مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621سرمقاله110faآیتالله سیدمحمدخامنهایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2017314فصل بهار امسال با ماه رجب مانند دو همزاد پابپاي يكديگر پيش ميروند؛ يكي طبيعت مادي را به نمايش ميگذارد و ديگري جنات عدن را بياد ميآورد، يكي هر روزش زوالِ يكروز زندگي را خبر ميدهد و ديگري به هر روز دريچهيي از رحمت و فيض الهي را براي افراد آماده و هوشيار ميگشايد.
در ماه رجب تولد مردي است كه جز پيامبر همتا نداشت؛ فرزند كعبه، فرزند واقعي و معنوي مكتب پيامبر و باب و دروازة حكمت و علم پيامبر و كاتب و مفسر و مبلغ كتاب و حكمت الهي بود، مردي كه وجودش حكمت و كلامش حكمت و عمل و كردارش حكمت بود و همة زندگي او درس مردانگي و ايمان و دينباوري و خردمندي، هيچكس جز پيامبر(ص) هنوز نتوانسته است در كمال انساني با او هماوردي كند، او نيز مانند پيامبر اعظم(ص)، وجودش و زندگانيش تجسم قرآن بود.
وي ـ بر اساس حكمت الهيـ باني حكومتي بود كه پيامبر(ص )خشت اول آنرا گذاشته بود و او ـگر چه ديرتر امّاـ توانست معني حكومت الهي و اسلامي را براي تاريخ بيان كند و نشان دهد كه زير چتر حكومتي اسلامي و انساني ميتوان جهاني پر از صلح و امنيت و عدالت و مساوات و مواسات بنا نمود و جامعه را براي رشد معنوي و سعادت ابدي مردم فراهم كرد. ميتوان فساد را ريشهكن كرد و مفسد را ـهر چند حاكم مطلقالعنان شام باشد و بتصور برخي ضعيفان برداشتنش خلاف چيزي موهوم بنام مصلحت باشدـ در لحظهيي برانداخت چرا كه حكمت با فساد نميسازد و حكيم با مفسد در يك اقليم نميگنجد و فساد و مفسد با صلاح و مصلحت امّت در يكجا جمع نميشود. زيرا بحكم عقل و فطرت و قلب سليم، دو ضد با هم نميسازند و ضدان و نقيضان لايتجمعان.
افسوس كه جاهليت قدر او را نشناخت و با شهادت او و فرزندانش، حكمت نيز شهيد شد و اگر نبود همت والاي ملت رشيد ايران و رهبر بنيانگذار انقلاب اسلامي، آن صفحة تاريخ دوباره تكرار نميشد و ملت ايران و رهبر آگاه آن جنود جهل و جاهليت را ورشكسته در پشت باورهاي استوار نظام اسلامي ايران زمينگير نميكرد.
امروز، و ببهانة ماه رجب و ميلاد امير مؤمنان علي(ع) كه در آنيم، روز خودآزمائي است كه آيا مديران اين نظام و قواي رسمي آن به عهدي كه با علي(ع) بستهاند، پايبندند؟ آيا پاي حكمت ـ و نه مصلحتـ استوار نشستهاند؟ آيا در نظامي كه پايگذار و مدير آن حكيم است و كتاب و حكمت را در دست دارد، قوانين و عمل نهادها و دستگاههاي اداري و اجرايي يا تقنيني با محك حكمت و عقلانيت منطبق است؟ آيا عزت و سرفرازي ملت ايران پابرجاست؟ آيا «مَفسده» و «مُفسده» به راهزني معاد و معاش يعني اعتقاد و ايمان و اقتصاد و امنيت افراد جامعه مشغول نيست؟ آيا اجراهاي عدالت و مقابله با اشرافيگري، كه ملت ما با عنوان «عدل علي» از انقلاب خود آنرا ميخواستند، ادامه دارد؟ و در يك كلمه، آيا مسئولين كشور بر مدار مردي كه در اين ماه در كعبه زاده شد تا رسم حكومت و راهبري سعادت مردم را به بشريت بياموزد، رفتار ميكنند؟ يا ...؟
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23685مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621Unity of Being, Unity of Intuition, and Speaking of God«وحدت وجود»، «وحدت شهود» و سخنگفتن از خداوند110faقاسمكاكاييدانشگاه شيرازطيبه معصوميدانشگاه شيراز 2017314One of the most important discussions in Islamic philosophy, kalam, and gnosis is speaking of God. The “unity of being” and “unity of intuition” have been proposed as two approaches to the quality of the relationship between the wayfaring gnostic servant and God and speaking of Him. Each of these approaches has some representatives in the tradition of Islamic gnosis and each has specific beliefs regarding gnostic unity. In this paper, through explaining the theories of the unity of being (based on Ibn Arabi’s ideas) and the unity of intuition (based on ‘Ala al-Dawlah Semnani’s views), the writers initially discuss their differences concerning unity. Then they explore the concept of “personal God” as one of the necessities and basic principles of the theory of the unity of intuition as opposed to the Absolute God of the theory of the unity of being.يكي از مهمترين مباحث در فلسفه، كلام و عرفان اسلامي، بحث سخنگفتن از خداست. در اين رابطه، «وحدت وجود» و «وحدت شهود» بعنوان دو نگرش به نحوة ارتباط بندة سالك عارف با خداوند و سخنگفتن از وي مطرح گشتهاند. هر يك از ايندو ديدگاه نمايندگاني در سنت عرفان اسلامي داشته و هر كدام معتقدات خاصي در باب وحدت عارفانه دارند. در اين نوشتار، ابتدا با طرح نظرية وحدت وجود (بر پاية آراء ابن عربي) و سپس وحدت شهود (بر اساس ديدگاه علاءالدوله سمناني)، اختلاف آنها در باب وحدت مورد بحث قرار گرفته و سپس مفهوم «خداي متشخص» بعنوان يكي از استلزامات و معتقدات نظرية وحدت شهود، در مقابل خداي مطلق وحدت وجود، بررسي خواهد شد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23686مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621The Relationship of Theory and Practice with Moral Habits and Man’s Essential Change in the Transcendent Philosophyنسبت نظر و عمل با ملكات اخلاقي و تبدل ذاتي انسان در حكمت متعاليه110fa2017314There is an accurate ontological relationship between theoretical and practical wisdom in the Transcendent Philosophy. Based on the principiality of existence and gradation of being, the trans-substantial motion, and the corporeal createdness and spiritual subsistence of the soul, Mulla Sadra explains this relationship and the soulish change which results from it. The mutual influence of the thoughts, acts, intentions, and behaviors of an individual on each other in the course of the trans-substantial motion of the soul form the inner and real form of human beings. At the beginning of their creation, all individuals are from the same species; however, in their innermost and in the Hereafter, because of the domination of various habits over their souls, they turn into angelic, beastly, savage, or devilish human beings. The embodiment of Man’s otherworldly form and Ideal body are also proportionate to their soulish and moral habits. It is because in the Hereafter bodies are the shadows of souls. This is the same inner transformation or moral incarnation which has been mentioned in religious texts. Moreover, the soul’s trans-substantial motion, whether in the angelic path or in the, beastly, savage, or devilish path, is of the types of dressing after dressing. This is because the origin of inner and otherworldly wickedness is also a kind of gradedness in actuality. Therefore, it can be concluded that, based on the principles of Sadrian philosophy, Man’s inner and otherworldly transformation, is not of the type of impossible essential transformation.در حكمت متعاليه ميان حكمت نظري و حكمت عملي رابطة هستيشناختي دقيقي وجود دارد. ملاصدرا بر پاية اصالت و تشكيك وجود، حركت جوهري و حدوث جسماني و بقاء روحاني نفس به تبيين اين رابطه و تبدل نفساني ناشي از آن ميپردازد. تأثير و تأثر ميان افكار و اعمال و نيات و خلقيات فرد طي فرايند حركت جوهري نفس صورت باطني و حقيقي انسان را شكل ميدهد؛ انسانها ابتداي آفرينش از نوع واحدند ولي در باطن و در آخرت بسبب غلبة ملكات مختلف نفساني تحت انواع مختلف ملكي، حيواني، سبعي و شيطاني قرار ميگيرند. تجسم صورت اخروي و بدن مثالي انسان نيز متناسب با ملكات نفساني و اخلاقي وي خواهد بود، زيرا در آخرت اجسام ساية ارواحند. اين همان مسخ باطن يا تجسد اخلاقِ اشاره شده در نصوص ديني است. در عين حال، حركت جوهري نفس ـ چه در مسير ملكي و چه در مسير حيواني، سبعي يا شيطانيـ از سنخ لبس بعد از لبس است، زيرا منشأ شقاوت باطني و اخروي نيز نوعي اشتداد در فعليت است. بنابرين، ميتوان نتيجه گرفت كه بر اساس مباني و اصول حكمت صدرايي مسخ باطني و اخروي انسان از سنخ انقلاب محال نيست.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23687مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621The Relationship of Theory and Practice with Moral Habits and Man’s Essential Change in the Transcendent Philosophy نسبت نظر و عمل با ملكات اخلاقي و تبدل ذاتي انسان در حكمت متعاليه110faاسماعيل سعادتي خمسهدانشگاه محقق اردبيلي2017314There is an accurate ontological relationship between theoretical and practical wisdom in the Transcendent Philosophy. Based on the principiality of existence and gradation of being, the trans-substantial motion, and the corporeal createdness and spiritual subsistence of the soul, Mulla Sadra explains this relationship and the soulish change which results from it. The mutual influence of the thoughts, acts, intentions, and behaviors of an individual on each other in the course of the trans-substantial motion of the soul form the inner and real form of human beings. At the beginning of their creation, all individuals are from the same species; however, in their innermost and in the Hereafter, because of the domination of various habits over their souls, they turn into angelic, beastly, savage, or devilish human beings. The embodiment of Man’s otherworldly form and Ideal body are also proportionate to their soulish and moral habits. It is because in the Hereafter bodies are the shadows of souls. This is the same inner transformation or moral incarnation which has been mentioned in religious texts. Moreover, the soul’s trans-substantial motion, whether in the angelic path or in the, beastly, savage, or devilish path, is of the types of dressing after dressing. This is because the origin of inner and otherworldly wickedness is also a kind of gradedness in actuality. Therefore, it can be concluded that, based on the principles of Sadrian philosophy, Man’s inner and otherworldly transformation, is not of the type of impossible essential transformation.در حكمت متعاليه ميان حكمت نظري و حكمت عملي رابطة هستيشناختي دقيقي وجود دارد. ملاصدرا بر پاية اصالت و تشكيك وجود، حركت جوهري و حدوث جسماني و بقاء روحاني نفس به تبيين اين رابطه و تبدل نفساني ناشي از آن ميپردازد. تأثير و تأثر ميان افكار و اعمال و نيات و خلقيات فرد طي فرايند حركت جوهري نفس صورت باطني و حقيقي انسان را شكل ميدهد؛ انسانها ابتداي آفرينش از نوع واحدند ولي در باطن و در آخرت بسبب غلبة ملكات مختلف نفساني تحت انواع مختلف ملكي، حيواني، سبعي و شيطاني قرار ميگيرند. تجسم صورت اخروي و بدن مثالي انسان نيز متناسب با ملكات نفساني و اخلاقي وي خواهد بود، زيرا در آخرت اجسام ساية ارواحند. اين همان مسخ باطن يا تجسد اخلاقِ اشاره شده در نصوص ديني است. در عين حال، حركت جوهري نفس ـ چه در مسير ملكي و چه در مسير حيواني، سبعي يا شيطانيـ از سنخ لبس بعد از لبس است، زيرا منشأ شقاوت باطني و اخروي نيز نوعي اشتداد در فعليت است. بنابرين، ميتوان نتيجه گرفت كه بر اساس مباني و اصول حكمت صدرايي مسخ باطني و اخروي انسان از سنخ انقلاب محال نيست.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23688مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621Contexts and Causes of Posing Inconsistent Philosophical Theories in Mulla Sadra’s Worksزمينهها و علل طرح نظريات فلسفي ناسازگار در آثار ملاصدرا110faسعيد انواريدانشگاه علامه طباطبايي2017314In his various works, Mulla Sadra has presented different views concerning certain philosophical issues which cannot be gathered in a single philosophical system. In this paper, with reference to such issues, the writers have examined the causes of these different views. For a more thorough study of the related cases, they have investigated different theories including the trans-substantial motion, the mediating movement, the cause of time, the nature of knowledge, God’s knowledge of particulars, divine activity, the cause-effect relation, the criterion for the dependence of possible beings on the Necessary Being, meanings of quiddity, the quality of attribution of existence to quiddity, unity of being, immateriality, and createdness of the soul. A study of these issues indicate that the existence of different views in Mulla Sadra’s works is rooted in one of the following factors: 1) a change in his philosophical theories and ideas over time (initially, he believed in the principiality of quiddity, then in the principiality of existence and gradedness of being, and finally in the individual unity of existence); 2) observing the instructional aspect in expressing his views, 3) posing his theories based on different principles (people, graded unity of being, and individual unity of existence); 4) trying to compose a pseudo-encyclopedic series of books on philosophical discussions.
ملاصدرا دربارة برخي از مباحث فلسفي در آثار مختلف خويش نظريات متفاوتي بيان كرده است كه در يك نظام فلسفي واحد قابل جمع با يكديگر نيستند. در اين مقاله با طرح اينگونه مباحث، علت متفاوت بودن نظريات ملاصدرا در موارد ذيل بررسي خواهد شد: موضوع حركت جوهري؛ حركت توسطيّه؛ عامل ايجاد زمان؛ ماهيت علم؛ علم الهي به جزئيات؛ فاعليت الهي؛ رابطة علت و معلول؛ ملاك نيازمندي ممكن به واجب؛ معاني ماهيت؛ نحوة اتصاف ماهيت به وجود؛ وحدت وجود؛ تجرد و حدوث نفس. با بررسي اين موارد مشخص ميشود كه طرح نظريات مختلف در آثار ملاصدرا ناشي از يكي از عوامل زير است: 1. تغيير ديدگاه ملاصدرا در طول زمان (وي نخست به اصالت ماهيت و سپس به اصالت وجود و تشكيك وجود قائل شده است و در نهايت به نظرية وحدت شخصي وجود دست يافته است)؛ 2. رعايت جنبة تعليمي در بيان مطالب؛ 3. طرح نظريات بر اساس مباني مختلف (مبناي قوم، مبناي وحدت تشكيكي وجود و مبناي وحدت شخصي وجود)؛ 4. تلاش براي نگارش يك دورة مدون از مباحث فلسفي.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23689مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621A Study of the Concomitants of the Psychological Aspect of the Theory of Ideas: Controversy in Mulls Sadra’s Defense of Ideasبررسي لوازم نفسشناختي نظريه مثل؛ مناقشه در دفاع ملاصدرا از مثل110faعلي شيروانيپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفاطمه رازيزادهدانشگاه تهران 2017314The theory of Ideas is one of the important philosophical theories which has influenced the views of most philosophers in various periods, and many of them have confirmed or rejected it. The majority of Muslim philosophers have also had to investigate this theory and finally accept it in general. However, they have often interpreted it within the framework of their own philosophical system. Mulla Sadra believes that he has presented an interpretation of the theory of Ideas based on his own philosophical principles which is completely compatible with Plato’s intention. The question is, given the fact that the theory of Ideas is inconsistent with Mulla Sadra’s philosophical principles from many aspects, such as those related to his psychology, was his philosophical endeavor successful? The present research aims to provide an answer to this question through analyzing and exploring the psychological concomitants arising from this theory. Here, after a thorough investigation of the psychological dimensions and concomitants of this theory and explaining Mulla Sadra’s view and defense in this regard, the writers portray the inconsistencies between the psychological principles of the Transcendent Philosophy and the concomitants of the Platonic theory of Ideas while providing a general explanation of Sadrian psychology. Following this, they question Mulla Sadra’s strict defense of this theory. Finally, they conclude that Plato’s belief in the pre-eternity of the soul, his theory of reminiscence of knowledge, and the restriction of his psychology to rational immateriality and its separation from corporeal body, versus Mulla Sadra’s theory of the corporeal origination of the soul and his belief in the acquisition of knowledge and the copulative existence of the soul are among the most important differences between the philosophical schools of these two philosophers. As a result, any attempt to reconcile their views with each other would be futile.نظرية مثل از مهمترين نظريات فلسفييي بشمار ميرود كه بر انديشة بيشتر متفكرين در اعصار مختلف تأثيرگذار بوده و فلاسفه ناگزير از پذيرش يا رد آن شدهاند. غالب فلاسفة مسلمان نيز نسبت به اين نظريه بيتفاوت نبودها ند و كليت نظريه را پذيرفتهاند. اما اغلب، اين نظريه در نظام فكري ايشان به تأويل و تحويل برده شده است. ملاصدرا معتقد است كه با استمداد از مباني فلسفي خويش تبييني از نظرية مثل ارائه داده، كه كاملاً منطبق بر غرض افلاطون است. پرسش اينكه، در حاليكه نظرية مثل از جهات بسياري از جمله حوزة علم النفس، با مبادي فلسفي ملاصدرا ناسازگار است، آيا اين تلاش فلسفي او موفق بوده است؟ پژوهش حاضر ميكوشد اين پرسش را با توجه به لوازم نفسشناختييي كه از اين نظريه برخاسته مورد مداقه و تحليل قرار دهد.در اين مقاله، پس از بررسي جامع ابعاد و لوازم نفسشناختي نظرية مثل و نيز بيان ديدگاه ملاصدرا دربارة اين نظريه و دفاع وي از آن، بهمراه بيان كليتي از علمالنفس صدرايي، ناسازگاريهاي مبادي نفسشناختي حكمتمتعاليه با لوازم نظرية مثل افلاطوني بتصوير كشيده ميشود و دفاع سرسختانه صدرالمتألهين از اين نظريه زير سؤال ميرود. فرجام آنكه: باور به قدم نفس و نظرية تذكاري معرفت و توقف نفسشناسي افلاطون بر تجرد عقلاني متمايز از بدن مادي، در برابر انديشة ملاصدرا مبني بر جسمانية الحدوث بودن نفس و عقيده به تأسيسي بودن معرفت و نيز وجود رابطي نفس، از اهم نقاط افتراق نظام فكري اين دو فيلسوف شمرده شده و در نتيجه هرگونه كوشش براي جمع ميان اين دو ديدگاه را بيثمر ميسازد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23690مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621The Role of the Ideal Level of the Soul in Establishing the Soul-Body Relation in Mulla Sadra’s Philosophyنقش مرتبة مثالي نفس در برقراري ارتباط ميان نفس و بدن در انديشة صدرالمتألهين110faمحمد ميريمؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)2017314Unlike his preceding philosophers, Mulla Sadra believes that the distance between the rational soul and the corporeal body is too big to be filled merely with the steam-like soul. In addition to the steam-like soul, he considers the existence of Ideal existence as a link between the rational and corporeal levels to be necessary. Mulla Sadra’s graded view of human existence led him, firstly, to introduce Man as having three supreme (rational), low (material), and mid (Ideal) levels. Secondly, he maintained that Man’s Ideal and imaginal level is the link connecting the two higher and lower levels. In order to explain the place of Ideal level in human existence, he resorts to the principle of the “conformity between the macrocosm and microcosm” and considers the two rational and Ideal levels in the human microcosm to be similar to the Heaven and Throne in the macrocosm. As acknowledged by Mulla Sadra himself, he is greatly influenced by gnostics regarding the discussion of Man’s Ideal level.صدرالمتألهين، بر خلاف حكماي پيش از خود، فاصلة ميان نفس ناطقه عقلي و بدن جسماني را بيشتر از آن ميداند كه با روح بخاري بتنهايي پر شود. او علاوه بر روح بخاري، وجود مرتبة مثالي را نيز بعنوان حلقة واسط ميان مرتبة عقلي و مرتبة جسماني انسان ضروري ميشمارد. نگاه تشكيكي ملاصدرا به وجود واحد انساني او را بر آن داشت تا اولاً انسان را داراي سه مرتبة عالي (مرتبة عقلي) سافل (مرتبة مادي) و متوسط (مرتبة مثالي) معرفي كرده و ثانياً مرتبة مثالي و خيالي انسان را حلقة وصل و ماية ارتباط ميان دو مرتبة بالا و پايين بداند. او در تبيين جايگاه مرتبة مثالي در وجود انساني، از قاعدة «تطابق عالم كبير و عالم صغير» نيز بهره برده و دو مرتبة عقلي و مثالي در عالم صغير انساني را نظير عرش و كرسي در عالم كبير دانسته است. صدرالمتألهين طبق اذعان خود وي در مبحث مرتبة مثالي انسان، بشدت متأثر از عارفان است. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23691مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742032015621A New Explanation of the Division of Intelligibles based on the Transcendent Philosophyتبييني جديد از تقسيم معقولات مبتني بر حكمت متعاليه110faسيداحمد غفاري قرهباغمؤسسة پژوهشي حكمت و فلسفة ايران2017314The place of concepts and the quality of the interaction between the mind and the object are two of the important issues in the fields of epistemology and ontology. The problems of primary and secondary intelligibles and their distinction from each other also enjoy equal significance. The common view regarding the difference between primary and secondary intelligibles is that, unlike the logical and philosophical secondary intelligibles, primary intelligibles have some external referents. In this paper, the writer maintains that this criterion is not enough for distinguishing them from each other. To justify his position, he argues that the theory of the principiality of existence plays an influential role in clarifying the distinction between these two types of intelligibles.بررسي جايگاه مفاهيم و نحوة تعامل ذهن و عين از مباحث مهم در عرصة معرفتشناختي و هستيشناختي تلقي ميگردد. مبحث معقولات ـ اولي و ثانوي ـ و تمايز ميان آنها نيز در همين راستا قرار دارد. ديدگاه رايج دربارة تمايز و فرق معقول اول و ثاني به اين صورت است كه معقولات اولي ـ بخلاف معقولات ثاني منطقي و فلسفي ـ مصداق خارجي دارند. مقالة حاضر معيار مصداقداري در خارج را براي تفرقه بين معقولات اولي و ثانيه ناكافي دانسته و در عوض، نقش نظرية اصالت وجود را مهم و تأثيرگذار ارزيابي مينمايد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23692