مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621forewordسرمقاله110faآیتالله سیدمحمدخامنهایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2017819جرايد و رسانهها گفتند و نوشتند كه برجام دو ساله شد؛ نوزادي كه بيشترين غوغاي مخالفت و احياناً موافقت لفظي را در دو طرف جامعةسياسي برانگيخت. دولت امريكا از طريق اين قرارداد يكطرفه و ستمكارانه، عقدة تحقيرشدگي سه دهه پس از انقلاب اسلامي را كه ارزش بينالمللي او را در جهان درهم شكسته بود، گشود و بزعم خود عجز و تسليم ايران در برابر امريكا را به جهانيان نشان داد.
اصحاب حكمت، سياست و حقوق ميدانند كه اين معامله خالي از سفاهت نبود زيرا در برابر آنهمه زيانهاي مالي، اعتباري، آبرويي و فرهنگي نتيجهيي جز «هيچ» براي ملت حاصل نشد و امريكا كوشيد تا حتي اعضاي دولت ايران و طرفهاي قرارداد با خود را با رفتارها و تحريمهاي ناقض قرارداد خود در انظار جهانيان ناچيز و ناتوان و بازيچه قلمداد كند و خود را غالب و قاهر نشان دهد.
دشمن از اين طريق كوشيد كه علاوه بر ويران كردن سرمايهها و دستاوردهاي اقتصادي و صنعتي و علمي، به بنيان رفيع حكمت و اخلاق و عقلانيت اين ملت با تزوير و امضاي قراردادي بنام 2030، حمله كند و بگمان خود، ملت شريف ايران را به جامعهيي دور از شرف و اخلاق بدل نمايد.
نقادان دلسوز جامعه گرچه برخي عواقب سوء اين بظاهر قرارداد را بيان كردند و مشكلات اقتصادي و زيربنائي و مفاسد ناشي از آن را برشمردند، اما دربارة آسيب و آفتي كه به فرهنگ و اعتقادات ديني و زيست حكيمانه عامة مردم ميرسد كمتر سخن گفتند و به خطرات تحميل فرهنگ فاسد امريكايي و بحراني بيهويتي كه از آن حاصل ميشد، جز اندك، نپرداختند.
دشمن گرچه بظاهر، خود را در زمينة جلوگيري از فعاليتهاي هستهيي ايران پيروز و موفق ميداند اما آگاهان دشمنشناس ميدانند كه هدف اصلي دشمن، سلطة معنوي و فكري و فرهنگي بر ملت انقلابي ايران و تغيير مسير آنان از حكمت و اخلاق و اهداف ارزشي به اباحيگري و حيات حيواني و مسخ و سقوط در فساد اخلاقي است. اين دشمن بخوبي ميداند كه اگر جز اين عمل كند و اگر فرهنگ انقلابي بشري و آزاديبخش ايران بدينگونه در دنيا منتشر شود، ملتهاي ستمديده، امريكا و غرب و مستعمرات نفتخيز عربي آنان در آيندهيي نزديك سيلگونه بنياد حكومت سرمايهداري صهيونيستي آنان را خواهد برد و عدالتجويي و فضيلت كه ميوة اسلام و حكمت اسلامي است، فرهنگ مردم جهان خواهد شد.
دلسوزان حكمت و فضيلت و اخلاق اين سرزمين نشان دادهاند كه بحكم وظيفة خود نميتوانند ساكت بنشينند و همچون سرباز پاكباختة از جان گذشته، بدلالت ولايت از آتش باختيار، وظيفة خود را ميشناسند و بحكم عقل و وجدان و توان و ايمان خود، عمل خواهند كرد كه حكيمان گفتهاند چراغ حكمت، شعلة الهي است وخاموش نخواهد شد؛ «يريدون ليطفؤوا نورالله بأفواههم و الله متّم نوره و لوكره الكافرون».
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23745مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621Time in the View of Islamic Philosophers and Theologiansزمان از ديدگاه حكما و متكلمان اسلامي110faمقصود محمديدانشگاه آزاد اسلامی2017819One of the most important philosophical problems which has been discussed and explored in both physics and theology is time. A few theologians have considered time to be a non-existent entity and an illusion. However, those theologians and philosophers who view time as an existential entity have presented various theories regarding the way of its existence and its truth. A group of theologians believe that time is an illusory thing, that is, it lacks an objective referent in the outside but has an origin of abstraction. Nevertheless, those who attribute an objective existence to time can be divided into two groups: some consider it to be an immaterial substance, and some others believe that it is a material and corporeal substance. However, the dominant theory holds that time enjoys an objective existence under the category of “quantity”; in other words, it is a “non-static continuous quantity” which is equal to the amount of motion in a sense, and the number of motion in another sense. Time measures the amount of motion over a specific distance. In fact, the relation of time to motion is similar to the relation of mathematical body to physical body. As a mathematical body grants determination to the ambiguous dimensions of a physical body, time also determines the amount of motion. Among all thinkers, Mulla Sadra treats this issue more meticulously and introduces time as the fourth dimension of material existents. This paper analyzes the various views of Muslim philosophers and theologians regarding time.يكي از مهمترين مسائل فلسفي كه هم در طبيعيات و هم در الهيات مورد بحث و تحقيق قرار گرفته، مسئلة زمان است. اندكي از متكلمان، زمان را امري عدمي دانسته و آنرا يك توهم پنداشتهاند. اما آن دسته از متكلمان و حكما كه زمان را امري وجودي دانستهاند در نحوة وجود و حقيقت آن نظريات مختلفي ارائه نمودهاند. بعقيدة گروهي از متكلمان، زمان يك امر موهوم است، يعني در خارج مصداق عيني ندارد اما منشأ انتزاع دارد. اما كساني كه براي زمان وجود عيني قائل هستند، دو گروه هند: برخي آنرا جوهر مجرد از ماده و برخي ديگر، جوهر مادي و جسماني دانستهاند. اما نظريّة غالب اينست كه زمان داراي وجود عيني و داخل در مقولة «كم» ميباشد، يعني «كمّ متصل غيرقار است» كه باعتباري مقدار حركت و باعتبار ديگر عدد حركت است. زمان، مقدار حركت را در يك مسافت تعيين ميكند. در واقع نسبت زمان به حركت مانند نسبت جسم تعليمي است به جسم طبيعي. همانگونه كه جسم تعليمي ابعاد مبهم جسم طبيعي را تعيّن ميبخشد، زمان هم مقدار حركت را معيّن ميكند. از اين ميان ملاصدرا باريكبيني بيشتري به خرج داده و زمان را بُعدچهارم موجودات مادي ميداند. در اين مقاله، نظريات مختلف حكما و متكلمان درباره» زمان مورد تحقيق تحليلي قرار ميگيرد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23746مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621Ibn Sina and Mulla Sadra on the Soul-Body Relation: An Evaluation of the Efficiency of their Principles in Attaining their Endsمقايسة ديدگاه ابن سينا و ملاصدرا پيرامون رابطة نفس و بدن و سنجش كارآمدي مباني هريك در نيل به مطلوب110faفروغ الساداترحيم پوردانشگاه اصفهان2017819One of the differences between Ibn Sina and Mulla Sadra in the field of anthropology pertains to their approach to soul-body relation. This difference is rooted in the principles underlying the philosophical school of each of them. The soul-body relation, according to Mulla Sadra, is an essential and existential relation, which is the reason why he argues for the elemental body functioning as the material cause of the soul’s physical level. In contrast, based on Ibn Sina’s views, the soul needs the body merely for the acquisition of existential perfections and not for its very existence. Moreover, he maintains that there is no essential causation between the body and the soul. Next, Ibn Sina holds that the soul and the body enjoy composition by way of unification, and so does Mulla Sadra; however, he maintains that it is only through accepting some of the basic principles of the Transcendent Philosophy that one can justify this union. The next problem is that if the body and the soul have an ontological relationship with each other rather than an accidental one, is it possible for the soul’s dependence on the body to be disrupted? Besides, if it is certainly obvious that the soul is graded, should one not consider the body to be graded so that it could maintain its unity with the soul at its different levels? Due to the differences between the underlying principles of their philosophies, Mulla Sadra and Ibn Sina provide different responses to the above questions. This paper aims to study such responses analytically and evaluate the efficiency of these underlying principles in addressing their intended targets.يكي از موارد اختلاف نظر ميان ابنسينا و ملاصدرا در بحث انسانشناسي، نوع نگرش هريك به رابطه ميان نفس و بدن است كه اين اختلاف، از مباني نظام فلسفي ايشان ناشي ميشود. رابطة نفس و بدن در نگاه ملاصدرا، رابطهيي ذاتي و وجودي است و قول به عليّت (مادي) بدن عنصري براي مرتبة طبيعي نفس، ناشي از همين موضعگيري است، در حاليكه مطابق مباني ابنسينا، نفس صرفاً در كسب كمالات وجودي و نه در اصل وجود، نيازمند بدن است و عليّت ذاتي ميان اين دو برقرار نيست.
مسئلة ديگر اينست كه شيخالرئيس، تركيب نفس و بدن را اتحادي ميداند و صدرالمتألهين در اتحادي بودن تركيب با او هم رأي است اما معتقد است كه تنها با قبول برخي مباني حكمت متعاليه ميتوان اتحادي بودن تركيب مذكور را موجه كرد.
مسئلة مهم بعدي اينست كه اگر نفس و بدن، رابطة وجودي دارند نه رابطة عارضي و اضافي، آيا تعلق نفس به بدن قطع شدني است؟ و اگر ذو مراتب بودن نفس مسجّل و مسلّم است، آيا نبايد بدن را نيز ذومراتب دانست تا همراهي با نفس در مراتب مختلف براي آن امكانپذير باشد؟ بسبب تفاوت مبنا، پاسخ شيخ الرئيس و ملاصدرا به اين قبيل پرسشهاي زيربنايي، تفاوتهايي دارد و اين مقاله قصد دارد به جستجو و تحليل آنها و سنجش كارآمدي مباني ايشان در نيل به مطلوب بپردازد.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23747مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621Henry Corbin’s Studies of Islamic Gnosis with an Emphasis on Hermetic Tradition جستارهاي هانري كربن درعرفان اسلامي با تأكيد برنقش سنت هرمسي110faحسين کلباسی اشتریدانشگاه علامه طباطباييحسن پاشاييدانشگاه اديان و مذاهب2017819Based on the studies conducted by a group of Orientalists and Islamologists, the effects of Hermetic thoughts on not only Western religious and philosophical traditions but also on Iranian culture and Islamic philosophy, in general, and on Shaykh Ishraq’s works, in particular, have been quite noteworthy. As a result, a more accurate study of this topic could introduce some new horizons in the realm of comparative religions. Henry Corbin’s studies of Iranian wisdom and spirituality, which follow a phenomenological approach, have paid particular attention to this issue. In a sense, Hermes and Hermetism play significant roles in deciphering the messages of his works in this regard. In his research endeavors, Corbin has focused on Hermetic philosophy as the key to understanding the meanings of spirituality and wisdom. This paper is mainly intended to provide an analytic account of Hermetism, its relationship and interactions with Sufism and Shi‘ism with an emphasis on Corbin’s works. To this end, the writers initially review the structure and basic principles of the Hermetic tradition. Then they provide an analysis of the relationship between Hermetism and Sufism and Shi‘ism from Corbin’s point of view. Finally, they explore his Batini (esoteric) approach, which lies at the heart of his philosophy and underlies his distinctive method of scientific and spiritual wayfaring.براساس پژوهشهاي گروهي از مستشرقان واسلام شناسان، تأثير انديشههاي هرمسي علاوه بر سنتهاي ديني و فلسفي در غرب، در فرهنگ ايراني و فلسفة اسلامي ـ و براي نمونه در آثار شيخ اشراقـ نيز چشمگير بوده و مطالعة دقيقتر در اين زمينه ميتواند افقهاي جديدي را در عرصة اديان تطبيقي بگشايد. پژوهشهاي هانري كربن در باب حكمت و معنويت ايراني با رهيافت پديدارشناسانه، به اين مقوله نگاه خاصي داشته و به يك معنا، مقام هرمس و سنت هرمسي در رمزگشايي آثار وي در اين زمينه نقش كليدي دارد. وي در پژوهشهاي خويش، انديشة هرمسي را بمثابة مطلع و كليد فهم معنويت و حكمت مورد توجه قرار داده است. براي تبيين بهتر اين موضوع، اين نوشتار بر آنست تا پيرامون آيين هرمسي، رابطه و تعامل آن با تصوف و تشيع با تأكيد بر آثار هانري كربن، گزارش و تحليلي را عرضه دارد. بدينمنظور مروري خواهيم داشت برساختار و مباني سنت هرمسي، سپس تحليلي در باب نسبت ميان انديشه» هرمسي با تصوف و تشيع از نگاه كربن عرضه17 خواهد شد و سرانجام رهيافت باطني كربن كه بنماية انديشه و رويكرد اصلي وي در سلوك علمي و معنويش ميباشد، مورد بررسي قرار خواهد گرفت.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23748مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621The Relationship between Human Nature and Moral Responsibility in Mulla Sadraرابطة سرشت انسان و مسئوليت اخلاقي از ديدگاه ملاصدرا110faمحمد حسينزادهمؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفة ايران0000000175774455اعظم قاسميپژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگيمحسن جواديدانشگاه قمهادي وكيليپژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي 2017819The principles of the Transcendent Philosophy as well as empirical observations indicate that people are different from each other in their primary nature. This explains why they are different in terms of their free will and voluntary acts. The present paper investigates Mulla Sadra’s view of the effects of human nature on their voluntary acts and examines its role in accepting responsibility. The formation of human nature in Mulla Sadra’s philosophy is different from that in other schools of philosophy. In the Transcendent Philosophy, the human nature originates in the material mode of the soul, and the differences among the natures of different human beings are rooted in the differences among corporeal substances. The attachment of this affair to the necessity of the cause-effect relation is the reason why moral responsibility is not explainable in Mulla Sadra’s philosophy. This problem poses certain challenges to Sadrian practical wisdom, the most important of which is the challenge of explaining the system of duty and recompense.قواعد حكمت متعاليه و همچنين مشاهدات تجربي بيان ميكنند كه انسانها در سرشت اوليه با يكديگر متفاوتند و همين، سبب تفاوت در ارادهها و افعال ارادي انسانها ميشود. اين مقاله به بررسي ديدگاه ملاصدرا دربارة تأثير سرشت انسان بر افعال اختياري ميپردازد و نقش سرشت انسان را در مسئوليتپذيري بررسي ميكند. شكلگيري سرشت انسان در فلسفة ملاصدرا با مكاتب فلسفي ديگر متفاوت است؛ در حكمت متعاليه، سرشت انسان برآمده از حيثيت مادي نفس ميباشد و اختلاف سرشت انسانها، از اختلاف مواد جسماني نشئت ميگيرد. ضميمه شدن اين امر به رابطة ضروري علت و معلول موجب شده تا مسئوليت اخلاقي در فلسفة او قابل تبيين نباشد. اين مسئله، حكمت عملي صدرايي را با چالشهايي روبرو ميكند كه مهمترين آنها، چالش در تبيين نظام تكليف و جزاست.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23749مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621Ibn Arabi and Divine Wisdom on the Word “Adam”: A Study of a Comprehensive Image of Adam in Fusus al-Hikamابن عربي و حكمت الهي در كلمه» آدمي؛ بررسي تصويري جامع از آدم در فصوص الحكم110faمسعود احمدي افزادي دانشگاه آزاد اسلامي نواب مقربيدانشگاه آزاد اسلامی2017819The most important point in the “Adam” chapter of Ibn Arabi’s book of Fusus al-hikam pertains to the whyness of the creation of Adam and the world. Within our religious and Islamic context, the first response to this question is based on the famous holy hadith that considers the Divine Knowledge as the basis and reason of creation. However, this knowledge-based response is too vague and insufficient to explain the whole story and needs to be expanded. One can view this problem from another perspective: there are, in fact, two different views; one is based on a general image of believers in Abrahamic religions, and the other rests upon the oneness of being. In the latter image, which is the most important image for epistemologists in the field of Divine Knowledge, God is both the outermost and the innermost; He is both the beginning and the end. Adam (human being) is both creation and truth; he is the gathering point of all divine names, and the world is a mirror in which God and Adam see themselves. The angels are also the powers of the world; glory and beauty are the two hands of God. Moreover, the perfect Man is the same single soul. Finally, it is noted that God’s vicegerent on Earth possesses both the image of God and the image of the world. In this paper, the writers have tried to explore this image from various angles and, ultimately, provide a comprehensive picture of the problem under debate.نكتة مهم و اساسي در «فص آدم» از كتاب فصوص الحكم ابن عربي، چرايي آفرينش آدم است و اينكه هدف از خلقت عالم و آدم چه بوده است؟ در مقياس درون ديني و اسلامي، نخستين پاسخ به اين پرسش همان مضمون حديث قدسي معروف است كه معرفت الهي را مبنا و دليل آفرينش ميداند. ولي اين پاسخ مبتني بر معرفت، نارساتر و نابسنده تر از آن است كه همة كُنه حكايت را بازگو كند و نياز به شرح و بسط دارد. از زاويهيي ديگر نيز ميتوان به اين مسئله نگاه كرد. در واقع دو ديدگاه متفاوت دراينجا وجود دارد؛ يك ديدگاه، برپاية تصوير عامة مؤمنان به اديان ابراهيمي است و ديگري مبتني بر وحدت وجود. در تصوير اخير كه مهمترين انگارة معرفتگرايان در شناخت الهي است، خدا ظاهر و باطن، اول و آخر است، آدم نيز هم خلق و هم حق است؛ جامع جميع اسماي الهي است و عالم، آيينهيي است كه خدا و آدم خود را در آن ميبينند و ملائكه هم، قواي عالم هستند؛ جلال و جمال، دو دست خدا، و انسان كامل، همان نفس واحده است و سخن آخر اينكه خليفة خدا بر زمين، جامع دو صورت خدا و صورت عالم است. در اين مقاله تلاش ميشود، اين تصوير از زواياي مختلف بررسي شود و در نهايت تصويري جامع از مسئله» مورد بحث بدست داده شود.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23750مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621Sources of Knowledge in Mulla Sadraمنابع معرفت از نظر ملاصدرا110faمهدي ذاكريدانشگاه تهرانحسين عمادزادهدانشگاه تهران2017819In the Transcendent Philosophy, valid knowledge sources include: external senses, internal senses, intellect, intuition, testimony, and tradition. In Mulla Sadra’s view, the first source of knowledge acquisition is external senses, and common sense is the most important internal sense of human beings. The intellect which distinguishes Man from other beings has a limit which restricts the magnitude of knowledge acquisition. Mulla Sadra divides the intellect into theoretical and practical types and, while considering both of them as knowledge sources, he sees their difference in their objects. It is only intuition which can access anything that is recognizable. Testimony, if widely transmitted and related to sensible affairs, is valid as a dependent knowledge source, and a transmitted reason, particularly in religious discussions, is an independent and infallible source.در حكمت متعاليه ملاصدرا، منابع معتبر معرفت عبارتند از: حواس ظاهري، حواس باطني، عقل، شهود، گواهي و نقل از نظر ملاصدرا اولين منبع كسب معرفت، حواس ظاهري است و حس مشترك، مهمترين حس باطني انسان است. عقل كه وجه تمايز انسان از ديگر موجودات است، حدي دارد كه معرفت از آن حد تجاوز نميكند. ملاصدرا عقل را به نظري و عملي تقسيم ميكند و درعين حال كه هر دو را منبع معرفت ميشمرد، تفاوت آنها را در متعلقشان ميداند. تنها، شهود است كه ميتواند به هر آنچه كه قابلشناسايي باشد، دست پيدا كند. گواهي، اگر متواتر و مربوط به امور محسوس باشد، بعنوان منبع معرفتي غيرمستقل، معتبر است و دليل نقلي، بخصوص در مباحث ديني، منبعي مستقل و خطاناپذير است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23751مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742232017621Religion and Politics in Sadrian Philosophyدين و سياست در حكمت صدرايي110faمهدي نجفي افرادانشگاه آزاد اسلامي روح الله مداميدانشگاه آزاد اسلامي2017819Religion and politics and the relationship between them are among the important problems in Mulla Sadra’s philosophy. In fact, the issue of politics, which is one of the noteworthy realms of human life, never escaped his attention. Mulla Sadra always emphasized Man’s social nature in his works and did not consider individual life to be enough even if it were intertwined with religion. In his view, the development of Man is possible only through living a social life. He also maintained that a society which is geared to provide the context for the growth and development of its members should be governed based on Islamic laws. Politics is different from religion in terms of origin, end, act, and passivity; however, it is completely melted in religion, which is the innermost and truth of politics. Mulla Sadra considered the relationship between religion and politics to be the same as the one between the intelligible and the sensible or between the inward and outward aspects. He argues that as the knowledge of physics is incomplete without the knowledge of metaphysics, using politics without resorting to religion will result in Man’s plunge into forms and ignorance of transcendent truths. This will cause some irreparable damages to human life. A correct clarification of Mulla Sadra’s philosophy is the best barrier against secularism, which emphasizes the separation of religion from politics.شريعت و سياست و رابطة آن دو از مسائل مهم در انديشة صدرالمتألهين است. مسئلة سياست كه يكي از عرصههاي مهم زندگي انسان است، از نگاه او مغفول نمانده است. ملاصدرا در آثار خود، اجتماعي بودن انسان را مورد تأكيد قرار داده و زندگي فردي را حتي اگر همراه با شريعت باشد، كافي نميداند. در نگاه وي، سير تكاملي آدمي با زندگي اجتماعي امكانپذير بوده وجامعهيي كه بخواهد زمينة رشد و تكامل انسان را فراهم كند، بايد مبتني برشريعت اسلامي باشد. هرچند سياست، در چهار محور مبدأ، غايت، فعل و انفعال با دين تفاوت دارد، لكن سياست، كاملاً مستهلك در شريعت و شريعت باطن و حقيقت سياست است. ملاصدرا رابطه ميان دين وسياست را رابطة معقول با محسوس يا باطن با ظاهر ميداند؛ همانگونه كه شناخت طبيعت بدون ماوراء طبيعت شناختي ناكافي است، سياست بدون دين، موجب فرو غلطيدن انسان در ظواهر و غفلت از حقايق متعالي ميشود و صدمات جبرانناپذيري براي زندگي انسان بدنبال خواهد داشت. تبيين درست انديشة ملاصدرا بهترين سد در برابر سكولاريسم است كه بر جدايي دين از سياست تأكيد دارد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23752