مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621سرمقاله110faآیتالله سیدمحمدخامنهایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2017410در زمانهاي نوجواني و كودكي ما، در كتب دبستاني، داستاني را مينوشتند كه در آن صيادي با اسلحه در جستجوي شير و شكار آن بود و همه جا از «جاي پاي شير» پرسش ميكرد. روزها كار اين شكارچي جستجو و پرسش بود و همه در انتظار كه روزي شير شرزهيي را در دست او كشته يا اسير ببينند. روزي از مردي از اثر پاي شير پرسيد و آن مرد پاسخ داد كه شير در نزديك و در فاصلة كوتاهي خفته است، اما بر خلاف انتظار، ديدند كه رنگ از رخسار شكارچي پريد و زانوي او لرزيد و سلاحش بر زمين افتاد و پا بفرار گذاشت. يكي پرسيد مگر اين مدت بدنبال شير و اثر پاي او نبودي پاسخ داد كه: من «جاي پاي شير» را ميخواستم نه خود شير را.
اين داستان يا ضربالمثل كه شايد بسياري آنرا نشنيده بودند، درسي خواندني است، گرچه ما كودكان آن زمان مقصود آنرا نميفهميديم. اما امروز بالعيان مصاديق آنرا در صحنة مديريت كشور ميبينيم. وقتي كه در مقام سخن و نظر و در بيان و خطابه، همه طرفدار رشد عقلاني افراد ملت و توسعة فرهنگ و حكمت و معرفت هستند و در همة الواح قانوني كه گهگاه بصورت چشمانداز و برنامة پنجساله و لايحة بودجه سالانه ظاهر ميشود، اهميت حكمت و لزوم آموزش و رعايت عقلانيت را ميخوانند، باور اجتماعي بر آن قرار ميگيرد، و شادماني بسيار، كه بالأخره مسئولين مربوط لحظهيي نظر مودت از صنعت و پول و تجارت بركنده و بجانب عقلي و معرفتزا عطوفت نشان دادهاند. اما وقتي پاي عمل ميرسد و اين درخت مثمر و مبارك تشنه از باغبان آب ميطلبد، اينجاست كه مشاهده ميشود، كه افسوس، افسوس، جاي پاي شير را ميخواستهاند و نه خود شير را.
بارها در اين صفحه نوشتهايم كه در نظر و تجربه و عمل، فرهنگ و فلسفه زيربنا و امور مادي همچون اقتصاد و صنعت و تجارت و ... مانند آن، همه فرعي از انديشه و فرهنگ و عقيده و عقل هستند، و شكست پياپي طرحهاي اقتصادي و صنعتي و تجارتي و پولي و مانند آن همه نشانگر آنست كه نان آنها «مايه» نداشته و «فطير» شده است. وقتي فرهنگ و حكمت و رشد عقلاني نباشد و فلسفه راهنماي خط و مشي جامعه نشود، جوان دانشجو يا دانشآموختة ايراني كه ملياردي خرج تحصيل او شده، سر از دانشگاههاي كشور ديگر درميآورد و سر به دامن دشمن ميگذارد و تئوري پيشرفتهيي را كه در اصل متعلق به كشور اوست بنام دشمن ثبت ميكند، و ناگه، سراسيمه رسانههاي ايراني به شادماني به اين مقدار قانعند كه تبار اين دانشجو ايراني است، و همين!
مقايسه كنيد مغزهايي را كه بخرج خود در خارج تحصيل كرده و عليرغم بدرفتاري دستگاههاي اداري و علمي كشور، براي خدمت به كشور برگشتهاند و سرمايه كشورهاي ديگر را برايگان براي ملت خود آوردهاند، با مغزهايي كه با سرمايه و خون دل ملت پرورش يافته و همه را ارمغاني براي كشور خصم مادرزاد ملت ما بردهاند! آيا جز اينست كه اگر حكمت و شعور و دركي باشد ملت و سرمايههاي آنرا به دشمن او هديه نميكند و عمر و دانش خود را وقف بيگانه نمينمايد.
اينهمه آثار دردناك اجتماعي و علمي و آبروئي، براي آنست كه اهل سخن بودهايم ولي نه اهل عمل و وفاي به عهد، و درك درستي از نياز جامعه و فقر فرهنگي او نبوده و از نقشة دشمن و خطر نفوذيهاي آنان در دستگاههاي مربوط چشمپوشي شده و بيشتر بدنبال جاي پاي معرفت و حكمت و عقلانيت بودهايم، نه خود آن.
خصمي چو كجروي همه جا در ركاب ما است
افلاك را به دشمني ما چه حاجت است
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23709مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621Mulla Sadra’s Philosophical Approach to the Divine Willرويكرد حكمت صدرايي به مشيت الهي110faعبدالعلي شكردانشگاه شيراز 2017410The Divine Will, as the first manifestation of the essence of the Truth, which is beyond time and place, is the window towards the emergence of other creatures from the Origin of being. In the Transcendent Philosophy, the Divine Will is propounded under some themes such as God’s Power, Knowledge, and Free Will.
These attributes differ from the Essence of the Truth only in concept; however, they are the same as God’s Essence in terms of their referent and existence. To justify the objectivity of His Essence and Attributes, Mulla Sadra reasons that God is simple truth and pure existence, and that is why we cannot accept the otherness and the ontological multiplicity of attributes in relation to each other and to the Essence of the Truth. God’s Power is the same as this Free Will and Pre-eternal will, and that is the reason why acts are emanated from the Essence of the Truth without delay.
Therefore, the acts of the Almighty God, unlike the view of mutakallimun, who define it as the truth of act and abandonment, are accompanied by the Divine Will. In fact, the thrust of being omnipotent makes it necessary for the Divine Will to be the cause of the emanation or abandonment of act. Moreover, God’s Providence is the same as Almighty Truth’s differentiated knowledge of His Essence and the order of good, which is the cause of the emergence of acts. The Divine Will along with His Providence result in the external realization of God-pleasing acts.
The objective realization of existents follows the same features determined by God’s Knowledge and Pre-eternal Will. It is the same decree and ordinance and the highest level of the Divine Knowledge that appears following the Pre-eternal Will, which includes Providence, Knowledge, Causality, and Satisfaction of the Truth’s Essence. All possible things, such as man’s will, are included in this Divine Will, Decree, and Ordinance.
مشيت بعنوان اولين تجلي ذات حق، فارغ از زمان و مكان، پنجرة بروز و ظهور ساير مخلوقات از منشأ هستي است. در انديشة حكمت متعاليه مشيت الهي ذيل مباحثي مانند قدرت، علم و اراده خداوند مطرح ميشود. اما اين صفات با ذات حق، تنها در مفهوم مغايرت دارند و بحسب مصداق و وجود عين ذات خداوند هستند. ملاصدرا در توجيه عينيت ذات و صفات، بر اين مبنا استدلال ميكند كه خداوند بسيط الحقيقه و صرف الوجود است و بهمين دليل نميتوان به غيريت و تعدد وجودي صفات با يكديگر و با ذات حق رأي داد. قدرت خداوند قرين اراده و مشيت ازلي اوست و بهمين دليل است كه فعل بدون تراخي از ذات حق صادر ميگردد.
بنابرين فعل فاعل قادر ـ برخلاف نظر متكلمان كه آن را به صحت فعل و ترك معنا كردهاندـ همراه با مشيت است؛ مدار قادريت اينست كه مشيت سبب صدور يا ترك فعل باشد. از طرفي، عنايت خداوند همان علم تفصيلي حق تعالي به ذات خود و نظام خير است كه موجب پيدايش فعل ميگردد. مشيت الهي بهمراه عنايت او سبب تحقق خارجي فعل مورد رضايت خداوند است.
تحقق عيني موجودات مطابق خصوصياتي است كه در علم و مشيت ازلي خداوند مقدر شده است. اين همان قضا و قدر و آخرين مرتبة علم الهي است كه بدنبال مشيت ازلي ـكه شامل عنايت، علم، عليت و رضايت ذات حق استـ ظهور مييابد. تمام ممكنات، از جمله اختيار انسان، مشمول اين مشيت و قضا و قدر الهي خواهد بود.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23710مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621The Problem of Predestination and Free Will and Mulla Sadra’s Innovative Solutionمسئلة جبر و اختيار و راهحل ابتكاري ملاصدرا110faاکبر فایدئیدانشگاه شهيد مدني آذربايجان 2017410The problem of Divine Decree and Ordinance and its relationship with human acts has occupied the minds of Muslim thinkers since long ago. The undeniable universality of God’s Decree and Ordinance and its consistency or inconsistency with man’s free will have resulted in the formation of the problem of predestination and free will and the rise of three major kalami and religious views of predestination, entrusting, and amr bayn al-amrayn (neither predestination nor entrusting, but something between them).
Through explaining the problem of predestination and free will and rejecting the views of determinists and the followers of entrusting, the writer of this paper tries to demonstrate the consistency of the Divine Decree and Ordinance with man’s will based on the teachings of the Shi‘a school of thought and the truth of the theory of intermediate position and Mulla Sadra’s innovative interpretation of the issue.
مسئلة قضا و قدر الهي و رابطة آن با افعال انسان، از ديرباز ذهن انديشمندان مسلمان را بخود مشغول داشته است. عموميت انكارناپذير قضا و قدر خداوند و سازگاري يا ناسازگاري آن با اختيار انسان، سبب پيدايش مسئلة جبر و اختيار و بروز سه ديدگاه عمدة كلامي و اعتقادي جبر، تفويض و امر بين الامرين شده است.
اين نوشتار با تبيين مسئلة جبر و اختيار و ردّ ديدگاه جبريون و مفوضه، بر اساس آموزههاي مكتب تشيع و حقانيت نظرية حد وسط امر بين الامرين، در پي اثبات سازگاري قضا و قدر الهي با اختيار انسان و تفسير بديع ملاصدرا دربارة آن است.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23711مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621A Comparative Critical Study of the Origination of the Soul in Mulla Sadra and Ibn Sinaنقد و بررسي تطبيقي مسئلة «پيدايش نفس» در فلسفة ابنسينا و ملاصدرا110faداود محمديانيدانشگاه پيام نور2017410In the field of psychology in Islamic philosophy, there are two theories on the origination of the soul. Ibn Sina posed the theory of the spiritual origination of the soul and Mulla Sadra propounded the theory of the corporeal origination of the soul. However, contrary to Mulla Sadra’s idea, by the immateriality of the soul at the time of origination, Ibn Sina never meant complete immateriality at the level of practical intellect. Accordingly, it appears that Mulla Sadra’s objections to Ibn Sina are not justified and can be responded to. Likewise, by the corporeality of the soul at the time of origination, Mulla Sadra does not mean that the soul is a body or a type of corporeal thing. Rather, he means that, at the moment of origination, the soul is at the level of potential intellect, at the highest level of corporeality, and at the lowest level of immateriality. There are also some other pieces of evidence that bring the ideas of these two philosophers closer to each other. This paper intends to compare their views regarding the origination of the soul.در حوزة علم النفس در فلسفه» اسلامي، دو نظريه پيرامون مسئلة حدوث و «پيدايش نفس» مطرح شده است؛ نظرية حدوث روحاني را ابنسينا مطرح كرده و ملاصدرا مبتكر نظرية حدوث جسماني نفس ميباشد. اما بر خلاف تصور ملاصدرا هيچگاه مقصود ابنسينا از تجرد نفس هنگام حدوث، تجرد كامل و در حدّ عقل بالفعل نبوده و بهمين دليل اشكالات ملاصدرا به ابنسينا وارد بنظر نميرسد و قابل جواب است؛ همانطور كه مقصود ملاصدرا از جسماني بودن حدوث نفس، جسم بودن يا از سنخ جسمانيات بودن نفس نيست بلكه مراد اينست كه نفس هنگام حدوث در حدّ عقل بالقوه و در نهايت مرتبه» جسمانيات و ابتداء مرتبة مجردات است. قرائن ديگري نيز وجود دارد كه سخن اين دو حكيم را به هم نزديك و قابل تطبيق ميسازد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23712مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621Qadi ‘Izzuddin Iiji’s Dispute with Philosophers Concerning the Problem of Bringing back the Annihilated Thingمقابلة قاضي عضدالدين ايجي با حكما در مسئلة اعادة معدوم110faزهره توازيانيدانشگاه الزهراء(س)2017410In line with the discussions that are known as the essential accidents of existence in philosophy, Muslim philosophers have placed the problem of bringing back the annihilated things within the category of general metaphysics. They have considered it as one of the accidental issues resulting from the explanation of the principles of existence. Almost all the most prominent philosophers, such as Ibn Sina, Suhrawardi, Mulla Sadra, Sabziwari, and the contemporary philosopher, ‘Allamah Tabataba’i, have unanimously adduced some unquestionable arguments on its impossibility. However, a group of Muslim thinkers, particularly mutakallimun (theologians), do not apparently find this problem appealing, and since a part of the mission and motivation of mutakallimun is the explanation of resurrection, they assume that this philosophical theory is a serious obstacle to the acceptance of corporeal resurrection, which has been referred to in Islam. Qadi ‘Izzuddin, one of the distinguished mutakallimun of the 8th century AH, was one of the most well-known Sunni mutakallimun who began his discussion of resurrection in his book al-Mawaqif with defending the idea of bringing back the annihilated things and seriously opposed the ideas of his preceding philosophers in this regard. This opposition indicates that he was well aware of philosophers’ standpoint concerning their disagreement with the problem of bringing back the annihilated things. Apparently, he assumed that he had managed to respond to their objections. Nevertheless, in spite of his efforts, even the philosophers who appeared in the field of Islamic philosophy after him, one after the other, took side with preceding philosophers in this dispute and did not find Qadi ‘Izzuddin’s explanations satisfying. Therefore, while being aware of his holy motive, they still considered the idea of bringing back the annihilated things to be indefensible. In the middle of all these debates, the contributions of some philosophers such as Mulla Sadra and the succeeding commentators of his school are praiseworthy.
The writer of this article has sided with philosophers in his approach by comparing and contrasting the ideas presented for and against this issue. However, it is noted that defending the idea of the impossibility of bringing back the annihilated things was not limited to philosophers; rather, some mutakallimun, whether Shi‘ite or Sunnite, also supported philosophers’ views in relation to this problem.
حكماي مسلمان بتناسب مباحثي كه در فلسفه بعنوان عوارض ذاتي وجود شناخته ميشوند، مسئلة اعادة معدوم را در جايگاه امور عامه قرار داده و آن را از بحثهاي تبعي تبيين احكام وجود قلمداد كردهاند و تقريباً مشهورترين و معروفترين ايشان، از جمله ابنسينا، سهروردي، ملاصدرا، سبزواري و از معاصرين نيز علامه طباطبايي تماماً در موضعي واحد بر امتناع آن استدلالهاي تام و تمامي آوردهاند. امّا ظاهراً اين مسئله گروهي از انديشمندان مسلمان بويژه متكلمان را خوش نيامده است و از آنجايي كه بخشي از رسالت و انگيزة متكلمان تبيين معاد است، بگمان ايشان اين تفكر فلسفي مانع جدي بر سر راه پذيرش حشر جسماني است كه در دين مبين به آن اشاره شده است.
قاضي عضدالدين از متكلمان برجستة سدة هشتم هجري از جمله شناخته شدهترين متكلمان اهل سنت است كه در كتاب المواقف بحث خود را در معاد با دفاع از ايدة اعادة معدوم آغاز كرده و با جديت تمام به مقابله با آراء حكماي پيشين پرداخته است. اين مقابله نشان ميدهد كه وي از مواضع فيلسوفان دربارة عدم انقياد در مسئلة اعادة معدوم آگاه بوده و بگمان خويش توانسته است شبهات ايشان را پاسخ دهد. امّا عليرغم تلاشهاي وي حتي حكمايي هم كه بعد از وي در حوزة انديشة اسلامي ظهور يافتند، يكي پس از ديگري، همچنان در اين مقابله جانب حكماي سلف را گرفته و تبيين قاضي عضدالدين از اين مسئله را خرسند كننده نيافته و با علم به انگيزة مقدس وي همچنان اعادة معدوم را ايدهيي غيرقابل دفاع دانستهاند. در اين ميان تلاش امثال ملاصدرا و شارحان بعدي مكتب او قابل ستايش است.
نگارندة اين مقاله سعي نموده است با مقابل قرار دادن ديدگاههاي ارائه شده «له» و «عليه» اعادة معدوم، امر داوري را بسود حكما آسان نمايد، هر چند دفاع از عقيدة امتناع اعاده منحصر نزد حكما نبوده بلكه بعضي از متكلمان، اعم از شيعه و سني، نيز در اين باب از عقيدة حكما دفاع كردهاند.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23713مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621Abscess and Butterfly or Bird and Cage? A Comparative Assessment of the Ideas of Ibn Sina and Mulla Sadra on the Body-Soul Relation«پيله و پروانه» يا «مرغ و قفس»؟ ارزيابي تطبيقي ديدگاه ابنسينا و ملاصدرا در باب رابطه» نفس و بدن110faعبدالرزاق حساميفردانشگاه بين¬المللي امام خميني (ره) قزوين 2017410’s philosophies and the way its relationship with the body is explained and justified. It also asks the following questions: Do these two philosophers have the same view of the nature of the soul and its relationship with the body or do they hold different views? Whose view is more compatible with the Islamic-Qur’anic style of thinking?
Here, the writers argue that, while Ibn Sina has adduced some strong arguments in order to justify the immateriality and spiritual subsistence of the soul, a great part of them, if not all of them, are influenced by the Platonic-Neo-Platonic approach to the nature of the soul and the soul-body relation. They also emphasize that, although Ibn Sina has offered some subtle ideas and innovations in this regard, the general framework and structure of his discussion is what we have seen in the Platonic-Neo-Platonic tradition.
On the other hand, although Mulla Sadra pays particular attention to Ibn Sina’s arguments regarding the immateriality and subsistence of the soul and provides a new interpretation of the issue, through relying on the theories of the trans-substantial motion, the corporeal origination of the soul, and its spiritual subsistence, he provides an approach that can only arise from the magnificent tree of the Transcendent Philosophy. This approach is consistent not only with the rational transcendent view, but also with the Qur’anic-Islamic view concerning the nature of the soul and its relationship with the body.
Ibn Sina and Mulla Sadra’s view of the soul-body relation can be assimilated to the relationship between the “bird and cage” and the “abscess and butterfly”. In other words, in Mulla Sadra’s eyes, at the moment of origination, the soul is at the final stage of the development of material forms and the first stage of perceptive forms. Moreover, its being at this final moment is considered to be its last corporeal crust and the first spiritual core.
مسئلة اصلي مقالة حاضر اينست كه نفس در انديشة ابنسينا و ملاصدرا چه نوع ماهيتي دارد و نسبت آن با بدن چگونه تبيين و توجيه ميشود؟ آيا اين دو فيلسوف ديدگاهي همسان درباب چيستي نفس و نسبت آن با بدن دارند يا ديدگاهشان متفاوت است؟ همچنين كداميك از آنها با طرز تفكر و شيوة نگرش قرآني ـ اسلامي سازگاري و همداستاني بيشتري دارد؟
مدعاي مقالة حاضر اينست كه هرچند ابنسينا در توجيه تجرد نفس و بقاي روحاني آن براهين نيرومندي اقامه كرده است ولي بخش عمدة اين براهين، اگر نگوييم همة آنها، متأثر از شيوة نگرش افلاطوني ـ نوافلاطوني درباب چيستي نفس و رابطة نفسـ بدن است؛ و اگرچه ابنسينا در اين باب ريزهكاريها و نوآوريهايي دارد، اما چارچوب كلي و استخوانبندي بحث او همان است كه در سنت افلاطوني ـ نوافلاطوني ملاحظه ميشود.
از سوي ديگر، ملاصدرا هرچند به براهين ابنسينا درباب تجرد و بقاي نفس توجه ويژهيي دارد و تقرير تازهيي از آنها بدست ميدهد ولي با اتكا به نگرة حركت جوهري و حدوث جسماني نفس و بقاي روحاني آن، ديدگاهي را عرضه ميكند كه تنها از شجرة طيبة حكمت متعاليه برميآيد و ميبالد و نه تنها با ديدگاه عقلاني متعاليه، كه با ديدگاه اسلامي ـ قرآني درباب طبيعت نفس و رابطة نفس و بدن هم سازگاري دارد.
ديدگاه ابنسينا و ملاصدرا درباب رابطة نفس و بدن را ميتوان بترتيب چون رابطة «مرغ و قفس» و «پيله و پروانه» دانست. در نگاه ملاصدرا نفس هنگام حدوث در واپسين مرحلة تكامل صورتهاي مادي و نخستين مرحلة صورتهاي ادراكي قرار دارد و هستيش در اين هنگام واپسين پوستة جسماني و نخستين مغز روحاني بشمار ميرود.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23714مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621A Study of Abulhassan Jilwah’s Criticism of Mulla Sadra’s Trans-Substantial Motionبررسي آراء ميرزا ابوالحسن جلوه در نقد حركت جوهري ملاصدرا110faبهزاد محمّديدانشگاه آزاد اسلاميمهدي دهباشيدانشگاه اصفهان2017410Mulla Sadra’s trans-substantial motion, which is rooted in the specific philosophical principles of the Transcendent Philosophy, is one of the most fundamental innovative theories in the history of Islamic philosophy, which has succeeded in solving several philosophical complexities and ambiguities. However, Mirza Abulhassan Jilwah has advanced some criticisms against this theory, the most important of which include the return of all changes in the world to earth’s rotation, instantaneous generation and corruption of motions in the world, the dependence of the trans-substantial motion on a fixed subject, and essential transformation in case of accepting the trans-substantial motion. This paper explores and discusses these criticisms in terms of their principles and methods of reasoning. It concludes that Jilwah has advanced these criticisms based on a peripatetic approach, without referring to the fundamental principles of Mulla Sadra’s philosophy. In fact, like Ibn Sina, in all of his criticisms of the trans-substantial motion, he has confused the principles of existence with those of quiddity.حركت جوهري كه برآمده از مباني فلسفي ويژة حكمت متعاليه است، يكي از اساسيترين نظريههاي بديع در تاريخ فلسفة اسلامي است كه توانسته بسياري از معضلات و ابهامات فلسفي را حل نمايد. اما حكيم ميرزا ابوالحسن جلوه انتقاداتي بر اين نظريه وارد كرده است كه مهمترين آنها عبارتند از: بازگشت همة تغيرها در جهان به حركت وضعي فلك، اعتقاد به كون و فساد آني حركات در جهان، نياز حركت جوهري به موضوع ثابت و انقلاب ماهيت در صورت پذيرش حركت جوهري. در اين مقاله اين انتقادات هم بلحاظ مبنايي و هم بلحاظ تبيين و استدلال مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. يافتههاي مقاله نشان ميدهد كه حكيم جلوه با نگاه مشائي و غفلت از اصول اساسي فلسفة ملاصدرا، اين انتقادات را مطرح نموده است و همچون شيخالرئيس در همه» اشكالاتي كه بر حركت جوهري وارد كرده، بين احكام وجود و احكام ماهيت خلط نموده است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23715مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08741942014621Mulla Sadra on Oneness of Beingوحدت وجود از نگاه ملاصدرا110faسيدمرتضي حسيني شاهروديدانشگاه فردوسي مشهد دارند ولی فراموش کرده اندمحمدعلي وطندوستدانشگاه فردوسي مشهد 2017410In the process of development of his philosophical thoughts, Mulla Sadra managed to move from graded unity to the individual unity of existence based on his own philosophical principles. Through interpreting causality as epiphany, he limited the truth of existence to Almighty Necessary and considered other than Him to be the emanations and different forms of the Necessary Single Existence. The writers of this paper intend to present Mulla Sadra’s ultimate theory on the oneness of being and reveal the identity of the oneness of being in the Transcendent Philosophy with gnostics’ idea of this concept. ملاصدرا در سير انديشة فلسفي خود توانست با مباني و اصول فلسفي خود، از وحدت تشكيكي به وحدت شخصي وجود برسد. وي با تفسير عليت به تجلي، حقيقت وجود را منحصر در واجب تعالي دانست و غير او را تطورات و تجليات وجود واحد واجبي تلقي كرد. نگارنده در اين مقاله ميكوشد نظريه» نهايي ملاصدرا در باب وحدت وجود را بدست آورد و همانندي وحدت وجود در حكمت متعاليه با وحدت وجود عرفاني را نشان دهد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23716