت الهي، حق و وظيفة خود مردم است. حكومت بر بندگان خدا، حق خداست؛ نه ارثي است و نه حزبي و استعماري يا باختيار بيگانگان، از اينرو انتخاب مجلس و دولت به رأي و انتخاب خود مردم واگذار شده تا جمهوريت عملي شود.
شايد اتفاقي نباشد كه همين روز (12 آذر) در تقويم ما روز معلولين هم تعيين شده است! گرچه منظور جامعة معلولين جهادي سرفراز ما است، اما چه ميشود كرد كه دستهيي از مردم دچار معلوليت ذاتي و فكري هستند و متأسفانه اختيار اين نظام الهي فرازمند بدست انتخاب عدهيي از همين معلولين سياسي و فكري افتاده است و ديديم كه ـ بجز يكي دو مورد ـ بر اثر شعور كوتاه و فرهنگ انتخاباتي بد اكثريت، انتخاب روِساي قواي مجريه و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي غلط و پر اشتباه بود و صراط مستقيم اين نظام از خط ولايت زاويه گرفت. تحت تأثير قدرتطلبي منجر به خيانت و وابستگي به بيگانگان برخي مسئولين، قواي اصلي اين نظام از جاده منحرف شد تا بحّدي كه گاهي مجلس و دولتها، نه بسود نظام بلكه بكام دشمن عمل كردند و به بنيان نظام آسيب وارد آوردند و از جهت اقتصادي و مالي و رفاهي و فرهنگي و اعتقادي، صدمات بسيار به همين مردم در واقع شريف و ناآگاه زدند. شگفت آنكه دشمن و برخي نادانان يا مغرضان، اين آسيبها را به اصل نظام ميبندند و شماتت يا شكوه ميكنند.
راه درست آنست كه هر ساله يكبار ديگر در سالگرد تدوين قانون اساسي، مردم و صدا و سيما دور هم بنشينند و براي بازگشت وضع موجود اندوهبار كنوني به روزگاري كه شأن مناسب مقام انسان باشد، چاره بينديشند و آرزو و اهداف و تلاشهاي تدوينكنندگان قانون را عملي سازند.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/33398مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112Laws of Nature as Strategies for Man’s Happinessناموس طبيعت بمثابه راهكار سعادت بشر1316fa آیتالله سیدمحمدخامنهایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2022112The world and nature have been created relying on certain divine rules and principles. Based on the Divine Will and pre-ordination, there is a mutual relationship and interaction not only between all the components of the world of being but also between them and the whole world of creation. As a member of this world, Man can both affect it and be affected by it. This process has been predestined based on the main law and principle of this world, that is, the commensurability of “being” and “good”. Where there is good, there is being (and vice versa), and where there is no good, there is evil or non-being (and vice versa). The only way of attaining true happiness for Man is living in harmony with the system of nature and its governing rules. The divine tradition or the laws of nature are such that any deviation from them will lead to evil, misery, loss, calamity, disease, etc. The world (macro-anthropo) reacts to the good and bad deeds of human beings (micro-anthropo). Sin, which means any disobedience to the Divine orders or transgression from the laws of creation and nature, results in human misery and cruelty and will be followed by Divine punishment and torture. This is the point at which God’s glorious names and attributes are manifested.جهان آفرينش و طبيعت براساس قواعد و قوانين (نواميس يا سنن الهي) خلق شده و نظام خلقت بر آنها استوار است. مشيت و تقدير الهي بر اين قرار گرفته كه تمام اجزاء و اعضاي جهان هستي، با يكديگر و با مجموعة جهان خلقت، در ارتباطي و تعاملي دوسويه باشند. انسان نيز بعنوان عضوي از اين جهان، هم ميتواند بر آن اثر بگذارد و هم ميتواند از آن تأثير بپذيرد. اين تأثير و تأثر بر اساس قانون (ناموس) و قاعده» اصلي اين جهان، يعني تساوق «وجود» و «خير» مقدر شده است؛ آنجا كه خير هست، وجود نيز هست (و برعكس) و آنجا كه خير نباشد، «شر»، يعنيلاوجود و عدم است (و برعكس.) يگانه راه رسيدن انسان به سعادت حقيقي، هماهنگي و همراهي با نظام طبيعت و قواعد حاكم بر آن است؛ سنت الهي يا قانون و ناموس طبيعت بگونهيي است كه انحراف از آن، شر، بلا، ضرر، آفت، بيماري و ... را در پي خواهد داشت. جهان (انسان كبير) در برابر اعمال خوب و بد انسان (عالم صغير) واكنش نشان ميدهد؛ «گناه» كه همان تمرد از فرامين الهي يا انحراف از قواعد تكوين و طبيعت است، موجب شقاوت و بدبختي انسان خواهد بود و عذاب و كيفر الهي را در پي خواهد داشت. در اينجاست كه اسماء و صفات جلاليّه» خداوند، ظهور و تجلي مييابد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/33399مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112 A Critical Study of Haeri Yazdi’s View of the Sadrian Semantic Function of “Possibility” in Explaining the Sinan Argument of the Righteousبررسي و نقد ديدگاه حائري يزدي دربارة كاربرد معناي صدرايي «امكان» در تبيين برهان صديقين سينوي1728faحمید رضاخادمیدانشیار گروه فلسفه و کلام، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی «سمت»، تهران، ایران202158The argument of the righteous (Burhān al-Ṣiddīqīn) demonstrates the essence of the Necessary Being without resorting to an intermediary. This title was chosen for the first time by Ibn Sīnā in order to provide a new interpretation of an argument that Fārābī had previously adduced. The argument of the righteous is one of the best and most concise philosophical and rational arguments on demonstrating the existence of God.This argument reasons from “being” to the “Necessary Being” so that none of God’s acts, such as motion or origination, functions as the middle term. Haeri Yazdi has tried to respond to the problems of this argument by explaining the meaning of possibility in the Peripatetic and Transcendent Schools of philosophy. Given his accurate analysis of the meaning of possibility, he believes that it can be used as a basis for proving the existence of the Necessary Being; therefore, it is not necessary to resort to the impossibility of infinite regression. Following an analytic comparative method and based on Mullā Ṣadrā’s valid criteria for the truth of the argument of the righteous, the present paper analyzes and examines Haeri Yazdi’s interpretation and shows that his view is not immune to criticism.«برهان صديقين»، برهاني است كه در آن بدون نياز به واسطه، ذات واجبالوجود اثبات ميشود. اين عنوان را نخستينبار ابنسينا براي تقرير جديدِ برهاني كه پيشتر فارابي اقامه كرده بود، برگزيد. برهان صديقين بهترين و موجزترين برهان فلسفي و عقلي براي اثبات وجود خداست. در اين برهان از خود «وجود» به «واجبالوجود» استدلال ميشود، بگونهيي كه هيچيك از افعال الهي ـ از قبيل حركت، حدوث و ... ـ حد وسط قرار نميگيرند. حائري يزدي براساس تبيين معناي «امكان» در فلسفه» مشاء و حكمت متعاليه، براي رفع اشكالات مطرح شده دربارة اين برهان تلاش نموده و با توجه به تحليل دقيق معناي امكان، معتقد است از طريق آن ميتوان واجبالوجود را اثبات كرد؛ بهمين دليل تمسك به محالبودن دور و تسلسل ضرورتي ندارد. مقاله» حاضر با روش تحليلي ـ تطبيقي و با توجه به معيارهاي معتبر نزد ملاصدرا در صدق برهان صديقين، به تحليل و بررسي تقرير حائري يزدي پرداخته و نشان داده كه ديدگاه او خالي از اشكال نيست.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24169مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112A Critical Study of the Differences Between Elemental and Ideal Bodies in Mullā Ṣadrāتبيين تفاوتهاي جسم عنصري و جسم مثالي از ديدگاه صدرالمتألهين (بررسي انتقادي)2940faحسینکریمیدانش پژوه سطح 4، مرکز تخصصی فلسفه اسلامی حوزه علمیه، قم، ایران2021124One of the classifications of the reality of the body in philosophical sources and works divides it into Ideal and elemental types. There is no conflict among contemporary philosophers regarding the essence of this division itself; however, they have referred to some differences between elemental and Ideal bodies, some of which are based on the principles related to the discussion of material and immaterial entities. Philosophers have provided different definitions for the material and immaterial. One of the important problems in the discussion of the differences between elemental and Ideal bodies is the problem of the existence of potency. Nevertheless, some other differences between them have been mentioned that cannot be completely based on the discussion of material and immaterial entities. Mullā Ṣadrā has extensively dealt with this philosophical problem in his works and referred to 15 differences between these two realities. The study of these differences can provide a better understanding of the reality of elemental and Ideal bodies. The present study indicates that some of these differences are correct; some are incorrect, and some others demand further explanation.يكي از تقسيماتي كه در منابع و آثار فلسفي دربارة حقيقت جسم بيان شده، تقسيم آن به جسم مثالي و جسم عنصري است. در اصلِ وجود اين تقسيم ميان حكماي متأخر اختلافنظري نيست اما تفاوتهايي براي جسم عنصري و مثالي ذكر كردهاند كه برخي از اين تفاوتها، مبتني بر همان مباني اخذشده در بحث مجرد و مادي است. حكما در تبيين مجرد و مادي، همه به يك شكل عمل نكرده و هر يك تعريفي متفاوت ارائه دادهاند. يكي از مسائلي كه در بحث تفاوتهاي جسم عنصري و مثالي حائز اهميت است، مسئلة وجود قوه است. علاوه بر اين، تفاوتهاي ديگري نيز ميان جسم مثالي و جسم عنصري بيان شده كه نميتوان آنها را تماماً مبتني بر بحث مجرد و مادي دانست. صدرالمتألهين در آثار خود مفصلاً به بررسي اين مسئلة فلسفي پرداخته و پانزده تفاوت را براي اين دو حقيقت بيان كرده است. بررسي اين تفاوتها، فهم بهتري از حقيقت جسم عنصري و جسم مثالي را براي ما در پيخواهد داشت. پژوهش حاضر نشان ميدهد كه برخي از اين تفاوتها صحيح، برخي نادرست و برخي ديگر نيز داراي تفصيل هستند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24125مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112Realism of Cyberspace: A Philosophical Analysis of Virtual Reality with an Emphasis on the Principles of the Transcendent Philosophyواقعانگاري فضاي مجازي (تحليلي فلسفي از واقعيت مجازي با تأكيد بر مباني حكمت متعاليه)4154faمهدیگنجوردانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران0000000324291730202142From an ontological point of view, cyberspace should be considered a domain of original and effective reality which, given its vast growth, has exercised great influence on different aspects of modern human life. A study of the ontological dimensions of this realm of reality is important for different reasons. Undoubtedly, toady a significant part of human life is affected by the various manifestations of cyberspace. Moreover, this phenomenon has influenced multiple angles of human thought and behavior and introduced a new lifestyle for contemporary human beings and later generations. The present study, while investigating the virtual world from an ontological point of view and providing a metaphysical analysis of this realm, tries to rationally demonstrate that cyberspace is a real entity enjoying objectivity and truth relying on its effects on human nature and destiny. Later, based on the logical principle of “By their fruit you will recognize them”, the author first explains and emphasizes the objective effects and concomitants of cyberspace, and then discloses some angles of this secret and complicated reality based on Sadrian principles. The realism of cyberspace can suggest the idea that virtual reality is similar to a kind of existence in Islamic philosophy called the “world of Ideas” or the “world of quantitative forms”. This is because, irrespective of the differences between these two phenomena, virtual reality is also based on numbers and quantitative forms. Moreover, similar to the world of ideas, there is no trace of matter in this realm of being (cyberspace), whereas the effects and concomitants of matter can be witnessed there. The smallest philosophical outcome of exploring virtual reality is that, by revealing a realm of being including both immaterial and subtle forms, it prepares contemporary Man to perceive and experience “abstract truths” and accept holy, immaterial, and intangible affairs.«فضاي مجازي» را بلحاظ هستيشناختي بايد ساحتي از واقعيت اصيل و منشأ اثر دانست كه با رشد فراگير خود، تأثيراتي عميق بر شئون زندگي انسان مدرن گذاشته است. پرداختن به ابعاد وجودشناختيِ اين ساحت از واقعيت، از چند وجه اهميت دارد؛ هم از اين حيث كه بخش مهمي از حيات انسان و جهان امروز، متشكل از مظاهر متنوع فضاي مجازي است و هم بدان لحاظ كه حضور اين پديده، زواياي مختلف انديشه و رفتار آدمي را تحت تأثير قرار داده و شيوة نويني از زندگي را براي انسان معاصر و نسل بعدي او رقم زده است. نوشتار حاضر، ضمن بررسي وجودشناختي و ارائة تحليل متافيزيكي از فضاي مجازي، با تكيه بر اثربخشي آن بر سرشت و سرنوشت انسان، به اثبات عقلاني اين مدعا پرداخته كه «فضاي مجازي، امري واقعي و برخوردار از عينيت و واقعيت است». سپس به اقتضاي قاعده» منطقي «تُعرَف الاشياء بِأثمارِها»، با تبيين و تأكيد بر آثار و لوازم عيني فضاي مجازي، زوايايي از ماهيت اين واقعيت مرموز و پيچيده را بكمك مباني صدرايي، نمايان ساخته است. «واقعانگاري فضاي مجازي»، ميتواند اين انديشه را به ذهن متبادر نمايد كه واقعيت مجازي با نحوهيي از وجود ـكه در فلسفه» اسلامي با عنوان «عالم مثال» يا «عالم صوَر مقداري» مطرح شده ـ مماثلت و مشابهت دارد، زيرا صرفنظر از تفاوت و تباين اين دو پديده، بنياد واقعيت مجازي نيز بر اعداد و صورتهاي مقداري استوار است و در اين ساحت از هستي ـ همچون عالم مثال ـ خبري از حضور ماده نيست، هرچند آثار و لوازم وجودي ماده در آن يافت ميشود. كمترين دستاورد فلسفي تتبع در واقعيت مجازي اينست كه با نماياندن ساحتي از هستي ـ مشتمل بر صورتهاي غيرمادي و لطيف ـ انسان معاصر را مستعد ادراك و تجربة «حقايق مجرد» و آمادة پذيرش امور قدسي، انتزاعي و غيرملموس ميكند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24157مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112A Study of Ḥakīm Khājūī’s Objections to the Gnostic Theory of Oneness of Beingبررسي انتقادات حكيم خواجويي دربارة نظرية وحدت وجود عرفاني5568faمحمودصیدیاستادیار گروه فلسفه، دانشگاه شاهد، تهران، ایرانمحمدجوادپاشاییاستادیار گروه فلسفه، دانشگاه شاهد، تهران، ایران202134As the basis of theoretical gnosis, oneness of being has provoked several debates among thinkers in the history of Islamic philosophy. Mullā Ismā‘īl Khājūī, one of the thinkers and Mutikallimun of the Safavid period and post-Sadrian era, has criticized this theory and challenged it from different aspects. Khājūī rejects this theory based on the ontological differences between the Necessary Being and possible beings, absence of absoluteness in the Necessary Being, the lack of a rational argument for demonstrating the oneness of being, and the inefficiency of the arguments of some gnostics and mystics on proving this oneness. However, the present study postulates that Khājūī’s criticisms originate in confusing the different meanings of certain key terms in philosophical sciences and kalām with those in theoretical gnosis. Nevertheless, it seems that in certain cases, such as gnostics’ failure in adducing a rational argument for demonstrating the oneness of being, his criticism is justified.«وحدت وجود» بعنوان اساس و بنيان عرفان نظري، در طول تاريخ تفكر اسلامي همواره محل بحثهاي فراواني ميان انديشمندان بوده است. ملااسماعيل خواجويي، از متفكران و متكلمان عصر صفويه و دوران بعد از ملاصدراست كه به نقادي اين نظريه پرداخته و آن را از جهات گوناگون بچالش كشيده است. خواجويي براساس تباين وجودي واجبالوجود با موجودات ممكن، وجود مطلقنبودن واجبالوجود، اقامه نشدن استدلال عقلاني در اثبات وحدت وجود و نارسايي استدلالهاي برخي از عارفان و متصوفان در اثبات وحدت وجود، اين نظريه را نامقبول و نادرست ميداند. اما در پژوهش حاضر بيان شده كه انتقادات خواجويي ناشي از مغالطه و خلط ميان معاني مختلف اصطلاحات علوم فلسفه و كلام با عرفان نظري است؛ هر چند كه در برخي موارد ـ مانند اقامهنشدن استدلال عقلاني از سوي عارفان در اثبات وحدت وجود— انتقاد او صحيح بنظر ميرسد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24146مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112Listener (Locus of Manifestation) and Source (Emanator) Intellects in Jawadi Amuli (with an Emphasis on Misbah Yazdi’s Views)عقل مستمع (مظهر) و عقل منبع (مصدر) از ديدگاه استاد جواديآملي (با ملاحظاتي از استاد مصباحيزدي بر آن)6980faروح الهآدینهاستادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)سیده رقیه موسویمربی و دانشجوی دکتر دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران202138The discussion of intellectual perception and the quality of intellection holds an important place in epistemology. Islamic philosophers have followed various approaches to explaining the mechanism of intellection. Mullā Ṣadrā has also used different expressions for clarifying the process of general perception. He views the intellect sometimes as a locus of manifestation or epiphany (listener) and sometimes as an emanator (source) of intellectual forms. Accordingly, each of the researchers and commentators of Sadrian philosophy has tried to justify the differences between the words he has used in some way. As a neo-Sadrian philosopher, Jawadi Amuli posits some discussions in his works that can introduce a new view of the process of rational perception. Following a descriptive-analytic method, the present study demonstrates that, Jawadi Amuli has directly referred to two types of rational perception and the necessity to separate them from each other. In one of them, the intellect is a listener, and the general perception is the result of conscious rational intuition and passivity of the soul. Here, perception is limited to a special group. In the other one, the intellect functions as a source, and the general perception is the outcome of mental and soulish activities. All people are capable of this kind of intellectual perception.بحث از ادراك عقلي و نحوة تعقل، از مباحث مهم معرفتشناسي است. فلاسفة اسلامي ضمن تأكيد بر ارزش ادراك عقلي، در تبيين سازوكار تعقل رويكردهايي گوناگون داشتهاند. در اين ميان، ملاصدرا نيز در تبيين فرايند ادراك كلي، تعبيرات مختلفي دارد؛ او گاهي عقل را مظهر (مستمع) و گاهي مصدر (منبع) صور عقلي ميداند. از اينرو هر يك از پژوهشگران و شارحان حكمت صدرايي بنوعي، درصدد توجيه اختلاف تعابير صدرالمتألهين برآمدهاند. استاد جواديآملي در آثار خود، در مقام يك فيلسوف نوصدرايي مباحثي را مطرح ميكند كه ميتواند نگاهي نو به مسئلة فرايند ادراك عقلي باشد. پژوهش حاضـر با روش توصيفي ـ تحليلي نشان ميدهد كه استاد جواديآملي به دو نوع ادراك عقلي و لزوم تفكيك آنها تصريح نموده است؛ در يك نوع عقل، مستمع است و ادراك كلي حاصل شهود آگاهانه عقلي و انفعال نفس ميباشد و درك آن مختص به گروهي خاص است و در نوع ديگر، عقل، منبع است و ادراك كلي حاصل كاركرد ذهن و فعاليت نفس است و عموم مردم از اين ادراك عقلي بهرهمندند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24148مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112Immutable Archetypes and their Place in Divine Apriori Knowledge in the Eyes of Ibn ‘Arabī and Mullā Ṣadrāاعيان ثابته و جايگاه آن در علم پيشين الهي از ديدگاه ابنعربي و ملاصدرا8188faامیرحسینکیانیدانشجوی دکتری فلسفه وکلام اسلامی، واحد علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ايران زهرهحسینی خامنهایدانشجوی دکتری فلسفة تعليم و تربيت اسلامي، واحد علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ايران2022112The notion of immutable archetypes is one of the most important pillars of Ibn ‘Arabī’s ontology, and its acceptance greatly influences one’s view of the problem of God’s knowledge. In fact, God’s knowledge prior to the creation of existents is an important challenge that various epistemological, kalāmi, philosophical, and gnostic systems have tried to analyze and explain each in its own way. The Mu‘tazilites and Ibn ‘Arabī have tried to solve this problem by accepting the existence of pre-eternal archetypes. However, some thinkers, such as Mullā Ṣadrā, have disagreed with Ibn ‘Arabī’s view. Mullā Ṣadrā has harshly criticized the structure of immutable archetypes in his works. Nevertheless, through a more detailed investigation and based on a comparative approach, it can be concluded that Mullā Ṣadrā has tried to solve the problems that are in contrast to his philosophical principles through presenting a new view of the problem of archetypes and providing a new interpretation of Ibn ‘Arabī’s standpoint. This study aims to demonstrate that Mullā Ṣadrā agrees with Ibn ‘Arabī’s view of immutable archetypes but differentiates between his view and the idea of the subsistence of non-existents, which is favored by the Mu‘tazilites. He also believes that the first view is in conformity with his own unveilings and intuitions.«اعيان ثابته» يكي از مهمترين اركان هستيشناسي ابنعربي است و پذيرش آن تأثير بسزايي در نوع نگاه به مسئلة علم خداوند دارد. «علم خداوند قبل از خلقت موجودات»، چالش مهمي است كه دستگاههاي معرفتي كلامي، فلسفي و عرفاني هركدام بنوبة خود تلاش كردهاند كه آن را تشريح و تبيين نمايند. معتزله و ابنعربي با قبول ثابتات ازليه، سعي كردهاند اين نزاع را پاسخ دهند. ديدگاه ابنعربي مخالفاني ميان فلاسفه دارد و يكي از آنها ملاصدراست كه در آثارش به ساختار اعيان ثابته بسيار تاخته است. اما با بررسي بيشتر و نگاه تطبيقي به اين پاسخ ميرسيم كه ملاصدرا با طرح نگاهي نو به مسئلة اعيان ثابته و بيان تقريري جديد از نگاه ابنعربي، تلاش ميكند مواردي را كه با دستگاه فلسفيش در تعارض است، حل كند. اين تحقيق با اشاره به نكات مطرح شده، اثبات ميكند كه ملاصدرا ديدگاه ابنعربي در مورد اعيان ثابته را پذيرفته و ميان نگاه ابنعربي و قول به ثبوت معدومات ـكه ديدگاه معتزله استـ تفاوت قائل است و نگاه اول را مطابق با كشفيات و مشاهدات خويش ميداند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/33400مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742712022112An Evaluation of the Common Interpretations of Fact Itself and its Whatness Based on Mullā Ṣadrā’s Final Viewارزيابي تفاسير رايج از نفسالامر و بيان چيستي آن براساس ديدگاه نهايي ملاصدرا89104faسیده زهراموسوی بایگیدانشجوي دكتري دانشگاه فردوسي مشهد، مشهد، ايران0000000287027630سید محمدموسویدانشيار دانشگاه علوم اسلامي رضوي، مشهد، ايران 202127One of the discussions that has attracted great attention in scientific-philosophical societies is epistemology and its related problems such as the problem of the “criterion for the truth of propositions”. Muslim thinkers believe that the criterion corresponds with nafs al-amr (fact itself); however, they have provided different views and interpretations of this concept. The required data for the study were collected through the library method. After describing and analyzing them, while evaluating three famous views regarding the truth of fact itself, reporting the related criticisms, and emphasizing the incomprehensiveness of these views, the researchers try to demonstrate that fact itself means “God’s essential differentiated knowledge”. Their standpoint is in conformity with gnostic and Sadrian philosophical principles.يكي از مباحثي كه در دهههاي اخير در آثار علمي ـ فلسفي مطرح شده، معرفتشناسي و مسائل مرتبط با آن، از جمله مسئلة «معيار و مناط صدق گزارهها» است. متفكران مسلمان بر اين باورند كه معيار صدق گزارهها، مطابقت با نفسالأمر است اما در تفسير نفسالامر، ديدگاههاي متفاوتي ارائه دادهاند. اين پژوهش كه با روش كتابخانهيي به گردآوري دادهها و سپس توصيف و تحليل آنها پرداخته، ضمن ارزيابي سه ديدگاه مشهور درباره» حقيقت نفسالأمر انتقادات وارد بر آنها و نيز روشنگري در باب عدم تماميت آن تفاسير، درصدد اثبات اين نظريه است كه نفسالأمر عبارتست از «علم ذاتي تفصيلي خداوند». ديدگاه مختار نگارندگان هماهنگ با مباني انديشة صدرالمتألهين، و برگرفته از اصول عرفاني است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24133