مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615Editor's Noteسخن سردبیر1112faآیت‌الله سیدمحمدخامنه‌ایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2021614Cyberspace coronavirus Natural order The divine systemامسال بهار طبيعت با ميمنت ماه مبارك رمضان، كه بهار دلهاست، همراه و همزمان شد و ببركت اين بهار، و بقول حافظ «باقبال كُلَه گوشه گل» نحوست و «نَخوت باد دي و شوكت خار آخر شد»، و اميد است كه همواره ديو از خانه اين ملت بيرون باشد و فرشته و رحمت ‌الهي جايگزين. سال گذشته سالي سخت براي ملت ايران بود و در آن علاوه بر بلاي اصحاب حكومت، بلايي ديگر و بيماري كشنده و غمزايي بنام كرونا بر اين سرزمين حكومت كرد و صدچندان بر درماندگي و رنج مردم افزود. اين دو پديدة نامبارك، علاوه بر آسيب به رفاه و اقتصاد و رشد مردم، بر فرهنگ و حكمت و دانش نيز زيان وارد كرد و ثمرة بيشتر مؤسسات و بنيادهاي علمي و فلسفي را كاهش داد. آموزش حكمت و دانش كه بايد در اجتماع نفوس، از استاد به تلميذ برسد، در فضاي مه‌آلودي بنام و باصطلاح «فضاي مجازي» محصور ماند و مجامعي علمي كه بايد در محافل بزرگ برگزار گردد نيز در تور تنيدة «ديجيتال» گرفتار شد و لطف حضور را از دست داد. اول خرداد امسال، يعني روز ملاصدرا و روز حكمت و فلسفه، نيز همايش هر ساله، اما بصورت مجازي، در آستانة انجام است و اميد است مباحثي دربارة تعامل و واكنش روح جهان دربرابر كردارهاي انسان و تأثير عمل ناشايست بشر در ظهور بلاياي مختلف، تحقيق و گفتگو شود و اصحاب خرد را فرصتي براي سخن و درسي را براي عامة مردم فراهم آورد. http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/24183

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615Essentialism in the Transcendent Philosophy: Principles and Concomitantsذاتگرايي در حكمت متعاليه؛ مباني و لوازم1324faمحمدنجاتیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایرانمصطفیمومنیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، نیشابور، ایران فاروق طولياستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران2020729Essentialism indicates the independence of external objects from human interests and perceptions. In Islamic philosophy, based on an affirmative approach, objects are generally considered to be a collection of essential and accidental attributes which are independent from human thought. This problem has two major dimensions in Mullā Ṣadrā’s philosophy. In his own general approach, based on the common tradition of philosophers, particularly Ibn Sīnā, Mullā Ṣadrā also maintains that external objects are independent from human perception and consist of a series of essential and accidental attributes. Following a specific approach, Mullā Ṣadrā limits the essence of external objects to the single and unique truth of existence while emphasizing the ontological independence of external objects and based on the ontological and epistemological principles of his own philosophy. Moreover, through negating any kind of external origin for essential and accidental components as well as all quiddative consequents, he believes that existents’ possible synthesis of matter and form or genus and differentia is related to the world of the mind and subcategorized under the soul’s power of creativity.«ذاتگرايي» بمعناي استقلال اشياء خارجي از علايق و ادراك انسانهاست. در سنت فلسفة اسلامي، عموماً با نگرشي ايجابي، اشياء مجموعه‌يي از صفات ذاتي و عرضي دانسته شده كه از انديشة انسانها مستقل هستند. اين مسئله در تفكر ملاصدرا نيز دو وجه عمده مي‌يابد. او در رويكرد عام خويش، بنابر مشرب قوم و بويژه ابن‌سينا، اشياء خارجي را مستقل از ادراك بشري و متشكل از مجموعه صفات ذاتي و عرضي ميداند. صدرالمتألهين در رويكردي خاص، ضمن تأكيد بر استقلال وجودي اشياء خارجي، بر اساس مباني وجودي و معرفتي تفكر خود، ذات اشياء خارجي را در حقيقتِ واحد و فارد وجود منحصر كرده و با نفي هرگونه تأصلِ خارجيِ اجزاءِ ذاتي و عرضي و همچنين كليه لواحق ماهوي، تركيب احتمالي موجودات از دوگانه‌هاي ماده و صورت يا جنس و فصل را مربوط به عالم ذهن و ذيل قدرت خلاقيت نفس قلمداد ميكند.http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/24064

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615A Critical Analysis of Ḥakīm Gharawī Isfahānī’s View of the Levels of Divine Manifestationsتحليل انتقادي ديدگاه حكيم غروي اصفهاني دربارة مراتب تجليّات2538faمصطفی عزیزی علویجهدانشيار جامعة‌المصطفي، قم، ايران2020411One of the epistemological innovations of Ḥakīm Gharawī Isfahānī entails his gnostic and intuitive approach in practice and theory. Based on the fundamental principles of the Transcendent Philosophy, Muḥaqqiq Isfahānī has proposed an innovative view regarding the levels of the determinations and manifestations of Almighty Truth. He emphasizes the “graded unity of existence” instead of the “individual unity of existence”, “copulative existence and illuminative relation” instead of “manifestations and epiphanies”, and “simple truth and pure existence” instead of “absoluteness of the source of division”. Ḥakīm Isfahānī introduces three specifications for the truth of existence: the “negatively conditioned” level of non-existential limits or pure existence, the level of “non-conditioned” from contingent limits or holy blessing, and the level of “conditioned-by-something” in the sense of the act of Almighty Truth. This division is different from the related division in theoretical gnosis. In this study, the author initially analyzes the levels of manifestations in the view of Muḥaqqiq Isfahānī and then evaluates them.يكي از ساحتهاي معرفتي حكيم غروي‌اصفهاني، ديدگاه عرفاني و شهودي او در دو عرصة عملي و نظري است. محقق‌اصفهاني بر پاية مباني حكمت متعاليه، ديدگاهي بديع در باب مراتب تعيّنات و تجليات حق‌تعالي مطرح نموده ‌است؛ او بجاي «وحدت شخصي وجود» بر «وحدت تشكيكي وجود»، بجاي «تجلي و ظهورات» بر «وجود رابط و اضافة اشراقيه» و بجاي «اطلاق مقسمي» بر «بسيط‌‌الحقيقه و صرف‌الوجود» تأكيد دارد. حكيم‌اصفهاني براي حقيقت وجود سه اعتبار و تعيّن ترسيم ميكند: الف) مرتبة «بشرط لا» از قيود عدمي يا صرف‌الوجود، ب) مرتبة «لا بشرط» از حدود امكاني يا فيض مقدس، ج) مرتبة «بشرط شيء» يعني اثر فعل حق‌تعالي. اين تقسيمبندي با آنچه در عرفان نظري مطرح است، متفاوت ميباشد. در اين پژوهش، ابتدا مراتب تجليات از ديدگاه محقق‌اصفهاني تحليل ميشود و سپس مورد سنجش و ارزيابي قرار ميگيرد. http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/24033

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615Place of Intellect in Shaykh al-Mufīd’s Kalāmī Thoughts with an Emphasis on a Critical Analysis of Existing Viewsجايگاه عقل در انديشة كلامي شيخ مفيد؛ با تأكيد بر بررسي و نقد ديدگاههاي موجود3950faنفيسه اهل‌سرمدياستادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران20201017The value of reason and rational perceptions is indisputably obvious in Shaykh al-Mufīd’s view. However, it is his view of the authority of reason which is to some extent debatable. His statement as to “reason requires to give an ear to knowledge and its consequences” has given rise to some debates. Commentators have interpreted such statements of Shaykh al-Mufīd in different ways, which can be classified into two categories with the second one consisting of two approaches by itself. It is worth noting that both of them are inconsistent with a part of Shaykh al-Mufīd’s ideas. Based on a critical analysis of existing views, the author believes that theory and practice are separate from each other. In other words, it seems that, Shaykh al-Mufīd believes in the independent authority of reason in practice; however, he has different theoretical views, and one cannot find any idea regarding the authority of autonomous reason which has not been challenged. This paper discusses the problem of reason and a number of related issues such as the definition, function, authority of reason, and the relationship between reason and revelation.اعتبار عقل و ادراكات عقلي در نظر شيخ مفيد، محرز است و جاي هيچگونه مناقشه‌يي ندارد. بحث در مورد حجيت يا عدم‌حجيت عقل استقلالي از ديدگاه اوست. عبارت وي مبني بر اينكه «عقل در دانش و نتايجش محتاج سمع است»، محل نزاع آراء شده است. شارحان از اينگونه عبارات شيخ‌مفيد برداشتهاي مختلفي داشته‌اند و ميتوان آنها را ذيل دو ديدگاه دسته‌بندي نمود كه ديدگاه دوم خود مشتمل بر دو رويكرد است. نكته قابل ذكر اينست كه هر دو ديدگاه با بخشي از عبارات شيخ‌مفيد ناسازگار است. نگارنده پس از بررسي و نقد ديدگاههاي موجود، قائل به جدايي مقام نظر و عمل است. بدين معنا كه بنظر ميرسد هرچند شيخ‌مفيد در مشي علمي خود معتقد به حجيت استقلالي عقل است، ولي در مقام نظر، اقوالش متفاوت است و نميتوان نظري بدون مناقشه را در آثار او در باب حجيت يا عدم‌حجيت عقل خودبنياد مشاهده كرد. عقل و مسائل پيراموني آن از جمله تعريف، كاركردها و حجيت عقل و همچنين رابطة عقل و وحي، از ديگر مباحث مطرح شده در اين نوشتار است. http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/24094

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615Value and Efficiency of Acquired and Non-Acquired Sciences in Ibn ‘Arabīارزش و كارآمدي علوم اكتسابي و غيراكتسابي از نگاه ابن‌عربي5162faفروغ الساداترحیم پوردانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران نیرهاسماعیلیدانش آموختة کارشناسي ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران2020723One of the most important and fundamental problems in theoretical gnosis is science. Ibn Arabi divides sciences into acquired and non-acquired types based on the way they are gained. Acquired types of science consist of the same discursive sciences which people attain through rational reasoning. In contrast, the perception and attainment of non-acquired sciences are not only impossible for the intellect but also demand another tool called the heart, which is responsible for receiving the blessings and effusions of divine lights. Ibn ‘Arabī believes that true and original knowledge is one which God imparts to the heart. Such a kind of knowledge, unlike rational and acquired ones, is immune against error, doubt, and forgetting. This is because here Man is merely the receiver of God’s manifestations and cannot manipulate them at all. This paper explains the efficiency of acquired and non-acquired sciences from the view point of Ibn ‘Arabī, evaluates them, and highlights the strengths and weaknesses of each in comparison to each other. بحث پيرامون علم و معرفت، يكي از مسائل مهم و بنيادي در عرفان نظري است. ابن‌عربي علوم را بر اساس روش دريافت، به دو قسم اكتسابي و غيراكتسابي تقسيم ميكند. علوم اكتسابي همان علوم استدلالي‌ هستند كه انسان بكمك تلاش عقلي به آن نايل ميشود. در مقابل، درك و دريافت علوم غيراكتسابي نه تنها از توان عقل خارج است، بلكه نيازمند ابزار ديگري به نام قلب است كه شأن آن پذيرش افاضات و تجليات انوار الهي است. ابن‌عربي معتقد است علم اصيل و راستين علمي است كه خداوند بر قلب افاضه ميكند. چنين علمي بر خلاف علوم عقلي و اكتسابي مصون از خطا، شك و فراموشي است، زيرا انسان در اينباب صرفاً «پذيرندة» تجليات خداوند است و خود دخل و تصرفي در آنها ندارد. اين مقاله به تبيين كارآمدي علوم اكتسابي و غيراكتسابي از ديدگاه ابن‌عربي ميپردازد و ارزشمندي آنها را سنجيده، وجوه امتياز و نقاط قوت و ضعف هر يك نسبت به ديگري را روشن ميكند.http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/24060

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615 Holistic Education Based on the Principles of the Transcendent Philosophyتربيت كل‌گرا بر اساس مباني حكمت متعاليه00faسودهیاوریدانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران طیبهماهروزادهدانشیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی دانشگاه الزهرا، تهران، ایرانعلیستاریاستادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی دانشگاه الزهرا، تهران، ایران2021615Holistic education is one of the educational strategies of the 20th century in the West which challenges the existing defects in the modern educational system. Clearly, there are so many similarities between religious and Islamic education and holistic education that we can safely claim that the latter has always been the common method of education in our traditional educational system. The present study focuses on certain educational principles in the Transcendent Philosophy which can be categorized under the concept of holism. Some of these principles include the necessity of the gathering of matter and meaning, educating the body along with the soul, and moral and epistemological holism. Moreover, regarding epistemological holism, the authors elaborate on the particular place of reason in epistemology and derive a number of educational principles in conformity with rationality, among which reference can be made to the necessity of prudence and necessity of teaching intellection to the learner. Finally, they refer to some of the practical methods in conformity to the mentioned principles. Following the qualitative method of content analysis and philosophical inference, the authors have tried to derive a number of educational principles in line with holism through delving in Mullā Ṣadrā’s books on the Transcendent Philosophy and some of his commentators’ works.«تربيت كل‌گرا» يكي از رهيافتهاي تربيتي قرن بيستم‌ ‌در غرب است كه با كاستيهاي موجود در نظام تربيتي مدرن مقابله كرده ‌است. با اندكي توجه ميتوان شباهتهايي بين تعليم و تربيت ديني و اسلامي با اين روش تربيتي يافت؛ تا آنجا كه ميتوان گفت تربيت كل‌گرا شيوة رايج تربيت در نظام آموزش سنتي ما بوده ‌است. اين پژوهش به طرح برخي از اصول تربيتي در حكمت متعاليه ميپردازد كه ذيل مفهوم «كل‌گرايي» قرار ميگيرند. برخي از اصول مطرح شده عبارتند از: لزوم جمع ميان ماده و معنا، تربيت بدن بهمراه روان و كل‌گرايي اخلاقي و معرفتي. همچنين در ذيل كل‌گرايي معرفتي به جايگاه ويژة عقل در معرفت‌شناسي پرداخته شده و اصول تربيتي متناسب با عقلانيت استخراج گرديده است كه از جمله آنها محاسبه و لزوم آموزش تعقل به متربي است. در انتها برخي از روشهاي اجرايي متناسب با اصول ياد شده، آمده است. اين تحقيق از روش كيفي تحليل محتوا و استنتاج فلسفي بهره برده است. به اين ترتيب كه با مراجعه به كتابهاي صدرالمتألهين در حكمت متعاليه و برخي از شارحان وي، به استخراج اصول تربيتي متناسب و در راستاي كل‌گرايي پرداخته است.http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/24184

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615An Analytic Study of the Arguments for the Necessity of Corporeal Dimension of Man in Mullā Ṣadrāتحليل و بررسي دلايل ضرورت بُعد جسماني براي انسان از ديدگاه ملاصدرا7794faهادیجعفریدانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانعلي ارشدرياحياستاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0002-6478-8875202014Philosophical anthropology is one of the important and interesting categories which has attracted the attention of philosophers since the beginning of the history of philosophy. As one of the distinguished philosophers of the world of Islam, Mullā Ṣadrā has paid particular attention to Man and the related problems. One of the important issues in the realm of anthropology is Man’s corporeal dimension and the relevant issues. This paper deals with the necessity of the corporeal dimension of human beings in the view of Mullā Ṣadrā. The authors conclude that this necessity can be demonstrated in the light of some of the philosophical principles of Mullā Ṣadrā such as commensurability, gradation of existence, corporeal origination and spiritual subsistence of the soul, possibility of the lower, Man’s potency for receiving trust, as well as the principle of opposition and some others. They also argue that in Mullā Ṣadrā’s view, the corporeal dimension is in fact necessary for developing a human identity and promoting and perfecting human existence.انسان‌شناسي فلسفي از مقولات جذاب و مهمي است كه از آغاز تاريخ فلسفه مورد توجه و كنكاش فيلسوفان بوده است. در اين ميان، ملاصدرا در مقام يكي از فيلسوفان برجستة عالم اسلام توجهي ويژه به انسان و مسائل پيراموني آن داشته است. يكي از مسائل مهم در حوزة انسان‌شناسي، بُعد جسماني انسان است كه خود داراي ابعاد گوناگوني است. اين مقاله به يكي از ابعاد مهم آن، يعني ضرورت بُعد جسماني براي انسان از نگاه ملاصدرا ميپردازد و اين نتيجه حاصل ميشود كه ضرورت بعد جسماني براي انسان با مباني فلسفي ملاصدرا همچون اصل سنخيت، تشكيك وجود، جسمانية الحدوث و روحانية البقاء بودن نفس، امكان اخس، استعداد دريافت امانت از سوي انسان، اصل تضاد و برخي ديگر از مباني وي، قابل اثبات است. اين نوشتار نشان ‌ميدهد كه از منظر صدرالمتألهين، بُعد جسماني براي انسان حقيقتي ضروري و لازم براي تشكيل هويت انساني و ارتقا و تكامل وجودي آدمي است. http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/23993

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742632021615A Study of the Functions of Faith and its Concomitants in Life Identification in ‘Allāmah Ṭabāṭabā’īبررسي كاركرد ايمان و لوازم آن در هويَت‌پذيري زندگي در انديشة علامه طباطبايي95108faسهیلاقلی پور شهرکیدانشجوی دکتري فلسفه و كلام اسلامي، گروه الهيات و معارف اسلامي، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامي، نجف‌آباد، ايرانمجتبیجعفری اشکاوندیاستادیار گروه الهيات و معارف اسلامي، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامي، نجف‌آباد، ايران محسنفهیماستادیار گروه الهيات و معارف اسلامي، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامي، نجف‌آباد، ايرانعلیرضا خواجه گیراستاديار گروه اديان و عرفان تطبيقي، دانشكده ادبيات و علوم انساني، دانشگاه شهركرد، شهركرد، ايران2020816Faith is the most essential element of spiritual life, the jewel ornamenting the human soul, and the most brilliant ray of the higher world. One of the most important kalāmī problems is the discussion of faith and the related elements so that one cannot ignore its fundamental role in the formation of life identification. The present study examines the function of faith and its concomitants in life identification in the view of ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī based on a descriptive-comparative method. The library method was used to collect the required data for the study from the works of ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī and other related books and sources. The collected data was later analyzed and evaluated based on his epistemological and anthropological principles. The findings of the study indicate that he considers faith to be a heart-related affair and maintains that it is necessary to commit oneself to its concomitants and practical effects. He also believes that, based on Islamic principles, faith is of four levels, the most important of which is the fourth one. Here, the authors also investigate the function of devotion in acting in the light of faith, the inseparability of faith and act, the effect of act on Man’s happiness, and the relationship between faith and morality in Man’s identification. ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī has referred to peace of heart, disappearance of doubt, humbleness, and kindness among the effects and benefits of faith. From an epistemological point of view, having faith in religious life, in addition to creating a positive and hopeful attitude, grants meaning to human life.«ايمان» اساسيترين عنصر حيات معنوي، گوهر زينت‌‌بخش روح بشري و درخشانترين پرتو عالم علوي است. يكي از مهمترين مباحث كلامي، بحث دربارة ايمان و عناصر وابسته به آن است، بگونه‌يي كه نميتوان نقش بنيادي آن را در شكلگيري هويت‌پذيري زندگي ناديده گرفت. پژوهش حاضر در پي اينست كه كاركرد ايمان و لوازم آن را در هويت‌پذيري زندگي، با روش توصيفي ـ تطبيقي از ديدگاه علامه‌طباطبايي بررسي نمايد. براي جمع‌آوري داده‌ها از روش كتابخانه‌يي استفاده شد و داده‌هاي پژوهش حاصل از گردآوري آثار علامه‌طباطبايي، كتب و مقالات مرتبط، بر اساس مباني معرفت‌شناسي و انسان‌شناسي ايشان از جوانب مختلف مورد تحليل و ارزيابي قرار گرفت. نتايج يافته‌ها نشان ميدهد كه او ايمان را امري قلبي، و التزام به لوازم و آثار عملي آن را ضروري ميشمارد و مراتب آن را در قياس با مراتب اسلام، چهار مرحله ميداند كه مهمترين مرحله، مرحلة چهارم است. همچنين كاركرد اخلاص در عمل در پرتو ايمان، جدا‌ناپذيربودن ايمان و عمل، تأثير عمل بر سعادت انسان و رابطة ايمان و اخلاق در هويت‌پذيري انسان بررسي شده است. علامه‌طباطبايي ايجاد آرامش قلبي، زائل شدن شك و ترديد، خشوع قلبي و محبت را از آثار و فوايد ايمان بر شمرده ‌است. با ملاحظة اهميت معرفت‌شناسانه، ايمان در حيات ديني، ضمن ايجاد نگرش مثبت و اميدوارانه، به زندگي آدمي معنا و مفهوم ميبخشد. http://kherad.mullasadra.org/en/Article/Download/24072