مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579سرمقالهسرمقاله34fa آیت‌الله سیدمحمدخامنه‌ایبنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، ایران202579سوم خرداد امسال (سال 1404)، بمناسبت روز ملی ملاصدرا، پدیدة سالانة همایش ملاصدرا و حکمت و فلسفه او بصورت مجازی برگزار میشود. این همایشهای سالانه هرساله در تهران بسیار باشکوه و با استقبال و حضور چشمگیر فضلا و دوستان فلسفه برپا میگردید، ولی طی چند سال اخیر، بسبب موانع داخلی بنیاد و مشکلات بیرونی آن، ناگزیر بصورت مجازی انجام گردیده است. نکتة مهم و اندیشیدنی واقعه آنست که موضوعات این همایشها نه موضوعاتی کوچک و از روی اتفاق، بلکه بر اساس طرح و بحث عقلانی و فلسفی امور اجتماعی و نیازهای معنوی جامعه انتخاب میگردد؛ موضوعاتی که متأسفانه کمتر مورد نظر دستگاههای فرهنگی دولتی یا مجامع مسئول تربیت و بررسی جامعه¬شناسانه جامعة ایرانی اسلامی کنونی قرار گرفته است. از مسائل و مشکلات مهم جامعة ایرانی، یکی آگاهی اندک آنان راجع به اسلام و اصل ولایت و دستاوردهای انقلاب، و نیز تمییزِ روشن دوست از دشمن و خیر از شر، و مهمتر از همه، ناآشنایی به جوهر و حقیقت انسانی خود، و رموزی است که با شناخت آنها میتوان از بسیاری از خطرات اجتماعی مصون و سالم ماند. افراد عادی و حتی برخی بظاهر فرهیختگان درس خوانده، تأثیر عوامل تکوینی و طبیعت جهان را در سرنوشت انسان و همچنین تأثیر رفتارهای فردی و اجتماعی بشر در سرنوشت آیندة خود آنها را نمیدانند و درواقع نمیدانند که خیر و شر آنها بدست خود آنهاست؛ همچنانکه در حدیثی آمده است که تنگی معیشت افراد و گرانی، مجازات مقرر الهی دربارة افراد بدکار جامعه است. از اینجا میتوان دریافت که چرا عنوان بعضی از این همایشها «خیر و شر و سهم بشر»، «فلسفه و تعامل جهان و انسان»، «فلسفه، جامعه و آزادی»، «فلسفه و مواجهه با فضای مجازی»، «فلسفه و نظم عمومی»، «فلسفه و صلح جهانی»، «فلسفه و راه زندگي»، «تربيت فلسفي و فلسفه تربيت»، «تربيت فلسفي جوان امروز»، «حكمت متعاليه و تدبير خانواده» یا... انتخاب شده است. پیداست که طرح اینگونه مسائل بظاهر علمی تا چه اندازه میتواند رفتار و کردار افراد جامعه را جهت بدهد و بسوی سلامت و مشی بر صراط مستقیم قرار دهد. جا دارد که موضوعاتی از این قبیل در رسانة ملی بصورت همایش و مباحثات جمعی طرح شود تا عامة مردم بتدریج به شیوة زندگی آگاهانه و با بصیرت نفس آشنا شوند و از جهل مرکب رهایی یابند.سوم خرداد امسال (سال 1404)، بمناسبت روز ملی ملاصدرا، پدیدة سالانة همایش ملاصدرا و حکمت و فلسفه او بصورت مجازی برگزار میشود. این همایشهای سالانه هرساله در تهران بسیار باشکوه و با استقبال و حضور چشمگیر فضلا و دوستان فلسفه برپا میگردید، ولی طی چند سال اخیر، بسبب موانع داخلی بنیاد و مشکلات بیرونی آن، ناگزیر بصورت مجازی انجام گردیده است. نکتة مهم و اندیشیدنی واقعه آنست که موضوعات این همایشها نه موضوعاتی کوچک و از روی اتفاق، بلکه بر اساس طرح و بحث عقلانی و فلسفی امور اجتماعی و نیازهای معنوی جامعه انتخاب میگردد؛ موضوعاتی که متأسفانه کمتر مورد نظر دستگاههای فرهنگی دولتی یا مجامع مسئول تربیت و بررسی جامعه¬شناسانه جامعة ایرانی اسلامی کنونی قرار گرفته است. از مسائل و مشکلات مهم جامعة ایرانی، یکی آگاهی اندک آنان راجع به اسلام و اصل ولایت و دستاوردهای انقلاب، و نیز تمییزِ روشن دوست از دشمن و خیر از شر، و مهمتر از همه، ناآشنایی به جوهر و حقیقت انسانی خود، و رموزی است که با شناخت آنها میتوان از بسیاری از خطرات اجتماعی مصون و سالم ماند. افراد عادی و حتی برخی بظاهر فرهیختگان درس خوانده، تأثیر عوامل تکوینی و طبیعت جهان را در سرنوشت انسان و همچنین تأثیر رفتارهای فردی و اجتماعی بشر در سرنوشت آیندة خود آنها را نمیدانند و درواقع نمیدانند که خیر و شر آنها بدست خود آنهاست؛ همچنانکه در حدیثی آمده است که تنگی معیشت افراد و گرانی، مجازات مقرر الهی دربارة افراد بدکار جامعه است. از اینجا میتوان دریافت که چرا عنوان بعضی از این همایشها «خیر و شر و سهم بشر»، «فلسفه و تعامل جهان و انسان»، «فلسفه، جامعه و آزادی»، «فلسفه و مواجهه با فضای مجازی»، «فلسفه و نظم عمومی»، «فلسفه و صلح جهانی»، «فلسفه و راه زندگي»، «تربيت فلسفي و فلسفه تربيت»، «تربيت فلسفي جوان امروز»، «حكمت متعاليه و تدبير خانواده» یا... انتخاب شده است. پیداست که طرح اینگونه مسائل بظاهر علمی تا چه اندازه میتواند رفتار و کردار افراد جامعه را جهت بدهد و بسوی سلامت و مشی بر صراط مستقیم قرار دهد. جا دارد که موضوعاتی از این قبیل در رسانة ملی بصورت همایش و مباحثات جمعی طرح شود تا عامة مردم بتدریج به شیوة زندگی آگاهانه و با بصیرت نفس آشنا شوند و از جهل مرکب رهایی یابند.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/50779

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579Application of the Theory of “Personal Unity of Existence” in Understanding Religious Texts Based on Mullā Ṣadrā’s Methodological Principlesکاربست نظریۀ «وحدت شخصی وجود» در فهم متون دینی بر پایه مبانی روش‌شناسی صدرالمتألهین522faعبداللهمحمدیاستادیار مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران مرضیه هاتفدانش¬پژوه سطح 4 رشته حکمت متعالیه، جامعة الزهراء (سلام الله علیها)، قم، ایران 0009-0002-1650-701X2024518The present paper aims to demonstrate that Mullā Ṣadrā’s interpretation of “personal unity of existence” has the capacity to express the precise meaning of Qur’anic verses and narrations while maximally preserving their surface meaning. To achieve this goal, the foundations of this theory are first explained and, then, it is clarified that many of the verses related to the discussion of essential monotheism, attributive qualities, and active monotheism can be interpreted more profoundly by relying on the theory of personal unity of existence and Mullā Ṣadrā’s methodological principles. This is realized without the interpreter falling into the trap of literalism and anthropomorphism or unjustified interpretation or t’awīl. Following a descriptive-analytical method, this paper bases its claim on the interpretation of certain monotheistic verses, stating that God also possesses whatever attributive qualities that the created possess, except for their material applications. Rather, according to the theory of spirits of meanings, after purifying material applications from their defects, it is necessary to grasp the spirit of their meanings and then attribute them to God Almighty. In this way, we can reconcile anthropomorphism and transcendence. Moreover, based on a correct understanding of the theory of personal unity of existence and active monotheism, all voluntary human actions, just as they are truly attributed to humans, are also attributed to God Almighty, and He is their proximate and true agent.مقالة پیشرو درصدد است نشان دهد که تفسیر ملاصدرا از «وحدت شخصی وجود»، ظرفیت آن را دارد که با تحفظ حداکثری بر ظاهر آیات و روایات، معنای دقیق آنها را نیز بیان نماید. برای رسیدن به این هدف، ابتدا مبانی این نظریه تبیین میگردد و سپس روشن میشود که بسیاری از آیات مرتبط با بحث توحید ذاتی، صفات خبریه و توحید افعالی، با استناد به نظریة وحدت شخصی وجود، بهمراه مبانی روششناسی صدرالمتألهین، تفسیری عمیقتر مییابند، بدون آنکه مفسر در دام ظاهرگرایی و تشبیه یا تأویل غیرموجه گرفتار شود. این مقاله با روش توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی سامان یافته و مدعای خویش را بر تفسیر نمونههایی از آیات توحیدی تطبیق میدهد و بیان میدارد که در صفات خبریه، هر آنچه مخلوقات دارند، خداوند نیز حقیقتاً داراست، اما نه مصداق مادی آنها را، بلکه مطابق نظریة ارواح معانی، پس از پیراستن نقایص از مصادیق مادی، ضروری است روح معنای آنها را دریافت کرده و سپس به خداوند متعال اسناد دهیم و اینچنین بین تشبیه و تنزیه، حق جمع نماییم. همچنین بر اساس فهم صحیح نظریة وحدت شخصی وجود و توحید افعالی، تمام افعال اختیاری انسان، همانگونه که حقیقتاً به انسان نسبت داده میشوند، به خداوند متعال نیز منسوبند و خداوند فاعل قریب و حقیقی آنهاست.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/46740

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579Outcomes of the Scientific Concomitance of Cause and Effect Based on the Principles of Transcendent Philosophyثمرات تلازم علمی علت و معلول بر اساس اصول حکمت متعالیه2340faسید عباسحکیم‌زاده خرد دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ایلام، ‌ایلام، ایران0009-0001-7299-2809علیرضاحسن پوردانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ایلام،‌ ایلام، ایران 0000000321979839سید محمدموسوی بایگیدانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران0000-0002-9052-88152024318Undoubtedly, in their perfectional journey in this world, Man has intertwined with matter and its concomitants while possessing little knowledge and several unknowns before themselves. One of the important issues in epistemology that has attracted the attention of philosophers throughout the history of Islamic wisdom is providing appropriate responses to unknowns, whether notional or affirmational. Regarding notional unknowns, the task is not very difficult because they can be clarified through defining the concept of things. However, finding an appropriate answer for affirmational unknowns is not so straightforward. Philosophers have tried to introduce a correct method for discovering affirmational unknowns by presenting the posteriori and priori arguments, which means that every affirmational unknown can be identified either through its cause or its effect. The present paper examines the extent to which unknowns can be unraveled through their cause in the posteriori argument and through their effect in the priori argument. To achieve this goal, the authors have firstly quoted the theories of some philosophers and, then, propounded Mullā Ṣadrā's principles regarding the discussion of the particular relationship between cause and effect. Following a descriptive-analytic method, they conclude that the scientific progression from cause to effect, based on Mullā Ṣadrā's specific principles, is certain despite the poverty of the effect relative to the cause and the predication of truth and bondage between the two. Nevertheless, the scientific progression from effect to cause is not certain.بیتردید انسان در سیر استکمالی خود در این عالم، با ماده و لوازم آن درآمیخته است و همواره مجهولات بسیار و معلوماتی اندک دارد. یکی از مسائل مهم در معرفت&zwnj;شناسی که در طول تاریخ حکمت اسلامی نظر فیلسوفان را بخود جلب کرده، طریقة یافتن پاسخ مناسب برای مجهولات، اعم از تصوری و تصدیقی است. دربارة مجهولات تصوری کار چندان سخت نیست، زیرا از راه تعریف مفهوم اشیاء میتوان مجهولات تصوری را معلوم کرد، اما راه یافتن پاسخ مناسب برای مجهولات تصدیقی چندان هموار نیست. حکما با ارائۀ برهان إنّ و لمّ سعی کردهاند طریقی صحیح برای کشف مجهولات تصدیقی معرفی کنند و این بدانمعناست که هر مجهول تصدیقی را یا از راه علت میتوان شناسایی کرد یا از راه معلول. آنچه در نوشتار پیشرو مورد بررسی قرار گرفته است، بررسی میزان معلوم شدن مجهولات از راه علت در برهان لم و نیز از راه معلول در برهان إنّ است. برای رسیدن به این هدف، ابتدا نظریات حکما نقل شده، سپس مبنای ملاصدرا در بحث رابطة خاص علت و معلول مطرح گردیده است. حاصل بحث اینست که سیر علمی از علت به معلول، با توجه به مبنای خاص ملاصدرا، در عین فقیر بودن معلول نسبت به علت و حمل حقیقت و رقیقت میان این&zwnj;دو یقین&zwnj;آور است، اما سیر علمی از معلول به علت یقین&zwnj;آور نیست. روش پژوهش توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی است.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/46193

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579A Study of Divine Power in Abu al-Ḥasan al-Ashʻarī and Khwājah Naṣīr al-Dīn Ṭūsī with an Emphasis on Mullā Ṣadrā’s Philosophical Explanationبررسی صفت قدرت الهی از دیدگاه ابوالحسن اشعری و خواجه نصیرالدین طوسی با تأکید بر تبیین فلسفی ملاصدرا4158fa محمد کاظم رضازاده جودیاستادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران فاطمه عاشوریدانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران2024313The discussion of the attributes of Almighty Necessary is one of the important issues in the field of theology in the history of Islamic philosophy. Among them, the attribute of power has received different interpretations in various semantic and ontological fields. Some of the important questions that have resulted in disagreements between mutikallimūn and philosophers often concern the reality of divine attributes. The attribute of divine power, since it is related to both the attributes of divine knowledge and will and human agency and will, has created various discussions among mutikallimūn. This paper analytically examines the views of two theologians, Abul al-Ḥasan al-Ashʻarī and Khwājah Naṣīr al-Dīn Ṭūsī, regarding divine power and the related issues in semantic and ontological realms. In semantics, it addresses “the origination and pre-eternity of the world” and the actuality or essentiality of divine power, and in the ontological domain, it explores the universality of divine power and the quality of its inclusion of human acts and the place of human will and free choice. This study was conducted following library and descriptive-analytical methods.بحث از صفات واجب تعالی یکی از مسائل مهم مبحث خداشناسی در تاریخ تفکر اسلامی است؛ ازجمله صفت قدرت، تقریرهایی متفاوت را در عرصههای گوناگون معناشناسی و وجودشناسی بخود اختصاص است. پرسشهای مهمی که مبنای اختلافنظر میان متکلمان و فلاسفه بوده، اغلب دربارة حقیقت صفات الهی است. صفت قدرت الهی نیز از آن حیث که هم با صفات علم و اراده الهی و هم با فاعلیت و اراده انسان مرتبط است، مباحثی مختلف میان متکلمان را بدنبال داشته است. این نوشتار، آراء دو متکلم، یعنی ابوالحسن اشعری و خواجه نصیر طوسی، درباب قدرت الهی و مسائل مربوط به آن را در عرصة معناشناسی و وجودشناسی مورد تحلیل و بررسی قرار میدهد؛ در معناشناسی، به «حدوث و قدم عالم»، ذاتی یا فعلی بودن قدرت الهی پرداخته و در حوزة وجودشناسی، عمومیت قدرت الهی و نحوة شمول آن بر افعال انسان و جایگاه اراده و اختیار انسان را بررسی میکند. روش این پژوهش کتابخانهیی و توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی است.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/46153

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579Badā’ in Mullā Ṣadrā’s Philosophyبَداء در فلسفه ملاصدرا5972faمهدی عظيمیدانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران2024115One of the important Islamic teachings, particularly emphasized in the ḥadīths of the Shīʻī Imāms (‘a), is the theorem of “badā’ ”. “Badā’ ” means appearance after concealment and knowledge after ignorance. In this sense, it is rationally and traditionally impossible to attribute it to God. Therefore, the question is in what sense and how badā’ is attributed to God in Islamic narrations? Shīʻī thinkers have given various answers to this question. The present article reports and evaluates Mullā Ṣadrā's theory in this regard. His theory on badā’ is placed within his more comprehensive theory on divine knowledge. According to this theory, divine foreknowledge has four levels: 1) Inayat (providence), which is identical with God’s Essence and, thus, fixed; 2) Qaḍā’ (divine decree), which is identical with the essence of intellects and, thus, fixed; 3) Qadar (predestination), which is the knowledge of celestial souls, thus, fixed in some parts and variable in others. In Mullā Ṣadrā’s view, badā’ occurs in the variable part of qadar. Therefore, Mullā Ṣadrā’s response to the problem of badā’ is based on ancient physics and the theory of celestial spheres; a theory that is not acceptable at least in the contemporary epistemic paradigm. Hence, it is incumbent upon Neo-Sadrian philosophers to reformulate this theory by purifying it of its physical and astronomical premises. In doing so, without using the concept of “celestial soul”, they should demonstrate the existence of a class of immaterial beings that are subordinate to vertical and horizontal intellects and dominant over nature and have a changing and incomplete pre-knowledge of incidents in the material world. This very pre-knowledge can justify badā’.یکی از آموزه&zwnj;های مهم اسلامی که در احادیث امامان شیعه (علیهم&zwnj;السلام) بطور خاص مطرح شده، آموزة «بداء» است. «بداء» در لغت بمعنای ظهورِ بعد از خفا و علمِ پس &zwnj;از جهل است و به این معنا، به&zwnj;اتفاق عقل و نقل، محال است به خداوند نسبت داده شود. بنابرین پرسش اینست که در روایات اسلامی بداء به چه معنا و چگونه به خدا نسبت داده شده است؟ اندیشمندان شیعی پاسخهایی گوناگون به این پرسش داده&zwnj;اند. نوشتار پیش رو به گزارش و سنجش نظریة ملاصدرا میپردازد. نظریة او درباب بداء، درون نظریة جامعتر او درباب علم الهی جای میگیرد. بر اساس این نظریه، علم پیشین الهی چهار مرتبه دارد: 1) عنایت که عین ذات خداوند، و از اینرو، ثابت است؛ 2) قضا که عین عقول، و بهمین دلیل، ثابت است؛ 3) قدر که علم نفوس فلکی است و بخشی از آن ثابت و بخشی متغیر است. از نظر ملاصدرا، بداء در همین بخشِ متغیرِ قدر رخ میدهد. بنابرین، پاسخ ملاصدرا به مسئلة بداء مبتنی بر طبیعیات قدیم و نظریة افلاک است؛ نظریه&zwnj;یی که دست&zwnj;کم در پارادایم معرفتی معاصر، پذیرفتنی نیست. بنابرین، بر حکمای نوصدرایی واجب است که با پیراستن این نظریه از مقدمات طبیعیاتی و فلکی، آن را بازسازی کنند و راه این بازسازی آنست که بدون استفاده از مفهوم «نفس فلکی»، طبقه&zwnj;یی از مجردات اثبات شود که مقهورِ عقول طولی و عرضی، و قاهر بر طبیعتند و نسبت به رخدادهای عالم ماده، پیش&zwnj;آگاهی ناقص متغیر دارند. همین پیش&zwnj;آگاهی مصحّح بداء خواهد بود.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/45498

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579Eternity in Torment in the Views of Ayatullah Javadi Amoli and Ayatullah Mesbah Yazdiخلود در عذاب و شبهات آن از ديدگاه آیت‌الله جوادی آملی و مصباح یزدی7390faنعیمهنجمی‌نژاددانش‌پژوه سطح 4 رشته حکمت متعالیه، جامعة الزهرا(س)، قم، ایران یحیینورمحمدی نجف آبادیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران2024217Eternity in torment is one of the issues related to resurrection and divine punishment. Different thinkers have tried to explain it based on their own philosophical principles. Some have argued that eternity in Hell is not equivalent to eternity in torment, and those who are eternally in Hell, after enduring torment for some time, gradually get used to it and, thus, their suffering turns into pleasure. In contrast, some believe that torment will never be pleasant for those eternally in Hell. Following a descriptive-analytic method, this paper investigates the views of Ayatullah Javadi Amoli and Ayatullah Mesbah Yazdi in this regard and explains the related ambiguities based on their ideas. The findings demonstrate that both of them believe that eternity in torment is a certain affair; infidels, hypocrites, and defiant polytheists will suffer torment forever, and this issue is consistent with divine mercy, justice, and wisdom.خلود در عذاب یکی از مسائل مربوط به معاد و کیفر الهی است که هر یک از اندیشمندان به&zwnj;اقتضای مبانی فکری خود، در پی تبیین آن برآمده&zwnj;اند. عده&zwnj;یی به این قائل شده&zwnj;اند که خلود در دوزخ، مساوی خلود در عذاب نیست و مخلدین در دوزخ، پس از اینکه مدتی عذاب میبینند، عذاب با طبع آنها سازگار شده و به عذب تبدیل میشود؛ در مقابل، بعضی معتقدند عذاب بهیچ عنوان برای مخلدین در دوزخ گوارا نخواهد شد. مسئلة این نوشتار بررسی دیدگاه آیت&zwnj;الله جوادی آملی و مصباح یزدی در اینباره و تبیین شبهات پیرامون آن با توجه به نظر این&zwnj;دو اندیشمند است که بروش توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی نگاشته شده است. یافته&zwnj;ها نشان میدهند که از نظر این اندیشمندان، خلود در عذاب امری قطعی است و کفار، منافقین و مشرکین معاند، تا ابد در عذاب خواهند بود؛ همچنین این مسئله با رحمت، عدل و حکمت الهی ناسازگار نیست.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/45851

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579Investigating the Relationship between Quiddative Plurality and Accidental Gradation of Existenceبررسی رابطۀ کثرت ماهوی با تشکیک عَرْضی وجود91110fa حسین خرسندی امیندانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه فردوسی مشهد؛ طلبه سطح 4 حوزه علمیه مشهد، مشهد، ایران0009-0005-5686-649X2024124The gradation of being, as one of the most important and influential foundations of Transcendent Philosophy, has always been a subject of discussion among thinkers. Despite all the differences in the definition of gradation, it is certain that, firstly, unity and plurality must be present in gradation; secondly, its plurality must return to unity. On the one hand, plurality is divided into ontological plurality and quiddative plurality. Ontological plurality refers to the plurality and difference originated in existence, and quiddative plurality refers to the plurality and difference arising from quiddity. The present paper seeks to answer the question of whether quiddative plurality returns to unity, so that gradation would apply to it. Some statements of philosophers create the impression that they refer quiddative plurality to unity and equate it with accidental gradation. However, the author believes that quiddative plurality results in accidental plurality rather than accidental gradation. The union of quiddity with existence causes the spread of quiddative plurality to existence and its attaining quiddative plurality in a secondary and accidental manner. Nevertheless, this does not mean that the accidental gradation of being originates in quiddity. This paper, by explaining the reality of gradation and its types, elucidates the aforementioned claim and provides some arguments for it.تشکیک وجود بعنوان یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین مبانی حکمت متعالیه، همواره مورد بحث اندیشمندان بوده است. با تمام اختلافاتی که در تعریف تشکیک، وجود دارد، مسلم است که اولاً، در تشکیک باید وحدت و کثرت حضور داشته باشد؛ ثانیاً، کثرت آن به وحدت بازگردد. کثرت از یک حیث، به کثرت وجودی و کثرت ماهوی تقسیم میشود. کثرت وجودی ناظر به کثرت و اختلاف برخاسته از وجود، و کثرت ماهوی ناظر به کثرت و اختلاف برخاسته از ماهیت است. نوشتار پیشرو درصدد است به این پرسش پاسخ دهد که آیا کثرت ماهوی به وحدت بازمیگردد، تا در آن تشکیک جریان یابد؟ برخی از عبارات و گفته&zwnj;های حکما این گمان را ایجاد میکند که آنان کثرت ماهوی را به وحدت ارجاع داده و آن را با تشکیک عرْضی برابر میدانند. اما بباور نویسنده، کثرت ماهوی نه تشکیک عرْضی وجود، بلکه کثرت عَرَضی آن را ببار می&zwnj;آورد. اتحاد ماهیت با وجود سبب میشود کثرت ماهوی به وجود سرایت کند و وجود ثانیاً و بالعرض، به کثرت ماهوی متصف شود، اما این بمعنای آن نیست که تشکیک عرْضیِ وجود برخاسته از ماهیت باشد. این نوشتار با تبیین حقیقت تشکیک و اقسام آن، به تبیین مدعای مذکور و اقامة دلیل بر آن میپردازد.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/45589

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-0874303202579An Analysis of Intensification and Weakening in Motion from the Perspective of Sadrian Philosophyبررسی و تحلیل حرکت اشتدادی و تضعفی از منظر حکمت صدرایی116126faهادیایزانلودانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0001-5033-9246محمدمهدیکمالیاستادیار بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران0000-0003-2451-1879حسنخسرویدانش‌آموخته کارشناسی ارشد، حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران0009-0007-2221-223020231224One of the important discussions in Islamic philosophy focuses on motion in substance. Trans-substantial motion, as one of Mullā Ṣadrā’s significant innovations, refers to the flow of existence, meaning that the essence of a thing is constantly in renewal, change, and transformation at each moment. Among the issues raised in the discussion of trans-substantial motion are intensification and weakening in motion. One point of disagreement in this discussion is whether motion is intensifying or weakening, which has been mostly discussed in relation to instantaneous and positional motions. The question discussed in the present research is whether motions are absolutely intensifying, and all beings are evolving, or whether weakening and regressive motion also exists. The importance of this discussion lies in the fact that many philosophical problems, such as the union of the intellect and the intelligible, the corporeal origination and spiritual persistence of the soul, and bodily resurrection, can be resolved based on the intensifying substantial motion. The authors conclude that, whether we interpret motion as exiting from potentiality to actuality or as exiting from concealment to manifestation, motion is absolutely in a process of intensification.یکی از مباحث مهم در فلسفة اسلامی، حرکت در جوهر است. حرکت جوهری بعنوان یکی از ابتکارات مهم ملاصدرا، عبارتست از سیلان وجود، یعنی ذات شیء، آن&zwnj;به&zwnj;آن و لحظه&zwnj;بلحظه در حال نو شدن و تغییر و تحول است. ازجمله مسائل مطرح در بحث حرکت جوهری، اشتداد و تضعف در حرکت است. یکی از وجوه اختلاف در این بحث، اشتدادی بودن یا تضعفی بودن حرکت است که بیشتر درباب حرکات أینی و وضعی مطرح شده است. مسئلة مورد بحث در پژوهش حاضر اینست که آیا حرکات مطلقاً اشتدادیند و همة موجودات در حال تکاملند، یا اینکه حرکت تضعفی و انتکاسی نیز وجود دارد؟ اهمیت این بحث از آن جهت است که بسیاری از مشکلات فلسفی، مانند اتحاد عاقل و معقول، جسمانیة&zwnj;الحدوث و روحانیة البقاء بودن نفس و معاد جسمانی، با حرکت جوهری اشتدادی قابل حل است. نتیجة بدست آمده از این پژوهش آنست که حرکت را چه خروج از قوه به فعل تفسیر کنیم و چه خروج از خفاء به ظهور، حرکت، مطلقاً اشتدادی است.

http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/45196