مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105From Wisdom to Functionalism: A New Analysis of the Nature of Mullā Ṣadrā’s Philosophical Paradigmاز «حكمت» تا «كاركردگرايي»؛ تحليلي نو از ماهيت پارادايم فكري صدرالمتألهين125136faحسنرهبراستادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان0000000315861367حميد اسكندريدانشگاه سیستان و بلوچستان2019122The nature of Mullā Ṣadrā’s philosophical paradigm as a comprehensive system of philosophy has always been investigated by researchers in related fields. So far, eight views have been proposed in this regard; some of them consider Mullā Ṣadrā’s school to be a philosophical one; some others view it as a gnostic one, while others attribute a kalāmī nature to it. Nevertheless, his words and writings contradict these views. He mainly prefers to call his system of thoughts “wisdom”, which means the knowledge of God and His attributes and acts based on a mixed kalāmī-gnostic method. However, the writer believes that wisdom has no independent identity distinguishing it from philosophy, kalām, and gnosis and cannot be deemed as an independent school. Accordingly, in order to provide an accurate explanation of his system of thoughts, in addition to internal and content-based analyses, one should observe the external features of the world Mullā Ṣadrā lived in. Hence, from an external perspective, it apparently follows “consensus-creating functionalism”; that is, his school seeks to create functional unity among the three systems of thought. From an external perspective, it follows an anthropological life-course approach; in other words, one should consider the various philosophical, social, and political conditions of his time in explaining the discussions, problems, and methods embedded in his system of thinking. Accordingly, the writer believes that three points should be considered in adopting an optimal approach to examining the Sadrian system of thought: the distinction between the truths about the intellect and the truths about faith, omission of what is inconsistent with philosophical method, and distinguishing the borderlines of intellect from those of narration and gnosis. In this paper, while presenting Mullā Ṣadrā’s view of his own school, it has been tried to clarify Sadrian thoughts based on their internal content and external conditions in order to provide a new analysis of his thought system.تبيين ماهيت پارادايم فكري ملاصدرا، بعنوان نظام فلسفي جامع در جهان اسلام، همواره مورد بررسي پژوهشگران بوده است. تاكنون هشت ديدگاه در اينباره مطرح شده است؛ بعضي نظام فكري ملاصدرا را فلسفه، گروهي عرفان و عده‌يي كلام دانسته‌اند اما گفته‌ها و نوشته‌هاي او نافي اين ديدگا‌ههاست. او مايل است نظام انديشه‌يي خود را «حكمت» نام نهد كه عبارتست از علم به خدا و صفات و افعال او با روش توأمان برهاني و عرفاني. اما به اعتقاد نگارنده، حكمت هويتي مستقل از سه مشرب فكري فلسفه، كلام و عرفان ندارد و نميتوان آن را مكتبي مستقل لحاظ نمود. از اينرو، براي تبيين دقيق نظام فكري او بايد افزون بر بررسيهاي دروني و محتوايي، از منظر بيروني نيز به زيست‌جهان ملاصدرا نگريست. با در نظرگرفتن اين امر، ميتوان مكتب صدرالمتألهين را از منظر دروني، «كاركردگرايي وفاق‌بخش» ـ بمعناي تلاش براي كاربردي نمودن آن و وحدت ميان مشارب فكري سه‌گانه‌ـ دانست و از منظر بيروني، «زمان‌شناسانة مردم‌نگر»؛ يعني شرايط فكري، اجتماعي و سياسي عصر وي بايد در تبيين مباحث، مسائل و روش فكري او لحاظ شود. بر اين مبنا، نويسندگان معتقدند با لحاظ نمودن سه نكته ميتوان رويكردي بهينه به نظام فكري صدرايي داشت. اين سه نكته عبارتند از: تمايز حقايق عقل از حقايق ايمان، حذف آنچه با روش فلسفي ناسازگار يا ناهمسوست و تعيين محدوده و قلمرو عقل در برابر نقل و عرفان. در اين مقاله ضمن ارائة ديدگاه صدرالمتألهين دربارة نظام فكريش، تلاش شده با تبيين انديشة صدرايي از منظر محتوايي و شرايط بيروني، تحليلي نو دربارة نظام فكري ملاصدرا ارائه گردد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23983

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Place of Act in Man’s Existence in Mullā Ṣadrāجايگاه «عمل» در وجود انسان از نگاه ملاصدرا93110faفاطمهسلیمانی دره باغیدانشگاه امام صادق(ع)- پردیس خواهران20191214One of the important problems in the field of anthropology is the place of “act” in Man’s existence and its role in attaining perfection. In Mullā Ṣadrā’s view, when a person performs an act, its truth is developed inside their soul so that thoughts and beliefs function as origins of different tendencies and feelings in human beings. Therefore, external acts are manifestations of human thoughts, intentions, feelings, and tendencies; they do not directly affect the formation of the truth of human beings but only function as the manifestation of the truth of the human soul. In this way, the truth and inner nature of act is identical with soulish forms and habits, which in the hereafter create the Ideal and otherworldly body. In fact, human beings represent themselves in the outside world through their acts. Hence, Mullā Ṣadrā rejects the idea that act is the cause of the emergence of states and attributes in the soul and, in case of repetition, results in the development of soulish habits. He, rather, believes that act is the product of human states and tendencies and merely plays the role of an intermediary between the human soul and the external material world. However, acts indirectly affect the formation of new thoughts and, as a result, new emotions and dispositions.يكي از مسائل مهم در مباحث انسان‌شناسي، مسئلة جايگاه «عمل» در وجود انسان و نقش آن در رسيدن او به كمال است. از نظر ملاصدرا، هر عملي كه انسان انجام ميدهد، حقيقت آن در درون نفس او شكل ميگيرد؛ بدين صورت كه افكار و اعتقادات منشأ پيدايش گرايشها و احساسات در انسان ميگردد و وجود گرايشها و عواطف باعث ايجاد عزم و اراده بر انجام عمل ميشود. بنابرين، عمل ظاهري نمود و جلوه‌يي‌از افكار، نيات، احساسات و تمايلات انسان است و تأثير مستقيم بر شكل گرفتن حقيقت انسان ندارد، بلكه تنها بروز و ظهور حقيقت نفس انساني است. به اين ترتيب، حقيقت و باطن عمل همان صور و ملكات نفساني است كه در آخرت نيز پديدآورندة بدن مثالي و اخروي خواهد بود. در واقع، انسانها‌ از طريق عمل، خود را در جهان بيروني جلوه‌گر ميسازند. بنابرين، اين سخن كه عمل علت پيدايش حالات و صفات در نفس است و در صورت تكرار باعث پيدايش ملكات نفساني در انسان ميشود، از نظر ملاصدرا صحيح نيست. او معتقد است عمل محصول حالات و تمايلات انساني است و صرفاً نقشي واسطه‌يي ميان نفس انساني و جهان مادي و بيروني دارد. البته عمل بطور غيرمستقيم بر شكل‌گرفتن افكار و انديشه‌هاي جديد و بدنبال آن، احساسات و تمايلات نو، تأثير ميگذارد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23987

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105A Study of Mudarres Zunūzī’s View of the Theory of Interrupting the Divine Punishment based on the Ideas of Ibn ‘Arabī and Mullā Ṣadrāبررسي ديدگاه مدرس زنوزي دربارة نظرية انقطاع عذاب الهي (با تكيه بر آراء ابن‌عربي و ملاصدرا)111124faحمید رضاخادمیپژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی«سمت»رضاحصاریدانشگاه باقر العلوم20191215The eternity of divine punishment is among the important eschatological problems and discussions in philosophy and gnosis. Ibn ‘Arabī and Mullā Ṣadrā’s scrutiny and analysis of this problem attracted the attention of several Muslim thinkers to this subject in later times. Among them, Āqā ‘Alī Mudarres Zunūzī was one of the advocates of the theory of sinners’ eternal punishment in hell. In his glosses on al-Asfār, he adduced three arguments for this theory including the direct reference of some Qur’anīc verses to the eternity of punishment, the absence of any defense against divine punishment, and the concomitance of Man’s free will with eternal punishment. Zunūzī does not agree with the ḥadīth that Mullā Ṣadrā cites in order to demonstrate the interruption of punishment. However, in this paper the authors demonstrate that his criticism of Mullā Ṣadrā’s view is unfounded. Therefore, it can be said that the arguments adduced by some philosophers and gnostics in defense of the interruption of punishment are complete and can rationally justify this problem.مسئلة خلود عذاب الهي از جمله مسائل و مباحث مهم معادشناسي در فلسفه و عرفان است. توجه و تحليل ابن‌‌عربي و ملاصدرا باعث شده توجه بسياري از انديشمندان و متفكران مسلمان پس از آنها، به اين موضوع معطوف گردد. در اين ميان، آقاعلي مدرس زنوزي از جمله موافقان نظرية عذاب ابدي گناهكاران در دوزخ است. او در حاشيه اسفار‌ ‌سه برهان بر اين نظريه اقامه كرده كه عبارتند از: تصريح برخي از آيات قرآن كريم بر خلود عذاب، فقدان دافع براي عذاب الهي و ملازمة اختيار انسان با عذاب دائمي. زنوزي حديث مورد استناد ملاصدرا بر اثبات انقطاع عذاب را نپذيرفته است اما در اين مقاله نشان داده ميشود كه انتقادات وي بر ديدگاه ملاصدرا ناتمام است. بنابرين، ميتوان گفت دلايل اقامه شده توسط برخي از حكما و عرفا بر انقطاع عذاب، تمام و كامل است و ميتوان اين مسئله را بلحاظ عقلي توجيه كرد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23988

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Criteria for Muqarrabūn in Mullā Ṣadrā’s Philosophical Works and Commentariesملاك‌شناسي مقربان در آثار تفسيري و فلسفي صدرالمتألهين7792faفاطمهصادق زاده قمصریدانشگاه تهران20191216The Holy Qur’an has granted a very special station to a group of believers called muqarrabūn (Those who are close to God). Moreover, it has considered specific places in Paradise and some Otherworldly rewards for them which are different from those promised to ordinary pious believers. Therefore, it is necessary to investigate those attributes of this particular group which distinguish them from other pious, faithful, and righteous people. Some features such as knowledge, good deeds, worship, piety, high moral values, and devotion to social and benevolent services are easily detectable in muqarrabūn. Based on Sadrian principles, Man attains theoretical and practical perfection through the perception of truths and moral justice and, hence, finds access to true human pleasures. He also refers to a number of different criteria for identifying muqarrabūn including perfection in terms of knowledge and moral piety, intuition of the kingdom and God’s glory, drowning in divine kindness, and enjoying gnosis and true righteousness. However, Mullā Ṣadrā’s views regarding certain questions and issues in relation to muqarrabūn are sometimes ambiguous and sometimes non-revealing. Following a critical approach, the present paper analyzes the mentioned views.قرآن كريم‌ ‌براي گروهي از اهل ايمان، بنام مقربان، جايگاه بسيار ويژه‌يي قائل شده و جنات و پاداشهاي اخروي آنها با نعمتهايي كه به گروه مؤمنان صالح و متوسط اختصاص دارد، متفاوت است. پژوهش دربارة اينكه مقربان چه ويژگيهايي دارند كه آنان را از ساير اهل ايمان و ديگر سعادتمندان ـ بويژه اصحاب ميمنت و ابرار‌ـ ‌متمايز ميسازد، لازم و ضروري است. خصايلي چون معرفت و كمالات علمي، اعمال صالح و عبادات، تقوا و ارزشهاي اخلاقي، خدمات اجتماعي و خيرخواهانه در شخصيت مقربان قابل مشاهده است. مطابق مباني صدرايي، انسان با ادراك حقايق و عدالت اخلاقي، از حيث قواي نظري و عملي به كمال ميرسد و در نتيجة اين كمال، به لذات حقيقي و انساني دست مي‌يابد. ملاصدرا براي شناسايي مقربان از ساير مؤمنان، به ملاكهاي مختلفي اشاره كرده است؛ از جمله: كمال از حيث علمي و نزاهت اخلاقي، شهود ملكوت و عظمت خدا، استغراق در محبت الهي و برخورداري از عرفان و زهد حقيقي. در عين حال، ديدگاه صدرالمتألهين دربارة برخي پرسشها و مباحث مربوط به مقربان، گاهي مبهم است و گاهي دربارة آن سكوت اختيار كرده است. نوشتار حاضر با رويكردي انتقادي به تحليل ديدگاههاي ملاصدرا در اينباره پرداخته است. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23989

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105An Analysis of the “Transcendence of Wisdom” based on Sadrian Self-Knowledge and Methodologyتحليلي بر «تعالي حكمت»؛ با تكيه ‌بر نفس‌شناسي و روش‌شناسي صدرايي147162faمریم الساداتموسویدانشگاه اصفهانمحمّدبیدهندیدانشگاه اصفهانمحمدمهدیمشکاتیدانشگاه اصفهان2020111Mullā Ṣadrā’s school of philosophy is known as the Transcendent Wisdom. Mullā Ṣadrā prefers the term “wisdom” to “philosophy” and chooses “transcendence, which, in his view, enjoys a dynamic status, as the general direction of his philosophical structure. This point connects us to a system of factors which deal with the quality, direction, and nature of transcendence in this school. The present paper aims to clarify the process of creating this transcendence, as one of the several factors which contribute to the superiority of Sadrian wisdom, through investigating its psychological and methodological elements in two fields of the Origin and eschatology. Based on a Sadrian approach, if one seeks wisdom, they must become creative for themselves and in themselves and change their role from a spectator to a player in the realm of existence. Mullā Ṣadrā’s different view of the truth of the soul and expanding its perceptive levels are intertwined with methodology. This is because in his philosophy the knowledge of the soul is considered a method used in theology and eschatology. In his methodology, Mullā Ṣadrā begins with the recreation of concepts and, following a comprehensive and interdisciplinary approach, finds the correct method to be a combination of the intellect, transmission, and intuition. T’awīl (esoteric exegesis) and the use of a supreme language are among the other factors which are related to Mullā Ṣadrā’s specific methodology.مكتب فلسفي صدرالمتألهين بنام حكمت متعاليه شناخته ميشود. ملاصدرا واژة «حكمت» را بر واژة «فلسفه» ارجح دانسته و «تعالي» را ـ‌كه در نظر او موقعيتي پوياست ـ جهتگيري كلي ساختار فكري خود قرار داده است. اين امر ما را با منظومه‌يي از عواملي كه از كيفيت، جهت و چگونگي تعالي در اين مكتب بحث ميكند، مرتبط ميسازد. نوشتار پيش‌رو درصدد است، از ميان عناصر متعدد برتري حكمت صدرايي، چگونگي ايجاد اين تعالي را از طريق بررسي دو مؤلفة نفس‌شناسي و روش‌شناسي در دو حوزه مبدأ و معاد تبيين نمايد. در رويكرد صدرايي اگر كسي خواستار حكمت باشد، بايد براي خويش و در خويشتن دست به آفرينش زده و از تماشاگري به بازيگري در عرصة وجود قدم بگذارد. نوع نگاه متفاوت ملاصدرا به حقيقت نفس و توسع در مراتب ادراكي آن، با روش‌شناسي درهم‌تنيده و مرتبط است، زيرا در حكمت صدرايي شناخت نفس بمثابه يك روش براي خداشناسي و آخرت‌شناسي قلمداد ميشود. ملاصدرا در روش‌شناسي از بازآفريني مفاهيم آغاز ميكند و با رهيافتي ميان‌رشته‌يي و جامع‌نگر، روش درست را جمع ميان عقل و نقل و شهود ميبيند. تأويل و زبان برتر نيز از مؤلفه‌هايي است كه با روش‌شناسي خاص ملاصدرا مرتبط است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23997

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Consistency of Mullā Ṣadrā’s Perception of the Principle of Impossibility of the Knowledge of Effect without the Knowledge of Cause with Ontological Foundations of the Transcendent Philosophyسازگاري فهم ملاصدرا از قاعدة «امتناع علم به معلول بدون علم به علت» با مباني وجودشناختي حكمت متعاليه137146faسید امینمیرحسینیدانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)علیفتح طاهریدانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)2020130According to the principle of “impossibility of the knowledge of effect without the knowledge of cause”, it is not possible to attain any certain knowledge of an effect prior to attaining the knowledge of its cause. Based on logicians’ reading of this principle, it is only our acquired knowledge, which is obtained through reasoning, that conforms to this principle. Nevertheless, Mullā Ṣadrā provides an innovative analysis of the mentioned principle and, in contrast to logicians, concludes that it applies to all types of knowledge, whether acquired, presential, axiomatic, or theoretical. Some commentators of Mullā Ṣadrā’s works do not agree with his new interpretation of this principle and maintain that it is defective. However, the present study reveals that his perception is compatible with his own ontological principles, and the criticisms advanced by his commentators originate in their lack of attention to them.بر اساس قاعدة «امتناع علم به معلول بدون علم به علت»، كسب هرگونه علم يقيني نسبت به معلول پيش از علم به علت آن، امكانپذير نيست. بر اساس روايت منطقدانان از اين قاعده، تنها علم ما به علوم حصولي كه از طريق برهان حاصل ميشود، مشمول اين قاعده است اما ملاصدرا تحليلي بديع از آن دارد و برخلاف منطقدانان، نتيجه ‌ميگيرد كه همة علوم ـ اعم از حصولي و حضوري يا بديهي و نظري ـ مشمول اين قاعده‌اند. اين فهم نوين ملاصدرا از قاعده، بنظر برخي از شارحان او صحيح نيست و اشكالاتي دارد اما مقالة پيش‌رو نشان ميدهد كه فهم ملاصدرا با مباني وجودشناختي او سازگار است و انتقادات شارحان ناشي از عدم توجه آنها به اين مباني است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24011

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Editor's noteسخن سردبیر1112faآیت‌الله سیدمحمدخامنه‌ایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2020105kheradname ye sadraمجله خردنامه صدرا‌ ‌با اين شماره تابستاني خود به يكصدمين شماره خود رسيد و به بيست و پنجمين سال عمر خود قدم گذاشت. براي كساني كه مجله يا نشريه، مصرفي چند روزه دارد و پس از خواندن بيرنج و آسان آن را فراموش ميكنند، يك نشريه و مجله پديده‌يي با عمر يك يا چند روزه است، اما همين نشريه براي كساني كه مادري نموده و دلسوزانه در توليد و ادامه حيات آن، عمر عزيز و آسايش خود را بر سر آن گذاشته و آن را به سن جواني رسانده‌اند، بگونه‌يي ديگر است. خردنامه صدرا‌ ‌بدان سبب به وجود آمد كه فلسفة سنتي اسلامي، بويژه حكمت صدرا در ميدان و بازار اجتماع نبود و تنها در برخي حوزه‌هاي علميه آموزش داده ميشد و بالعكس، فلسفة غرب مانند ديگر علوم انساني، عرصة دانشگاهها را فرا گرفته بود و افكار خام نوانديشانه و بيريشة غربي و گاه مغرضانة يهودي‌مآبانه در بازار فلسفه، بعنوان فلسفه معرفي ميشد، و بدنبال سياست مكّارانه غربي كه از زمان فروغي و ترجمة رسالة‌ ‌گفتار دكارت، سعي در كنار زدن ميراث فلسفي اسلامي داشت، سعي ميشود كه هر روز نوعي موضوع فلسفي از متفكري از غرب بر سر زبانها بيفتد و انديشمندان دانشگاه، و حتي گاهي حوزه، را به خود مشغول نمايد و حكمت اسلامي را پشت سر بگذارد، تا در غرب فرو رود و فراموش گردد. خردنامه صدرا‌ ‌در روزگاري پديد آمد كه تا آنجا كه ميدانيم هنوز هيچ مجله تخصصي فلسفي (كه جز به فلسفه نپردازد) نبود و ناچار مقالات فلسفي در لابلاي موضوعات ديگر علمي در مجلات چاپ ميشد. و پس از طلوع اين مجله خوشبختانه باب مجلات خاص فلسفي باز شد، كه اين از جهتي مثبت بود و از يك جهت ديگر منفي، زيرا كه متأسفانه كشور ما چندان كه سزاوار است تحقيق‌خيز نيست و حجم مقالات فلسفي كه در خور تحسين و داوري فايده علمي يا ابتكار باشد اندك است و اين مقابلة كثرت مجلات (كه حكم تقاضاكننده را دارد) با كمبود مقالات (كه بمانند بازار عرضه‌ ‌است)، توازن عرضه و تقاضا را برهم زد و مجلات فلسفي ناگزير به چاپ هر غث و ثمين شدند و سطح علّميت مجلات پايين آمد، بويژه كه امروز بيشتر مقالات نه از قلم اساتيد بلكه بدست دانشجويان نوشته و عرضه و چاپ ميشود. يكي از آفات مجلات فلسفي كشور ترجمه‌هايي است كه گاه از نويسندگان فلسفة غربي در مجلات فلسفي چاپ ميشود اما خردنامه‌ ‌بر آن بود كه اساساً مقالات ترجمه شده را نپذيرد و بر اين عهد پايدار بود و از طرفي بر آن بود كه آن دسته از مقالات مؤلفان ايراني را كه گاه انديشه‌هاي برخي متفكران گمنام يا كم نام غربي را (كه در حد مقايسه و تطبيق با حكمت متعاليه و ملاصدرا نيست و شأن حكماي بزرگ ايراني را فرو ميكاهد،) با اين حكيم و مكتب او مقايسه ميكنند با چاپ در مجله، تبليغ نكند و گوهر و خرمهره را در كنار هم ننشاند و شأن حكماي بزرگ را پائين نياورد. خردنامه صدرا‌ ‌خوشوقت است كه در اين سالهاي دشوار، ضمن ترويج حكمت و فلسفة اسلامي و ابتكاراتي كه در سبك و نام و در روش عرضة مقالات و حتي قطع خاص مجله و نگارش سرمقاله‌هاي آن داشته (و بر خلاف بيشتر مجلات، سرمقاله‌ ‌را وسيله‌يي براي طرح برخي مشكلات روز كشور و فرهنگ و فلسفه به مسئولان كرده است)، با انتشار اين مجله، حكمت صدرائي و فلسفة سنتي اسلامي ايراني را از انزواي خود بيرون آورده و از محافل آموزش حوزه‌ها به عرصة نقد و بيان و تحقيق كشانده، و نه فقط دانشگاههاي داخلي كه حتي بگونه‌يي توجه متفكران ايراني و غير ايراني خارج از كشور را نيز به اهميت و عمق فلسفة اسلامي آگاه ساخته و آنان را بسوي خود خوانده، و ايران انقلابي را كه ام‌القراي روزگار است، ام‌القراي فلسفه و كعبة انديشه ناب الهي نمايد. تا بامروز چنين رفته و بوده و از خداوند قادر متعال ميخواهيم كه توفيق ادامه اين راه را از ما نگيرد و قوّتي در عزم و همتي شايسته عطا نمايد و مشكلات خرد و كلان موجود بر سر راه را از ميان بردارد؛ بفضله و رحمته. والسلام. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24081

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105What is Metaphysics?مابعدالطبيعه (متافيزيك) چيست؟1322faرضاداوري اردكانيدانشگاه تهران2020105Aristotle’s Metaphysics is perhaps the most fundamental work in the field of philosophy. The importance of this book is to the extent that it is now about 2000 years that its name is used to refer to first philosophy (philosophia prima) and theology. It is at least 1500 years that metaphysics is viewed as a science that discusses the basic principles, first causes, and subjects in particular sciences. Metaphysics, which was initially called first philosophy and universal science, consisted of two parts, one speaking of absolute existence and its essential accidents and the other discussing theology. Accordingly, the philosophers of the Islamic world called first philosophy or universal science theology and divided it into two parts: general affairs or theology in the general sense of the word, which discusses existence and its principles, causes, and accidents, and particular theology or theology in the particular sense of the word, which deals with problems related to oneness and attributes, names, and acts of the Almighty Necessary. Islamic philosophers were unanimous at least regarding the basic principles and many essential problems. However, in modern Western philosophy, metaphysical problems have developed a new form and, thus, different fields of philosophy have come into existence. The philosophers of the modern era, from the time of Descartes until now, have provided a definition for metaphysics which is apparently different from Aristotle’s. Instead of defining and describing this science, they have defined their own philosophy. The present paper aims to clarify the nature of metaphysics through a historical analysis of the subject of this scientific discipline.كتاب مابعدالطبيعه‌ ‌ارسطو شايد بنياديترين اثر فلسفي بشمار ميرود. اهميت اين اثر بحدي است كه اكنون دو هزار سال است اين نام بر فلسفه اولي و الهيات اطلاق ميشود. دست‌كم هزار و پانصدسال است كه مراد از لفظ متافيزيك يا مابعدالطبيعه علمي شمرده ميشود كه از مبادي و علتهاي نخستين و موضوعهاي علوم جزئي بحث ميكند. مابعدالطبيعه كه ابتدا نامش فلسفه اولي و علم كلي بود، دو بخش داشته است؛ يكي بحث از مطلق وجود و اعراض ذاتي آن و ديگري مباحث الهيات. بر همين اساس، فيلسوفان جهان اسلام فلسفه اولي يا علم كلي را الهيات ناميدند و آن را به دو بخش تقسيم كردند؛ امور عامه يا الهيات بمعني‌الاعم كه در آن از وجود و مبادي و علل و اعراض آن بحث ميشود و الهيات خاص يا الهيات بمعني‌الأخص كه مسائلش توحيد و صفات و اسماء و افعال باريتعالي است. در سنت اسلامي فيلسوفان دست‌كم در مبادي و حتي در بسياري از مسائل اساسي با هم توافق داشتند اما در فلسفه جديد غرب مسائل مابعدالطبيعه صورت تازه پيدا كرده و حوزه‌هاي گوناگون فلسفه بوجود آمده است. فيلسوفان دوره جديد از دكارت تا كنون وصف و تعريفي از مابعدالطبيعه پيش آورده‌اند كه در ظاهر با بيان ارسطو يكي نيست. آنها بجاي تعريف و وصف مابعدالطبيعه، فلسفة خود را وصف و تعريف كرده‌اند. نوشتار پيشرو درصدد است با تحليل تطور تاريخي موضوع اين علم، چيستي مابعدالطبيعه را تبيين نمايد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24082

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Secrets of Sharī‘ah and Benefits of Obedience in Mullā Ṣadrā’s Viewاسرار شريعت و منافع طاعت از نظر ملاصدرا2332faسيدمصطفي محقق داماددانشگاه شهيد بهشتي 2020105According to religious teachings, religious rites and rituals, in addition to their external image, possess an internal image which creates Man’s identity and soul. In Islamic traditions, several works have been written on the secrets of Sharīa‘ah, some of which discuss them in general and some analyze specific rites and rituals. In this regard, reference can be made to al-Futūḥāt al-makkīyyah by Ibn ‘Arabī, Asrār al-sharī‘ah wa aṭwār al-tarīqah wal-ḥaqīqah by Sayyid Haydar Amuli, Mahajjat-al-bayḍā by Mullā Muḥsin Fayḍ Kāshānī, treatise of al-Tanbihāt al-‘aliyyah ala waza’if al-ṣalāt al-qalbīyyah by Shahīd Thānī, and Asrār al-ṣalāt by Imam Khomeini. In two parts of the book al-Shawāhid al-rubūbīyyah fil manahij al-sulukīyyah, Mullā Ṣadrā has also discussed the secrets of Sharī‘ah. The present paper investigates and analyses his views regarding the secrets of Sharī‘ah. بر اساس آموزه‌هاي ديني، اعمال و مناسك مذهبي، علاوه بر پيكرة ظاهري، چهره‌يي باطني دارند كه هويت و روح انسان را ميسازند. در سنت اسلامي نيز آثار زيادي، گاه بوجه عام و گاه در قالب تحليل برخي اعمال و مناسك خاص، دربارة اسرار شريعت برشتة تحرير درآمده است كه از آن جمله ميتوان به الفتوحات المكيه‌ ‌ابن‌عربي، أسرار الشريعة و اطوار الطريقة و أنوار الحقيقه‌ ‌سيدحيدر آملي،‌ ‌المحجة البيضاء‌ ‌ملامحسن فيض‌كاشاني، رسالة التنبيهات العلية علي وظائف الصلاة القلبية‌ ‌شهيد ثاني، اسرار الصلاة ‌امام خميني(ره) و... اشاره كرد. ملاصدرا نيز در دو بخش از كتاب الشواهد الربوبيه في المناهج السلوكية‌ ‌به بحث پيرامون اسرار شريعت پرداخته است. مقالة حاضر ديدگاه ملاصدرا درباره اسرار شريعت را بررسي و تحليل ميكند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24083

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Efficient Causality in the View of Islamic Mutikallimun and Philosophersعليت فاعلي از ديدگاه متكلمان و فيلسوفان اسلامي3352faسید صدرالدینطاهریدانشگاه علامه طباطبائی2020105Causality is at the center of several natural relationships which are studied in empirical sciences. Presently, it is the basis of the discovery of scientific laws. Moreover, the applications of different laws in various sciences, including all the laws related to individuals, societies, and other natural realms, in relation to fauna, flora, and minerals or inanimate things, have causality at their center. Here, the author has tried to examine the validity of the principle of causality from the viewpoints of two Islamic schools (Mu‘tazilah and Ash‘ariyyah) and two schools of Islamic philosophy (Peripatetic and Transcendent – from Ibn Sīnā to ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī). This paper consist consists of an Introduction, three detailed reports, a summary of findings, and a conclusion.عليت محور بسياري از روابط طبيعي است كه در علوم تجربي مورد تحقيق قرار ميگيرد و هم‌اكنون مبناي كشف قوانين علمي است. همچنين كاربرد قوانين علوم، اعم از آنچه به فرد، اجتماع يا ديگر قلمروهاي طبيعي‌ ـ‌اعم از حيوان، گياه يا جمادات‌‌ـ مربوط ميشود، همگي بر محور عليت است. در اين نوشتار سعي بر اينست كه اعتبار اصل عليت از ديدگاه دو فرقه كلامي معتزله و اشاعره و همچنين دو مكتب فلسفه اسلامي مشاء و متعاليه (از ابن‌سينا تا علامه طباطبايي)، بررسي شود. اين تحقيق شامل يك مقدمه، سه گزارش تفصيلي و يك جمعبندي و نتيجه‌گيري است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24084

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Structure of Logical Propositions in the View of Muslim Philosophers and Logiciansساختار قضاياي منطقي از ديدگاه فلاسفه و منطقدانان مسلمان5364faمقصود محمديدانشگاه آزاد اسلامی2020105Logical propositions are divided qualitatively into affirmative and negative types, and each of them is also divided into three attributive-predicate, privative-predicate, and negative-predicate types. Nevertheless, there are serious disagreements among philosophers and logicians regarding their structure and content, which demands more research. Neither is there any unanimity as to the number of the constitutive components of the truth of propositions and the components necessary for their realization. The number of components of a proposition is determined based on the difference between simple questions and affirmative and negative compound questions. Moreover, some thinkers maintain that the judicial relation is an affirmative and ontological relation in all propositions, whether affirmative or negative. However, some others believe that it is affirmative only in affirmative propositions, while it is negative and non-existential in negative propositions. Furthermore, the conditional or non-conditional nature of the actualization of modified affirmative propositions has been propounded, and the negative-predicate proposition has been debated. The structure of a negative-predicate proposition, when pronounced, is similar to a negative attributive proposition but is different from it regarding its content and signification. The content of a negative attributive proposition pertains to the elimination and interruption of the affirmation judgment, while the content of a negative-attributive proposition focuses on affirmation of negation. Khwajah Naṣīr al-Dīn Ṭūsī and ‘Allāmah Ṭabātabā’ī, the contemporary philosopher, do not accept such aproposition as a logical proposition.قضية منطقي حمليه باعتبار كيف تقسيم ميشود به موجبه و سالبه و هر يك از آن دو، باعتبار محمول تقسيم ميشود به محصّلة المحمول، معدولة المحمول و سالبة المحمول. اما در چگونگي ساختار و نيز مفاد آنها ميان فلاسفه و منطقدانان اختلاف نظر جدّي وجود دارد كه قابل تحقيق است. دربارة تعداد اجزاء مقوّم حقيقت قضيه و اجزاء خارج از حقيقت قضيه كه لازمة تحقق آن هستند نيز نظر واحدي وجود ندارد. تعداد اجزاء قضيه بحسب اختلاف هليّات بسيطه و هليّات مركّبه موجبه و سالبه مشخص ميشود. دربارة نسبت حكميه نيز برخي معتقدند در همة قضايا ـ‌ چه موجبه و چه سالبه ـ نسبت، ثبوتي و وجودي است ولي بعقيدة برخي ديگر، اين نسبت تنها در قضاياي موجبه، ثبوتي است و در قضاياي سالبه، سلبي و عدمي است. افزون بر اين، مشروط يا غير مشروط بودن تحقق موجبة معدوله نيز مطرح شده و قضية سالبة المحمول نيز مورد مناقشه قرار گرفته است. ساختار قضية سالبة المحمول در صورت ملفوظ، همانند قضية سالبة محصّله است اما در مفاد و مدلول، متفاوت است. مفاد قضية سالبة محصّله، رفع و قطع حكم ايجاب است ولي مفاد سالبة المحمول ايجاب سلب است. اين نوع قضيه را خواجه‌نصيرالدين طوسي و از معاصرين، علامه طباطبايي بعنوان يك قضيه» منطقي قبول ندارند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24085

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105An Analysis of the Double-Sided Divisions of Existence based on Sadrian Philosophical Systemتحليل تقسيمات دو ضلعي وجود بر مبناي نظام فلسفي صدرايي6576faعبدالعلیشکردانشگاه شیراز2020105One of the principles of existence is its commensurability with actuality, externality, and unity. Accordingly, the problem is that this commensurability requires the other divisions, i.e., potential, mental, and multiple types of existence, to exit its domain of divisions. Later philosophers have tried to resolve this problem by adding two soulish and relative values. Regarding the soulish value, the actuality, unity, and externality of an existent are considered without comparing it to other existents, thus existence becomes commensurate with actuality, unity, and objectivity. Regarding the relative aspect, existences are compared to other existences, find their place in the division, and become the divided of the side in front of it. However, there is another problem because, based on the second assumption, the other side will not be compatible with the meaning of the divisions being the divided. This is because the divisions are separate from each other and have nothing in common; otherwise, the division would be meaningless. Apparently, this problem arises when dealing with the principiality of being and quiddity and ontological separation because the first division has been formed based on the philosophical system of early philosophers and is compatible with its fundamental principles. Following a comparative analytic method of content analysis, the present paper examines the roots of the changes in the double-sided divisions of existence and demonstrates that they were initially developed in the works of philosophers before Mullā Ṣadrā without taking the problem of the principiality of existence into consideration. However, they were later reinterpreted on the basis of this principle and, thus, created this problem. An analysis of this problem based on Sadrian principles could lead to an acceptable justification in this regard.از جمله احكام وجود، مساوقت آن با فعليت، خارجيت و وحدت است. بر اين اساس، اشكال ميشود كه اين تساوق مستلزم آنست كه قسيمهاي ديگر، يعني وجود بالقوه، ذهني و كثير، از دايرة تقسيم وجود خارج ‌شوند. حكماي متأخر در رفع اين مشكل، دو اعتبار نفسي و اضافي را لحاظ كرده‌اند. به اعتبار نفسي، فعليت، وحدت و خارجيت بدون مقايسه با موجودات ديگر در نظر گرفته ميشوند و با اين ملاحظه، وجود مساوق با فعليت، وحدت و عينيت است. به اعتبار اضافي، وجودات با وجودات ديگر مقايسه ميشوند و جايگاه خود را در تقسيم پيدا ميكنند و قسيم ضلع مقابل خود قرار ميگيرند. اين بيان مشكل ديگري در پي دارد؛ به اين شكل كه با فرض دوم، ضلع ديگر با مفاد قسيم‌بودن اقسام سازگاري ندارد، زيرا اقسام مباين يكديگرند و وجه مشترك ندارند وگرنه تقسيم فاقد معنا خواهد بود. بنظر ميرسد اين مشكل در مواجهه با دو مبناي اصالت وجود و مباحث ماهوي و تباين وجودي، حادث ميشود؛ چراكه تقسيم اوليه مطابق با نظام فلسفي حكماي متقدم شكل گرفته و با همان مبنا سازگار است. مقالة حاضر با روش تحليل محتوايي و مقايسه مباني، در پي ريشه‌يابي روند تحولات در مبحث تقسيمات دوضلعي وجود است و نشان ميدهد كه آغاز اين تقسيمات در آثار حكماي پيش از صدرالمتألهين و بدون توجه به مسئلة اصالت وجود شكل گرفته است و سپس با مبناي اصالت وجود قرائت جديدي يافته و موجب بروز اين مشكل شده است. با تحليل اين مسئله در پرتو مباني صدرايي، ميتوان به توجيه قابل قبولي در اينباره دست يافت.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24086

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Philosophy and Artنسبت فلسفه و هنر163168faآیت‌الله سیدمحمدخامنه‌ایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2020105Philosophy and Art Philosophy of Art‌بیست و چهارمین همایش از سلسله همایشهای بزرگداشت حکیم ملاصدرا با موضوع «فلسفه و هنر» در خردادماه 1399 بصورت مجازی برگزار شد. موضوع «فلسفه و هنر» در جلسه مورخ 28/8/98 شورای عالی بنیاد حکمت اسلامی صدرا بتصویب رسید و با انجام مقدمات، فرخوان مقاله در تاریخ 23/10/98 اعلان گردید. در پی اعلام فراخوان مقاله و در مدت تعیین شده، در مجموع 123 مقاله به دبیرخانه همایش رسید که از میان آنها 68 مقاله در شورای علمی همایش پذیرفته شد. چکیده این مقالات در قالب کتابچه‌یی بر روی پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد حکمت اسلامی صدرا منتشر و در اختیار علاقمندان قرار گرفته است. با توجه به شرایط ایجاد شده در پی شیوع بیماری و امکانپذیر نبودن برگزاری حضوری همایش، بیست و چهارمین همایش ملاصدرا بصورت مجازی برگزار شد؛ بدین صورت که سخنرانی اساتید متمایل ضبط و بمنظور بهره‌گیری مخاطبان، بر روی پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد حکمت اسلامی صدرا منتشر شد. کتاب مجموعه مقالات برگزیده همایش، در دست آماده‌سازی است که بزودی در اختیار علاقمندان قرار خواهد گرفت. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24087

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105100th Issueیادداشتهای چند تن از اساتید بمناسبت انتشار شماره 100 خردنامه صدرا169182fa2020105100th Issueیادداشتهای چند تن از اساتید بمناسبت انتشار شماره 100 خردنامه صدراhttp://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24088

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Index of papers, published in kheradnaye Sadraنمایه مقالات منتشر شده در 100 شماره خردنامه صدرا183202fa2020105Index of papers, published in kheradnaye Sadraنمایه مقالات منتشر شده در 100 شماره خردنامه صدراhttp://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24089

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742542020105Index of Auathorsنمایه نویسندگان مقالات 100 شماره خردنامه صدرا203208fa2020105Index of Auathorsنمایه نویسندگان مقالات 100 شماره خردنامه صدراhttp://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24090