مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044Mullā Ṣadrā and the Problem of the Measure of Actions in the Hereafter ملاصدرا و مسئلة ميزان اعمال در قيامت1324faعلیرضا اسعدیدانشگاه باقرالعلوم000000030176681X 201987Weighing one’s actions in the hereafter is a definite matter and one of the important stages of auditing them based on the Qur’anic verses and the several traditions which have been quoted from Infallible Imāms (‘a). What has created multiple disputes regarding the problem of criterion includes the quality of measuring actions, the truth of having a criterion in the hereafter, and some other details which have been mentioned in the Holy Qur’ān and some traditions. As a philosopher and commentator of the Holy Qur’ān, Mullā Ṣadrā has tried to clarify this theorem based on his own rational principles and relying on Qur’anic verses and traditions. Following a descriptive-analytic method, while explaining Mullā Ṣadrā’s views of the truth and nature of the measure, the criterion for knowledge, the criterion for actions, and the weight of actions, this paper undertakes to evaluate them in terms of their consistency with Qur’anic verses.وزن كردن اعمال در قيامت، بر اساس آيات قرآن كريم‌ ‌و روايات متعددي از ائمه (ع) امري قطعي و از مراحل مهم حسابرسي اعمال است. آنچه در مسئلۀ ميزان، منشأ اختلاف نظرهاي فراوان شده است، كيفيت اندازه‌گيري اعمال و حقيقت برپايي ميزان در قيامت و برخي جزئيات مورد اشاره در آيات و روايات است. ملاصدرا بعنوان فيلسوف و مفسر قرآن كريم، بر اساس مباني عقلي خود و با در نظر گرفتن آيات و روايات، در تبيين اين آموزه كوشيده است. اين نوشتار درصدد است با روش توصيفي ـ تحليلي، ضمن تبيين ديدگاه ملاصدرا دربارۀ حقيقت و چيستي ميزان، ميزان علوم، ميزان اعمال و نيز سبكي و سنگيني اعمال، به سنجش و ارزيابي آن بر اساس آيات و روايات بپردازد و ميزان سازگاري آن را با آيات و روايات نشان دهد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23947

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044Politics and Ruler’s in Suhrawardī’s Political Systemسياست و سلوك حاكم در آيين سياسي شيخ‌اشراق7588faنوشیننظیری خامنهدانشگاه آزاد اسلامیسید عباسذهبیدانشگاه آزاد اسلامیبابکعباسیدانشگاه آزاد اسلامیاحمدبهشتیدانشگاه تهران201991Conduct is a keyword in Suhrawardī’s political system. In his view, conduct or wayfaring begins with self-knowledge at the individual level and moves them ahead to the social and political level and, finally, to ruling over a society. Suhrawardī’s intended ruler is a philosopher who, through self-knowledge, steps into higher worlds, including the world of Ideas, which is the first world higher than the world of bodies in Suhrawardī’s philosophy. Through wayfaring in this world, the philosopher turns into an intermediary between the world of human beings and the world of God and angels. Through self-knowledge, wayfaring in the world of Ideas, and obedience to God, the philosopher further reaches the level of the spiritual leader, Imām, and leadership of the world. By considering the ruler as the spiritual leader or Quṭb and as an individual who is capable of connecting with the world of Ideas and mediating between God and human beings, Suhrawardī investigates politics, governance, ideal governance, and utopia in the light of a new philosophy. His views in practical wisdom and, particularly, politics correspond to his views in theoretical wisdom concerning some principles such as gradation, nobler possibility, wrath and kindness, and gradedness of the world. For Suhrawardī, as the world of Ideas, which among his own innovations, mediates between the world of matter and the world of omnipotent lights, the philosopher-ruler is related to the world of Ideas and mediates between human beings and God and also angels. The ruling of a ruler with the characteristics intended by Suhrawardī is never idealistic, far-fetched, or limited to specific people; rather, it is quite real and possible. Such a ruler pays attention to people’s happiness not only in the material world but in the hereafter.«سلوك» در آيين سياسي اشراقي سهروردي، واژه‌يي كليدي است. سلوك با خودشناسي در مرحلة فردي آغاز ميگردد و شخص را تا مرحلة اجتماعي و سياسي و حكومت بر يك جامعه پيش ميبرد. حاكم مورد نظر سهروردي، حكيمي است كه از رهگذر اين خودشناسي، پاي در عوالم برتر، از جمله عالم مثال ميگذارد كه اولين عالم برتر بعد از عالم اجسام در انديشة شيخ‌اشراق است و با سير در اين عالم، واسطة بين عالم انسانها و عالم خدا و فرشتگان ميگردد. او با خودشناسي، سير و سلوك در عالم مثال و اطاعت پروردگار به مرحلة قطب، امام و رياست عالم ميرسد. سهروردي با قائل شدن به مرتبۀ قطب براي حاكم و نيز كسي كه قادر است با عالم مثال مرتبط باشد و واسطة انسانها و خداوند قرار گيرد، سياست و حكومت و حاكميت آرماني و مدينة آرماني را با انديشة نويني مورد بررسي قرار داده است. عقيدة سهروردي در حكمت عملي و بويژه سياست، مطابق و همرديف با حكمت نظري او دربارة قواعدي چون تشكيك، امكان اشرف، قهر و محبت و ذومراتب بودن عالم است و همانطور كه عالم مثال ـ كه ابداع سهروردي است ـ واسطة عالم ماده و عالم انوار قاهره است، حاكم حكيم مرتبط با عالم مثال نيز واسطة انسانها و خداوند و نيز فرشتگان است. حكومت حاكمي با ويژگيهاي مورد نظر شيخ‌اشراق، ايدئاليستي و دست نيافتني يا مختص برخي انسانها نيست بلكه وجود حاكمي با ويژگيهاي مورد نظر او امري شدني و واقعيت‌پذير است. توجه چنين حاكمي، هم بر سعادت دنيوي مردم است و هم سعادت اخروي.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23954

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044An Analytic-Comparative Study of the Theory of “Necessity of Fixed Affirmation” in Sayyid Sanad and Mullā Ṣadrāبررسي تحليلي ـ تطبيقي نظرية «ضرورت ثبوت ثابت» در آراء سيد سند و ملاصدرا2536faفاطمهعابدینیدانشگاه اصفهانعلي ارشدرياحيدانشگاه اصفهان0000-0002-6478-88752019918Regarding the “principle of presupposition”, which is one of the important principles in the realm of philosophy, philosophers are unanimous in support of the “necessity of positive affirmation; however, there are some disagreements among them in relation to the “necessity of fixed affirmation”. Two theories have been presented on fixed affirmation: many well-known philosophers maintain that fixed affirmation is not necessary, while some others believe in the opposite. Mullā Ṣadrā is one of the followers of the latter position. He has quoted the theory of the lack of the necessity of fixed affirmation from one of its believers without providing the source. Some of the commentators of his works have attributed it to Sayyid Sanad in addition to Sayyid Sharīf al-Jurjānī and ‘Allāmah Jalāl al-Dīn Dawānī. Nevertheless, the quoted theory does not correspond to what is found in Sayyid Sanad’s manuscripts and, conversely, he appears to believe in the “necessity of fixed affirmation”. The argument of the lack of necessity of fixed affirmation belongs to his contemporary thinker, ‘Allāmah Dawānī. Finally, the authors conclude that, while benefitting from Sayyid Sanad’s theory, Mullā Ṣadrā has provided a specific theory which is different from his.در «قاعدة فرعيه» كه از قواعد مهم فلسفي است، هر چند حكما دربارة «ضرورت ثبوت مثبت له» وفاق دارند، اما «ضرورت ثبوت ثابت» مورد اختلاف نظر فلاسفه واقع شده است. دربارة ثبوت ثابت دو نظريه مطرح شده است؛ از نظر مشهور فلاسفه، ثبوت ثابت ضرورت ندارد و در مقابل، برخي قائل به ضرورت ثبوت ثابتند. ملاصدرا از قائلان به ضرورت ثبوت ثابت است. او نظرية عدم ضرورت ثبوت ثابت را از قائلي ـ بدون ذكر نام ـ نقل كرده است. برخي از شارحان وي، اين نظريه را علاوه بر سيد شريف جرجاني و علامه دواني، به سيد سند نيز نسبت داده‌اند، در حالي كه اين نظريه با آنچه در بيانات سيد سند (در نسخ خطي وي) يافت ميشود، انطباق ندارد و برعكس، وي از قائلين به «ضرورت ثبوت ثابت» است. قول به عدم ضرورت ثبوت ثابت، قول معاصرش، علامه دواني است. در نهايت، در اين نوشتار بيان شده است كه ملاصدرا ضمن استفاده از نظرية سيد سند، نظريه‌يي متفاوت با نظرية وي ارائه داده است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23959

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044Impact of Sadrian Eschatological-Philosophical Principles on Rectifying the Theories on Corporeal Resurrectionتأثير اصول فلسفي معادشناختي صدرايي در ترميم نظريه‌هاي معاد جسماني3750faمرتضیحسین زادهدانشگاه زنجانسحرکاوندیدانشگاه زنجانمحسنجاهددانشگاه زنجان2019924Corporeal resurrection has been a controversial issue among Islamic mutakallimūn and philosophers since long ago. Mutakallimūn have demonstrated corporeal resurrection in a different way from philosophers based on their own fundamental principles and approach to the truth of Man. Among philosophers, the Peripatetics employed specific ontological and anthropological principles in order to explain spiritual resurrection and, in the light of such principles, Illuminationists developed their idea of Ideal resurrection. Moreover, based on a series of specific eschatological principles in his own philosophy, Mullā Ṣadrā explained the nature of corporeal-spiritual resurrection. This study aims to examine the role of eschatological principles in the reconstruction of the theory of corporeal resurrection and concludes that the failure of mutakallimūn and Peripatetic and Illuminationist philosophers in demonstrating corporeal-spiritual resurrection originates in their lack of access to certain eschatological principles, which is the reason why Mullā Ṣadrā did not agree with their theory of resurrection. Because of their lack of access to such principles as “gradation of existence”, “the soul as the reason for the thingness of human being and body, and “immateriality of the soul and the faculty of imagination”, mutakallimūn granted a material nature to human resurrection and their joys and pains in this process. Similarly, not having access to some principles such as “immateriality of the faculty of imagination”; “external effects of concepts, dispositions, and habits, and “nature of vision and the soul’s invention of immaterial forms similar to external forms”, Ibn Sīnā and Suhrawardī encountered some difficulties in their demonstration of corporeal resurrection.معاد جسماني از ديرباز در ميان متكلمان و فيلسوفان اسلامي جزو مسائل بحث‌برانگيز بوده است. متكلمان بر اساس مباني و نوع نگاه خود به حقيقت انسان، معادي متفاوت با معاد فيلسوفان را به اثبات رسانده‌اند. در بين فيلسوفان، حكماي مشاء، مباني هستي‌شناختي و انسان‌شناختي خاصي را در جهت تبيين معاد روحاني بكار برده و حكماي اشراق با توجه به آن مباني، معاد مثالي را نتيجه گرفته‌اند. ملاصدرا با استفاده از اصول معاد‌شناختي خاصي در نظام فلسفي خود، معاد جسماني ـ روحاني را تبيين ميكند. اين پژوهش نقش اصول معاد‌شناختي را در بازسازي نظريۀ معاد جسماني بررسي كرده و به اين نتيجه ميرسد كه عدم توفيق متكلمان و حكماي مشاء و اشراق در اثبات معاد جسماني ـ روحاني، ناشي از عدم دستيابي آنها به برخي از اصول معاد‌شناختي بوده و بهمين دليل بود كه معادِ اثبات شدة آنها، از سوي ملاصدرا پذيرفته نشد. متكلمان با عدم دستيابي به اصولي مانند «تشكيك وجود»، «نفس، عامل شيئيت انسان و بدن» و «تجرد نفس و قوة خيال»، معاد انسان و لذات و آلام او را در معاد، مادي دانسته‌اند. ابن‌سينا و شيخ اشراق نيز با عدم دستيابي به اصولي مانند «تجرد قوة خيال»، «آثار خارجي داشتن تصورات، خُلقيات و ملكات» و «ماهيتِ ابصار، اختراع صورتهاي مجردِ مشابه با صورتهاي خارجي توسط نفس» در اثبات معاد جسماني با مشكل مواجه شده‌اند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23962

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044Health and Sickness in the Transcendent Philosophyسلامت و بيماري از منظر حكمت متعاليه89100faمحمداحمدی زادهپژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیاعظم قاسميپژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگيحامدآرضاییدانشگاه امام صادق ع2019108The nature of health and sickness and their relationship with each other is the first and most necessary theoretical issue in medical philosophy, upon which all other discussions in this field depend, and which has provoked several theoretical and practical controversies. Similar to some Islamic philosophers, Mullā Ṣadrā has also dealt with this problem. In his discussions, he explains Ibn Sīnā’s standpoint in this regard and defends him against his critics, the most prominent of whom is Fakhr al-Din Razi. In doing so, Mullā Ṣadrā follows the common wisdom of his own time and defines health as a state or condition of the soul through which mental acts are properly issued from their own specific sources and emphasizes the psychological nature of both health and sickness. Being more straightforward than Ibn Sīnā, Mullā Ṣadrā corresponds the relationship between health and sickness to that between habit and non-habit. However, he does not clearly refer to his position as to what comes between health and sickness. A study of Mullā Ṣadrā’s works indicates that, apart from his direct references to the nature of health and sickness, one can define health as “a mode of the existence of the soul which enables it to perform its acts properly at the level of physical and elemental body” based on the principles of the Transcendent Philosophy. In the same vein, through emphasizing the ontological nature of health and non-being nature of sickness and, accordingly, their being graded, one can refute the existence of any boundary or intermediary between them and, as a result, portray a distinct picture of health and sickness. چيستي سلامت و بيماري و نسبت آن دو با يكديگر اولين و ضروريترين مبحث نظري در فلسفة پزشكي است كه هر بحث ديگري در اين شاخة نظري مترتب بر آن بوده و به اختلاف زاويه‌هاي نظري و عملي بسياري مي‌انجامد. در ميان فلاسفه و حكماي اسلامي صدرالمتألهين شيرازي همچون برخي ديگر از حكماي بزرگ اسلامي به اين مسئله پرداخته است. او در مباحث خود، مواضع ابن‌سينا را شرح و از آنها در برابر ايرادات مستشكلين كه سرآمد آنها فخر رازي است دفاع ميكند. وي در اينباره بر ممشاي حكمت رايج عصر خود رفته و سلامت را «حالت يا ملكة نفس كه بواسطة آن افعال نفس بخوبي از مجاري مخصوص بخود صادر ميشوند» تعريف كرده و بر نفساني بودن سلامت و بيماري تأكيد ميكند. ملاصدرا صريحتر از ابن‌سينا رابطۀ آن دو را ملكه و عدم ملكه برشمرده است، هرچند در مسئلة واسطة ميان سلامت و بيماري موضع شفافي نگرفته است. با پژوهش در آثار ملاصدرا به اين نتيجه رهنمون ميشويم كه گذشته از تصريحات وي، بر اساس مباني حكمت متعاليه ميتوان سلامت را «نحوة وجود نفس از آن حيث كه در مرتبة بدن مادي و عنصري افعال خود را بدون مشكلي جاري ميكند» تعريف كرد و با تأكيد بر وجودي بودن سلامت و عدمي بودن بيماري و بتبع، مشكك بودن آنها، مرز و واسطة ميان سلامت و بيماري را منتفي دانست و بدين ترتيب به تصويري متمايز از سلامت و بيماري دست يافت. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23970

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044Ontology of Mentally-Posited Things: Consideration as the Mode of Man’s Being in the Physical Worldهستي‌شناسي اعتباريات؛ اعتبار بمثابه نحوة هستي انسان در جهان مادي6374faسید امینمیرحسینیدانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)سید مسعودسیفدانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)عبدالرزاقحسامی فردانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)علیفتح طاهریدانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)20191014Despite the existence of different and, at times, contradictory views regarding ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī’s theory of mentally-posited things, almost all the studies carried out in this field unanimously presuppose that this theory is essentially of an epistemological nature and is intended to justify a series of human perceptions that have no equal in the outside. Although this presupposition is not wrong, it fails to explain all the realities regarding the theory of mentally-posited things. Here, the authors try to demonstrate that this theory is basically of an ontological rather than epistemological nature. Given the quality of propounding this theory in al-Wilāyah and al-Insān treatises, it appears that consideration is one of the specific features of the being of an immaterial Man who lives in the physical world. This is a feature that makes some human acts which are in a way related to material affairs possible.برغم وجود ديدگاههاي متفاوت و در مواردي متضاد دربارة نظرية اعتباريات علامه طباطبايي، تقريباً همة پژوهشهايي كه در اين زمينه صورت گرفته‌ است، در داشتن اين پيشفرض مشترك همداستانند كه نظرية اعتباريات نظريه‌‌يي از اساس معرفت‌شناختي است؛ نظريه‌يي كه ميكوشد به توجيه دسته‌‌يي از ادراكات انسان بپردازد كه مطابقي در خارج ندارند. اين پيشفرض برغم اينكه پيشفرض نادرستي نيست، مبين همة واقعيتهاي قابل طرح در باب نظرية اعتباريات هم نيست. مدعاي ما در پژوهش حاضر اينست كه نظرية اعتباريات بيش از آنكه نظريه‌يي معرفت‌شناختي باشد، نظريه‌يي از اساس هستي‌شناختي است. با توجه به نحوة طرح نظرية اعتباريات در رساله‌هاي الولايه‌‌و الانسان، بنظر ميرسد اعتبار بمثابه يكي از مشخصه‌هاي هستي انسانِ مجردي است كه در جهان مادي بسر ميبرد؛ مشخصه‌‌يي كه دسته‌‌يي از افعال انساني را كه بنحوي به امور مادي مرتبط هستند، ممكن ميسازد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23971

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044Editor's Noteسرمقاله112faآیت‌الله سیدمحمدخامنه‌ایبنیاد حکمت اسلامی صدرا202044Qassem Soleimani School of Martyrdom Love schoolيكي از انواع روابطي كه حق‌تعالي با انسان، در مرحلة پس از آفرينش دارد، رابطة معلّمي است، آنجا كه خود در آياتي از قرآن مجيد، به «تعليم» يعني آموزش انسان تصريح كرده است و نخستين آنها درسي است كه به آدم داد و پس از آن، با واسطگي انبياء، به انسانها دو چيز ـ يعني كتاب و حكمت ـ آموخت تا حق آفرينش را بخوبي ادا كرده و فرزندان جهول و ظلوم آدم را بخودشان رها نكرده باشد. كتاب را اگر همان قوانين عملي زيست يا بتعبيري، همان شريعت بدانيم كه در كسوت فقه ظاهر ميشود، حكمت را جهانبيني درست و‌آموزندة عملي و بمعناي شناخت حقايق آفرينش و آفريدگار يكتا و شناخت خود انسان ميتوان تعريف كرد، تا مسلمان نمازگزار و عبادت‌پيشه، بداند كه مقصود از «الله الصمد» و «اياك نعبد و اياك نستعين» و آيات نوراني ديگر كه به آفريدگار و آفريده‌ها اشارت دارد، چيست، و مؤمن، براي چه نماز ميخواند و از چه خدايي استعانت ميطلبد و با چنين شناختي چگونه بايد زندگي كند؟ پس حكمت، روح شريعت است و شريعت بدون حكمت همانا زاهداني چون برصيصاي يهود و شريعتمداراني خصم شريعت و حكمت ميسازد. نكته اينجاست كه حكمت را نبايد با آنچه با نامهاي مشابه و عناويني كه در اوراق و دفاتري نوشته و بدست شاگردان داده‌اند، اشتباه كرد. از روزي كه ارسطو حكمت را بصورت درسنامه‌هايي چند از خود به ميراث گذاشت، معناي حكمت نيز گم يا كمرنگ شد. حكمت باستاني و حكمت قرآني و اهل بيت گرچه امروز آنرا در كتب و آثار نوشته ميبينيم، اما در واقع بيرون از درس و دفتر بود و بر شهود و ايمان و عرفان و عمل صالح بنا شده بود؛ عرفان و عملي كه از آن مالك اشترها برخاست. امروز هم ديديم كه مردماني بظاهر رنج درس استاد نديده، بتمام قامت در لباس حكمت پديدار شدند، با خلوصي كه از جهانبيني و شناخت درست برخاسته بود و در عمل مزين به عمل صالح مبتني بر شريعت و فتواي ولي بود؛ مردي كه او را بنام فقيرانه «حاج قاسم سليماني» ميشناختند و در واقع نه بر ملك سليمان كه بر ملك قلوب سروري ميكرد. حكمت همراه با شريعت، كه در قديم به آن تلازم حكمت نظري و حكمت عملي ميگفتند، نصيب هركس نشده مگر آنكه او را حاج قاسم‌وار به سعادت هردو جهان رسانيد و مهر جاودانة او را بر همة دلها ارزاني داشت. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24031

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874252202044Validation of Sunnite Sect Historiographers’ Data on Early Imamite Mutakallimūn’s View of Capabilityاعتبارسنجي داده‌هاي فرقه‌نگاران اهل‌سنت پيرامون ديدگاه متكلمان نخستين اماميه در مسئلة استطاعت‌5162faسيده‌عطيه فيض اصفهانيدانشگاه ادیان و مذاهبمحمد غفوري‌نژاددانشگاه ادیان و مذاهب 202044This paper aims to present the views of four prominent Imamite mutakallimūn of the age of Imām Ṣādiq(‘a), which was considered to be the period of the flourishing and prevalence of kalāmī discussions, regarding the problem of capability based on rijālī books, indices, historical works on sects, and narrations. The findings indicate that some thinkers such as Zurārah Ibn A‘yan, Hishām Ibn Salīm, and Mu’min al-Ṭāq believed in capability before act and sometimes limited it to health. However, Hishām Ibn Ḥakam maintained that capability depends on five things, some of which are realized before the act and some during the act.در پژوهش حاضر سعي شده تا ديدگاه چهار متكلم برجسته امامي در عصر امام صادق (ع) كه زمان شكوفايي و رونق بحثهاي كلامي بشمار ميرود، پيرامون مسئله استطاعت از ميان آثار رجالي، فهرستي، فرقه‌نگاري و روايي استخراج شود. در اين راستا روشن ميگردد كه افرادي چون زرارة بن اعين، هشام بن سالم و مؤمن الطاق در بحث استطاعت قائل به استطاعت پيش از فعلند و بعضاً آن را منحصر در سلامتي ميدانند، اما هشام بن حكم استطاعت را منوط به پنج امر ميداند كه بخشي از آن پيش از فعل و بخشي حين الفعل محقق ميگردد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/24032