مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری خردنامه صدرا 1560-0874 31 4 2026 8 24 The Problem of Pain in Mullā Ṣadrā: Perceptual Evil or Divine Providence? مسئله درد از منظر ملاصدرا؛ شرّ ادراکی یا عنایت الهی؟ 17 30 fa شمس الله سراج دانشگاه ایلام هدی حبیبی منش دانشگاه ایلام 2025 9 2 <p style="direction: ltr;">The phenomenon of pain is a reality experienced by every human being throughout their of life. Various philosophical schools, as well as scientists and physicians, have analyzed this phenomenon from diverse perspectives and through different methodological approaches. Mullā Ṣadrā, on the one hand, classifies bodily pain among evils; on the other hand, he regards it as a manifestation of eternal divine providence. The present study seeks to answer the question of how, on the basis of the principles of Ṣadrian philosophy, bodily pain may be understood as a manifestation of God&rsquo;s providence and beneficence. God&rsquo;s love and knowledge of goodness and of perfection, together with His wisdom and providence, necessitate the creation of the best possible order, which leads to the greatest and highest degrees of existential perfection, such that all creatures, including material existents, possess goodness and perfection at their highest levels. When Man, by virtue of living in the material world, falls ill and loses bodily health, divine providence requires the presence of a symptom in the body, thereby enabling the individual to regain bodily health, which constitutes a kind of perfection for the material human body. Therefore, bodily pain is an expression of divine providence directed toward the body or a particular impaired organ, insofar as it serves to restore it to its optimal state within the best possible order.</p> <p>پدیدة درد واقعیتی است که هر فرد انسانی در طول زندگی خود آن را تجربه میکند. مکاتب مختلف فکری و دانشمندان و پزشکان، هر کدام از زوایای مختلف و با رویکردهای متنوع به تحلیل این پدیده پرداخته&zwnj;اند. ملاصدرا از یکسو درد را در زمرة شرور بشمار آورده و از سوی دیگر، آن را عنایت ازلی الهی میداند. این نوشتار بر پاسخ به این پرسش متمرکز است که چگونه میتوان با استناد به آراء حکمت صدرایی، درد را عنایت و بخششی از جانب خداوند دانست، درحالیکه حب و علم خداوند به خیر و کمال و حکمت و عنایت او، مستلزم خلق نظامی احسن است که موجب تحقق کمالات وجودی بیشتر و بالاتری باشد؛ بگونه&zwnj;یی که مخلوقات، ازجمله مخلوقات مادی نیز در حد اعلای خود دارای خیر و کمال باشند. هنگامی&zwnj;که انسان بمقتضای زندگی کردن در عالم مادی، دچار بیماری میشود و سلامتی خود را از دست میدهد، عنایت الهی اقتضا میکند که برای آن بیماری نشانه&zwnj;یی در بدن فرد قرار دهد و بدین ترتیب بار دیگر به سلامتی جسمانی که برای بدن مادی انسان نوعی کمال بشمار میرود دست یابد؛ بنابرین درد عنایت الهی است نسبت به بدن یا عضوی از بدن که دچار اختلال شده، برای بازگشت به نظام احسنِ خویش.</p> http://kherad.mullasadra.org/ar/Article/Download/51335