مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری خردنامه صدرا 1560-0874 31 4 2026 8 24 Mullā Ṣadrā’s Innovations Compared to Ibn Sīnā in the Discussion of Categorical and Illuminative Relation in Light of the Theory of Copulative Being نوآوریهای ملاصدرا نسبت به ابن‌سینا در بحث اضافه مقولی و اشراقی در پرتوِ وجود رابط 93 114 fa جواد عظیمی دستگردی دانشگاه اصفهان علی ارشد ریاحی دانشگاه اصفهان 2026 2 13 <p style="direction: ltr;">This paper presents a comparative study of the views of Mullā Ṣadrā' and Ibn Sīnā regarding the concept of relation, with particular emphasis on elucidating two types of relation, namely, “categorical relation” and “illuminative relation”, in light of the fundamental Ṣadrian theory of copulative being in the Transcendent Philosophy. The present study demonstrates that Mullā Ṣadrā, while accepting the traditional classifications concerning the definition and quiddative properties of relation, creates a fundamental transformation in the ontological understanding of this category by presenting the theory of “copulative being”. According to this theory, relational being is a “non-singular” and “attaching” mode of being identical to connection and relation, which is a clear instance of “copulative being”. This basis provides the possibility both to distinguish and to establish a profound connection between categorical relation (as a quiddity whose essence contains dependence) and illuminative relation (as a purely existential connection). The authors argue that the theory of copulative being, by integrating the quiddative and existential dimensions of relation, removes the apparent duality between categorical and illuminative relations and reconceptualizes them as two levels of a single reality. They also state that the meaning of “relation” is also identical with existential connection. From the perspective of the reality, it is a single and simple attachment; however, when viewed from the standpoint of contingent beings, it appears as multiple and diverse and is, accordingly, described as relation. The extension of this illuminative relation to contingents causes the multiplicity of connections and, as a result, various proportions and relations. Dividing relation into unitive and dependent is the first step for classifying existential connections and relations.</p> <p>این مقاله به بررسی تطبیقی دیدگاه&zwnj;های ملاصدرا و ابن&zwnj;سینا در باب مقولۀ «اضافه» میپردازد و محور اصلی آن، تبیین دو گونه اضافه ـ&zwnj;یعنی«اضافۀ مقولی» و «اضافۀ اشراقی»&zwnj;ـ در پرتو نظریۀ بنیادین «وجود رابط» در حکمت متعالیه است. پژوهش حاضر نشان میدهد که ملاصدرا با پذیرش تقسیم&zwnj;بندیهای سنتی در تعریف و احکام ماهوی اضافه، با ارائۀ نظریۀ «وجود رابط»، تحولی اساسی در فهم وجودشناختی این مقوله ایجاد کرده است. بر این اساس، وجود اضافه وجودی است «غیر مفرد»، «لحوقی» و عین تعلّق و ربط؛ که مصداق بارز «وجود رابط» است. این مبنا، امکان تمایز و همزمان، پیوند ژرف بین اضافۀ مقولی (بمثابه ماهیتی که تعلّق در ذاتش نهفته است) و اضافۀ اشراقی (بمثابه ربط محض وجودی) را فراهم میسازد. این مقاله استدلال میکند که نظریۀ وجود رابط، با یکپارچه&zwnj;سازی ساحتهای ماهوی و وجودی ربط، دوگانگی ظاهری میان اضافۀ مقولی و اشراقی را زدوده و آنها را بعنوان دو مرتبه از یک حقیقت واحد، دوباره مفهوم&zwnj;سازي میکند. همچنین بيان ميشود که منظور از «نسبت» نيز همان تعلق وجودي است؛ هرچند وقتي از جانب حق نظر شود، تعلقي واحد و منبسط است، ولي از جانب ممكنات، متعدّد و گوناگون است و از آن به اضافه تعبير ميشود. امتداد اين اضافۀ اشراقي به ممكنات سبب تعدّد تعلّقات و در نتيجه، نسب و اضافات گوناگون ميگردد. تقسيم نسبت به اتحادي و تعلّقي، اولين قدم براي تقسيم&zwnj;بندي تعلّقات و اضافه&zwnj;هاي وجودي است.</p>

http://kherad.mullasadra.org/ar/Article/Download/53022