مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318سرمقالهسرمقاله34fa آیتالله سیدمحمدخامنهایاستاد فلسفه، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، ایران2026318<p>آفرینش جهان و ساختار آن بر پایه تضاد و تقابل ثنویت، خیر و شر (سپنده‌مینو و انگره‌مینو ایران باستانی) قرار گرفته است و حوادث این جهان از این‌دو بیرون نیست؛ رفتار بشر نیز خود را در یکی از این‌دو پدیدار میسازد. افراد نیک‌سیرت و خردمند منشأ خیر و صلاح و کمالپروری و بهزیستی میشوند و افراد بدسیرت بسبب نقصانهایی مانند ضعف خرد و ضعف ایمان، همواره شرّ و نابسامانی میسازند و گاه گوشه‌یی از جهان را به فساد و جنگ و خونریزی میکشانند. جنگ دوازده‌روزة اخیر و فجایع و جنایاتی در حد براندازی که بوسیلة نیروهای مشترک داخلی و خارجی در ایران پدید آمد و بمدیّریت امریکا و دستگاه صهیونیستی انجام شد، همه نمونه‌های شرارت بشری هستند؛ که صدها مانند آن‌را در سراسر جهان مدیریت میکنند. سیرت شیطانی (و اهریمنی) این نسل فاسد بشر تمامی ندارد و تا ظهور امام زمان (عج) ادامه خواهد داشت. در آن سوی ورق تاریخ، فرشتگانی انسان‌نما بنام پیامبران و ائمه و مردمی مؤمن بودند و هستند که سرشت نیک و قلبی سرشار از عشق به خیر و خردی زنده داشتند، همواره نگهبان خیر و آموزگار آن بودند و درخت خوشبختی و صلاح و سلامت جوامع بشری را پرثمر کردند. بثمرة مجاهدت و رهبری این فرزانگان، ملتهایی سرافراز در تاریخ و در عرصة جهانی سر بر آورده و بالیندند ‌همچون ملت سرافراز ایران‌؛ ملتی که حسینی است و شعارش «هیهات منّا الذله» است و نزدیک به پنج دهه برای استقلال و آزادی خود جنگیده و آماده دفاع از مقام شامخ هویت ایرانی شیعی است، ملتی که رهبران و امامان او امیرالمؤمنین علی (ع)، و حضرت حسین‌ بن علی (ع) و یاران تاریخی او و برادر فرزندانش و حضرت صاحب‌الزمان هستند. این ایام که در آن هستیم، میلاد این انوار الهی بود، آن را به همة پیروان آنها تبریک میگوییم و برکات و خیرات این انوار الهی بر سراسر این سرزمین و این ملت را از خداوند قوی و عزیز خواهانیم و یاری این ملت بزرگ را از او مسئلت داریم.</p><p>آفرینش جهان و ساختار آن بر پایه تضاد و تقابل ثنویت، خیر و شر (سپنده‌مینو و انگره‌مینو ایران باستانی) قرار گرفته است و حوادث این جهان از این‌دو بیرون نیست؛ رفتار بشر نیز خود را در یکی از این‌دو پدیدار میسازد. افراد نیک‌سیرت و خردمند منشأ خیر و صلاح و کمالپروری و بهزیستی میشوند و افراد بدسیرت بسبب نقصانهایی مانند ضعف خرد و ضعف ایمان، همواره شرّ و نابسامانی میسازند و گاه گوشه‌یی از جهان را به فساد و جنگ و خونریزی میکشانند. جنگ دوازده‌روزة اخیر و فجایع و جنایاتی در حد براندازی که بوسیلة نیروهای مشترک داخلی و خارجی در ایران پدید آمد و بمدیّریت امریکا و دستگاه صهیونیستی انجام شد، همه نمونه‌های شرارت بشری هستند؛ که صدها مانند آن‌را در سراسر جهان مدیریت میکنند. سیرت شیطانی (و اهریمنی) این نسل فاسد بشر تمامی ندارد و تا ظهور امام زمان (عج) ادامه خواهد داشت. در آن سوی ورق تاریخ، فرشتگانی انسان‌نما بنام پیامبران و ائمه و مردمی مؤمن بودند و هستند که سرشت نیک و قلبی سرشار از عشق به خیر و خردی زنده داشتند، همواره نگهبان خیر و آموزگار آن بودند و درخت خوشبختی و صلاح و سلامت جوامع بشری را پرثمر کردند. بثمرة مجاهدت و رهبری این فرزانگان، ملتهایی سرافراز در تاریخ و در عرصة جهانی سر بر آورده و بالیندند ‌همچون ملت سرافراز ایران‌؛ ملتی که حسینی است و شعارش «هیهات منّا الذله» است و نزدیک به پنج دهه برای استقلال و آزادی خود جنگیده و آماده دفاع از مقام شامخ هویت ایرانی شیعی است، ملتی که رهبران و امامان او امیرالمؤمنین علی (ع)، و حضرت حسین‌ بن علی (ع) و یاران تاریخی او و برادر فرزندانش و حضرت صاحب‌الزمان هستند. این ایام که در آن هستیم، میلاد این انوار الهی بود، آن را به همة پیروان آنها تبریک میگوییم و برکات و خیرات این انوار الهی بر سراسر این سرزمین و این ملت را از خداوند قوی و عزیز خواهانیم و یاری این ملت بزرگ را از او مسئلت داریم.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/53324مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318Ethical Judgment and Responsibility in Artificial Intelligence Based on Mullā Ṣadrā’s Ethical Views حکم و مسئولیت اخلاقی در هوش مصنوعی بر مبنای آراء اخلاقی ملاصدرا522faفروغ الساداترحیم پوردانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران0000-0001-6109-5785 مرجانه حاجیاندانشآموخته کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران20241021<p style="direction: ltr;">Past research on the link between artificial intelligence and ethics has largely focused on programming or human use of AI. With the advancement of AI and the hope for the potential autonomy of this technology, it seems the right time for intelligent machines to be endowed with an ethical dimension. The first step for this project is to create a machine that adheres to a principle or a set of ethical principles. Following a descriptive-analytical method and a problem-oriented approach, this paper seeks to investigate ethical judgments and principles in Mullā Ṣadrā’s thought and evaluate the possibility of applying them to artificial intelligence. According to Mullā Ṣadrā, although ethical principles are fixed, new judgments that had not been previously articulated can be inferred in new situations based on the same fixed principles. Therefore, it should be checked whether AI can be used as a consultant for inferring new ethical judgments. To achieve such a desirable outcome, primary ethical principles and algorithms, which are the stages of the emergence of ethical judgments, must be defined for the machine so that it can use them to issue new ethical judgments. From Mullā Ṣadrā’s perspective, there must be an obligation for ethical judgments to be implemented, and this obligation by itself creates ethical or moral responsibility. One who possesses ethical responsibility should enjoy certain conditions such as free will, power, and knowledge. Another issue addressed in the present research is the possibility of realizing these conditions in intelligent machines and assessing their capacity for moral responsibility.</p><p>تحقیقات گذشته دربارة پیوند بین هوش مصنوعی و اخلاق، تا حد زیادی بر برنامه‌ریزی یا استفادة انسان از هوش مصنوعی متمرکز بوده است. با پیشرفت هوش مصنوعی و امید به خودمختار شدن این فناوری، بنظر میرسد زمان آن رسیده که ماشینهای هوشمند، بهره‌مند از بُعد اخلاق شوند. گام اول برای این پروژه، عبارتست از ایجاد ماشینی که از یک اصل یا مجموعه‌یی از اصول اخلاقی پیروی کند. این مقاله با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و بشیوة مسئله­محور، درصدد است احکام و اصول اخلاقی در اندیشة ملاصدرا را بررسی کرده و امکان بکارگیری آن برای هوش مصنوعی را ارزیابی نماید. از نظر ملاصدرا، اگرچه اصول اخلاقی ثابتند، ولی میتوان در شرایط جدید با محوریت همان اصول ثابت، احکامی جدید را که قبلاً انشاء نشده بود، استنباط نمود. پس باید واکاوی شود که آیا میتوان از هوش مصنوعی بعنوان مشاوری برای استنباط احکام اخلاقی جدید بهره گرفت یا خیر؟ برای تحقق چنین مطلوبی باید اصول اولیة اخلاقی و الگوریتمهایی که همان مراحل پیدایش احکام اخلاقی هستند، برای ماشین تعریف شوند تا ماشین با استفاده از آنها بتواند احکام اخلاقی جدید را صادر کند. از نگاه ملاصدرا، برای آنکه احکام اخلاقی اجرایی گردند، باید الزامی وجود داشته باشد و این الزام، باعث بوجود آمدن مسئولیت اخلاقی میشود. کسی دارای مسئولیت اخلاقی است که از شرایطی چون اختیار، قدرت و علم برخوردار باشد. بررسی امکان تحقق این شرایط در ماشینهای هوشمند و مسئولیت‌پذیری آنها، مسئلة دیگر پژوهش پیش­رو خواهد بود.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/48336مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318An Analysis of the Impact of Knowledge of Philosophical and Gnostic Monotheism on Religious Faith and its Effectsتأثیر معرفت به توحید حکمی و عرفانی بر ایمان دینی و آثار آن2340faزهراخوب نژاددانشجوی دکتری مدرسی اخلاق، دانشگاه تهران، تهران، ایران0009000478612821وحیدواحدجواندانشیار گروه اخلاق اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-1443-1007202531<p style="direction: ltr;">The present research aims to investigate the impact of a philosophical and gnostic approach to the Oneness (<em>tawḥīd</em>) of Almighty God (based on the individual unity of being) on religious faith and its effects. Moreover, focusing on the teachings of the Transcendent Philosophy and Islamic gnosis, especially the views of Ibn ‘Arabī and Mullā Ṣadrā, it conceptualizes philosophical and gnostic monotheism (unity of being) and religious faith and explains their interrelationship. The findings demonstrate that, by emphasizing the Oneness of True Existence (God) and viewing created beings as manifestations, this approach to the oneness of God, provides a deeper understanding of God, creation, and religion. This deeper knowledge, both in the theoretical realm – by correcting misconceptions and presenting a more accurate picture of the relationship between God and creation – and in the practical realm – by intuition and realization of the oneness of being – reforms and strengthens religious faith. Furthermore, the effects of faith, such as guidance, mercy, luminosity, divine pleasure, good life, tranquility, happiness, and freedom from the torment of separation, are elevated to higher and more perfect levels in light of philosophical and gnostic monotheism. Finally, it is concluded that the philosophical-gnostic approach to monotheism plays a fundamental role in the transformation and transcendence of religious faith and guides believers and seekers to higher levels of certainty, tranquility, and happiness.</p><p>پژوهش پیش­رو درصدد است به بررسی تأثیر نگرش حکمی و عرفانی به توحید خداوند متعال (مبتنی بر وحدت شخصی وجود)، بر ایمان دینی و آثار آن بپردازد و با تمرکز بر آموزه‌های حکمت متعالیه و عرفان اسلامی، بویژه آراء ابن‌عربی و صدرالمتألهین شیرازی، به مفهوم‌شناسی توحید حکمی و عرفانی (وحدت وجود) و ایمان دینی پرداخته، و تأثیر مذکور را تبیین نماید. نتایج پژوهش نشان میدهد که این نوع نگرش به توحید، با تأکید بر یگانگی وجود حقیقی (خداوند) و مظهر بودن مخلوقات، فهمی عمیقتر از خداوند، مخلوقات و دین ارائه میدهد. این معرفت عمیقتر، هم در ساحت نظری ـ‌با اصلاح تصورات نادرست و ارائۀ تصویری صحیحتر از رابطة خدا و خلق‌ـ و هم در ساحت عملی ‌ـ‌با شهود و تحقق وحدت وجود‌ـ، ایمان دینی را اصلاح کرده و قوت و عمق میبخشد. همچنین، آثار ایمان ـ‌مانند هدایت، رحمت، نورانیت، رضوان، حیات طیبه، آرامش، سعادت و رهایی از عذاب فراق‌ـ در پرتو توحید حکمی و عرفانی، به مراتبی بالاتر و کاملتر ارتقا می‌یابند. در نهایت این نتیجه بدست می­آید که نگرش حکمی‌ـ‌عرفانی به توحید، نقشی اساسی در تحول و تعالی ایمان دینی ایفا میکند و مؤمنان و سالکان را به مراتب بالای یقین، آرامش و سعادت رهنمون میسازد.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/49588مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318An Analytic Study of the View of Women in Mullā Ṣadrā’s Works: A Historical-Social Approachنگاهی تحلیلی به زن در آثار ملاصدرا با رویکرد تاریخیـاجتماعی 4160faنسرین سراجی پور دانش آموخته دکتری فلسفه تطبیقی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران2025531<p style="direction: ltr;">In Mullā Ṣadrā’s works, like in those of many Muslim thinkers, reference is made to the alleged deficiency of women’s intellect. Although Mullā Ṣadrā's statements might be influenced by the prevalent <em>ḥadīths</em> of his time, on the one hand, the imperfection of intellect in narrations and in his works refers to acquired intellect, which is affected by the historical, social, and cultural environment in which a person lives. On the other hand, Mullā Ṣadrā is the heir to the thoughts of his predecessors and the lived cultural, social, and customary experiences of the Safavid era. Previous researchers have analyzed his intra-textual views of women; however, they have overlooked the external factors influencing his perspective. During the time of Mullā Ṣadrā, the dominant intellectual current was affected by Akhbārism, within which <em>ḥadīth</em> could not be weighed against the Holy Qur’ān to determine its authenticity. Therefore, a number of fabricated narrations about the imperfection of women's intellect were widely accepted. Women in the Safavid era were deprived of formal and public education and did not have the same opportunities for social participation as men. Hence, except for a few women, they did not have the opportunity to manifest their talents. Given the scarcity of learned women in that era, the narrations of women's intellectual deficiency are confirmed. Therefore, no new discourse in this area took place between Mullā Ṣadrā and his contemporary thinkers. Evidently, as a human being, Mullā Ṣadrā, was influenced by the prevalent social atmosphere of his time in this regard.</p><p> در آثار ملاصدرا مانند بسیاری از متفکران مسلمان، به ناقص بودن عقل زنان اشاره شده است. اگرچه سخن ملاصدرا ممکن است متأثر از احادیث رایج زمان وی باشد، اما از یکسو، در روایات و در آثار او، نقص عقل ناظر به عقل اکتسابی است و عقل اکتسابی تابع فضای تاریخی و اجتماعی و فرهنگی است که انسان در آن زیست میکند. از سوی دیگر، ملاصدرا وارث اندیشة گذشتگان و تجربیات زیستۀ فرهنگی، اجتماعی و عرفی در عصر صفوی است. پیشتر، محققانی به تحلیل درون‌متنی آراء صدرالمتألهین دربارة زنان پرداخته­اند، ولی عوامل بیرونی دیدگاه ملاصدرا را نادیده گرفته­اند. در زمان این حکیم متأله، تفکر حاکم، تفکر اخباری بود و در این نوع تفکر، حدیث را نمیتوان با <em>قرآن کریم</em> سنجید تا سندیت آن مشخص شود. بنابرین، روایات جعلی درباب نقص عقل زنان مورد پذیرش عموم واقع شده بود. زنان عصر صفوی از آموزش رسمی و عمومی محروم بوده­اند و امکان حضور در جامعه را مانند مردان نداشته­اند، و بهمین دلیل، بجز زنانی معدود، فرصت بروز استعدادهای خود را نداشتند. در عصر صفوی نمونه­هایی واقعی از زنان فرهیخته دیده نمیشود یا تعداد آنها بقدری اندک است که روایات نقصان عقل زنان تأیید میشود. از اینرو، هیچ گفتمان جدیدی در این حوزه میان ملاصدرا و اندیشمندان همعصر وی صورت نگرفته است. بدیهی است که ملاصدرا در مقام یک انسان، متأثر از فضای اجتماعی و عرفی زمان خود باشد.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/50437مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318Theory of Voluntary Intelligibles in Fārābī’s Philosophical Systemنظریه معقولات ارادی در نظام اندیشه فارابی 6178faمحسنحسین نیادانشجوی دکتری دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران0009000886193216سیدمهدیامامی جمعهاستاد گروه فلسفه و کلام اسلامی, دانشگاه اصفهان, اصفهان, ایران0000-0001-9073-4224جنانایزدیاستادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران00090000182195862025712<p style="text-align: left;">In his book <em>Taḥṣīl al-Sa‘ādah</em> (<em>The Attainment of Happiness</em>), Fārābī describes certain concepts discussed in practical wisdom, such as the Ideal city, ethics, and their sub-categories under the general title of voluntary intelligibles and briefly explains some of the general characteristics of practical wisdom. Fārābī’s innovation provides the capacity to explain the general specifications and characteristics governing practical wisdom within a coherent theory, without delving into the content of practical wisdom and its challenges - including various issues and arguments. The major aim of this paper is to provide a coherent and independent explanation of the specifications and features of voluntary intelligibles, as the general description of the content of practical wisdom, in Fārābī’s system of philosophy. Moreover, using an analytical-logical method and relying on Fārābī’s works, the study seeks to actualize this potential capacity in his practical wisdom in the form of the theory of voluntary intelligibles. The characteristics of voluntary intelligibles in this theory mainly stem from two components: their intelligibility (related to theoretical intellect) and their voluntary nature. Some of the judgments and characteristics of voluntary intelligibles that are addressed in this research include the interaction of theoretical and practical intellects in the formation of voluntary intelligibles, temporal precedence over particulars or non-demonstrative intelligibles, independence from time and place, certainty of propositions and, consequently, the demonstrative nature of the reasoning method, focus on essential human benefits, their adherence to human happiness, their division into ethical and political intelligibles, and reliance on human will and the inferences of practical intellect in external realization.</p><p>فارابی در کتاب <em>تحصیل</em> <em>السعادة</em>، مفاهیم مطرح در حکمت عملی ـ‌همچون مدینة فاضله و اخلاق و فروعات آنها‌ـ را متصف به عنوان معقولات ارادی کرده و تحت این عنوان عام، به بیان اجمالی برخی ویژگیهای کلی حکمت عملی پرداخته است. ابتکار فارابی این ظرفیت را فراهم میسازد تا در قالب یک نظریة منسجم، بدون ورود به محتوای حکمت عملی و چالشهای آن ـ‌اعم از مسائل و ادله مختلف‌ـ به بیان مشخصات و ویژگیهای کلی و حاکم بر حکمت عملی پرداخت. مسئلة اصلی مقاله پیش­رو بیان منسجم و مستقل مشخصات و ویژگیهای معقولات ارادی ـ‌بعنوان وصفِ عامِ محتوای حکمت عملی‌ـ در نظام اندیشة فارابی است و در تلاش است با روش تحلیلی‌ـ‌منطقی و با اتکا بر آثار فارابی، این ظرفیت بالقوه در حکمت عملی او را در قالب نظریة معقولات ارادی فعلیت ببخشد. ویژگیها و مشخصات معقولات ارادی در این نظریه، عمدتاً ناشی از دو مؤلفه هستند؛ معقول بودن (مربوط به عقل نظری) و ارادی بودن. تعامل عقل نظری و عقل عملی در شکلگیری معقولات ارادی، تأخر زمانی از جزئیات یا معقولات غیربرهانی، عدم تقید به زمان و مکان، یقینی بودن گزاره­ها و بالتبع، برهانی بودن روش استدلال، تمرکز بر نفعهای ضروری انسان، تقید آنها به سعادت انسان، تقسیمشان به معقولات اخلاقی و سیاسی و تکیه بر ارادة انسان و استنباطهای عقل عملی در تحقق خارجی، ازجمله احکام و ویژگیهای ارادی است که این پژوهش به آنها پرداخته است. </p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/50796مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318Compatibility of Intellect and Tradition in Transcendent Philosophy with an emphasis on the Views of Mullā Ṣadrā and ‘Allāmah Ṭabāṭabā’īنحوۀ سازگاری عقل و نقل در حکمت متعالیه (با تکیه بر آراء ملاصدرا و علامه طباطبایی)7996fa عزیز علی زاده سالطهاستادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران2025328<p style="direction: ltr;">Drawing on Islamic mysticism, especially the school of Ibn ‘Arabī and previous schools, Mullā Ṣadrā sought to structure the core of his discussions within the framework of Islamic and <em>Shi‘ite</em> teachings without transgressing the boundaries of <em>Sharī‘ah</em> or Islamic law. Whenever he felt a conflict between rational discussions and religion, he would ultimately prioritize religion and uphold the view of <em>Sharī‘ah</em>. Some examples of his tireless efforts in this regard include his commentary on <em>Uṣūl al-Kāfī</em>, his attempts to prove bodily resurrection, his explanation of different human types after acquiring soulish dispositions, and his use of the rule of <em>Imkān al-Ashraf</em> (the possibility of the nobler) to prove the necessity of appointing an Imam after the Holy Prophet (ṣ). ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī also placed the Qur’ān and <em>ḥadīths</em> at the forefront, striving to reconcile rational discussions with them. The difference between these two is not in their goal and orientation, but in the quality of their discussions, boundaries, and distinction between topics. Their approach to the Qur’ān in presenting the argument of <em>Tamānu‘</em> (mutual hindrance), the argument of <em>Siddiqin</em> (believers), the consistency of God’s mercy with eternal punishment, and many other cases are examples of their efforts to align philosophy with religion. Following a descriptive-analytical method, the present paper seeks to demonstrate the quality of the compatibility of the Transcendent Philosophy with the holy religion of Islam by relying on the views of these two philosophers and presenting some examples of their efforts in this regard.</p><p>ملاصدرا با امعان نظر به عرفان اسلامی، بویژه مکتب ابن‌عربی و ‏مکاتب پیشین، کوشید محور ‏مباحث خود را در قالب تعالیم اسلام و تشیع تنظیم کرده، از حدود شرع خارج نشود و در صورت احساس تعارض مباحث عقلی با دین، درنهایت، دین را ترجیح داده و نظر شرع را بر کرسی نشاند. شرح<em> اصول کافی</em>، تلاش برای اثبات معاد جسمانی، تبیین نوعیتهای مختلف انسانی بعد از کسب ملکات نفسانی، استفاده از قاعدة امکان اشرف برای اثبات وجوب نصب امام بعد از پیامبر اکرم (ص)، نمونه‏هایی از تلاش خستگی‏ناپذیر وی در اینباره هستند. علامه طباطبایی نیز <em>قرآن</em> و احادیث را در صدر نشانده، سعی در تطبیق مباحث عقلی با آنها داشت. تفاوت این­دو نه در هدف و جهتگیری، بلکه در نحوۀ بحثها، رعایت حدود و تمایز مباحث از یکدیگر است. نگاه به <em>قرآن</em> در تقریر برهان تمانع، برهان صدیقین، سازگاری رحمانیت خداوند با خلود در عذاب و بسیاری موارد دیگر، نمونه‏هایی از تلاش آنها در مطابقت فلسفه با دین است. نوشتار پیش­رو درصدد است با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی، چگونگی سازگاری حکمت متعالیه با دین مقدس اسلام را با تکیه بر آراء این­دو فیلسوف، با برشمردن نمونه‏هایی از تلاش آنان، نشان دهد.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/49824مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318A New Reading of the Semantic Transformation of the Material and Immaterial the Transcendent Philosophyخوانشی نو از تحول معناشناختی مادی و مجرد در حکمت متعالیه 97116faمحمدرضانورمحمدیاستادیار گروه فلسفه، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران 0000-0001-7392-3517حسیناحمدیدانشیار گروه فلسفه، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران0000-0002-8209-18602025328<p style="text-align: left;">The division of beings into material and immaterial is one of the most important philosophical teachings with significant applications in religious studies. This issue has also been raised and discussed in Peripatetic and Illuminationist philosophies. Since most of the discussions of philosophers before Mullā Ṣadrā, on the one hand, are based on the Peripatetic doctrine of <em>hyle</em> and, on the other hand, only aim to differentiate material things from intellects, while overlooking the world of Ideas, this demarcation faces some conceptual and existential challenges. The present paper seeks to find the position of Transcendent Philosophy in this challenge. By examining the works of Mullā Ṣadrā, it argues that the Peripatetic division of beings into material and immaterial is not acceptable in the Transcendent Philosophy. In contrast, based on the principles of this school, we are faced with three new classifications of beings: 1) fixed and fluid; 2) body and non-body; 3) natural bodies and beings superior to natural bodies. In Mullā Ṣadrā's philosophical system, material and immaterial respectively mean “natural body” and “beings superior to natural bodies.” A detailed explanation of this view reveals that not only do the challenges faced by previous philosophies and the criticisms of some contemporaries not apply to this classification, but the chosen classification of the Transcendent Philosophy is also superior to the view of some contemporary philosophers who reduce the distinction between material and immaterial to sensible and insensible.</p><p>تقسیم موجودات به مادی و مجرد از مهمترین آموزه<sub>­</sub>های فلسفی است که کاربردهایی مهم در دین‌پژوهی دارد. این مسئله در فلسفۀ مشاء و اشراق نیز مطرح بوده و مورد بحث قرار گرفته است. از آنجاکه عمدۀ عبارات فیلسوفان پیش از صدرالمتألهین، از یکسو مبتنی بر آموزۀ هیولای مشائی است و از سوی دیگر، تنها درصدد تفکیک مادیات از عقول است و در آن، عالم مثال نادیده گرفته شده، این مرزبندی بلحاظ مفهومی و مصداقی با چالش روبروست. مقالة پیش<sub>­</sub>رو درصدد است موضع حکمت متعالیه را در این چالش بیابد و میکوشد با تتبع در آثار صدرالمتألهین، نشان دهد که گرچه مرزبندی موجودات به مادی و مجرد با ادبیات مشائی در حکمت متعالیه پذیرفتنی نیست، بر اساس مبانی حکمت<sub>­ </sub>متعالیه، در برابر آن با سه دسته­بندی جدید مواجهیم؛ که عبارتند از تقسیم موجود به: 1) ثابت و سیال، 2) جسم و غیر جسم، 3) جسم طبیعی و موجودات برتر از اجسام طبیعی. در این میان، در نظام فلسفی ملاصدرا، مادی و مجرد بترتیب بمعنای «جسم طبیعی» و «موجوداتِ برتر از اجسام طبیعی» است. با توضیح تفصیلی این دیدگاه آشکار میشود که نه­تنها چالش دامنگیر فلسفه<sub>­</sub>های پیشین و نیز خرده<sub>­</sub>گیری برخی معاصران، در این دسته<sub>­</sub>بندی راه ندارد، بلکه دسته<sub>­</sub>بندی برگزیدۀ حکمت متعالیه بر دیدگاه برخی فیلسوفان معاصر که مادی و مجرد را به محسوس و نامحسوس تحویل میبرند نیز برتری دارد.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/49825مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743122026318Foundations of the Views of Mullā Ṣadrā and ‘Allāmeh Majlesī on Divine Encompassment of the World Based on their Commentaries on Uṣūl al-Kāfīمبانی آراء ملاصدرا و علامه مجلسی دربارة احاطه الهی بر عالم (با تکیه بر شرح آنان بر اصول کافی)117136fa مریم پناهی درچهدانشآموخته دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0009000787026092علی ارشد ریاحیاستاد دانشگاه اصفهان0000-0002-6478-8875محمد مهدیمشکاتیدانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران0009-0001-6019-3874202532<p style="text-align: left;">The problem of God’s encompassment of the world has been affirmed and emphasized in the verses of the Qur’ān and the narrations of the <em>Shi‘ite</em> Imāms (‘a). Mullā Ṣadrā and ‘Allāmeh Majlesī have interpreted these narrations based on their own principles and methods in their commentaries on <em>Uṣūl al-Kāfī</em>. Using an explanatory method, Mullā Ṣadrā interprets divine encompassment as existential encompassment based on the principiality and oneness of the reality of being and some other principles such as the copulative nature of creation in relation to God and the unity of acts. In Mullā Ṣadrā's explanation, the relationship between God and creation is a relationship of the Giver of Sustenance with copula. Therefore, not a single particle of the existence of things is separate from God, and without God it has neither existence nor permanence, so that the question of encompassment arises. For this reason, God Almighty encompasses the world in terms of existence, knowledge, power, etc. His explanation answers the why and how of divine encompassment of the world. On the other hand, ‘Allāmeh Majlesī, with a predominantly narrative approach, has explained the aforementioned issue and, while emphasizing God’s transcendence, has only argued against spatial encompassment and in favor of the encompassment of cause over effect. In his view, divine encompassment means scientific encompassment, which is depicted based on the causal relationship between God and creation. This explanation lacks comprehensiveness.</p><p>مسئلة احاطة خداوند نسبت به عالم در آیات <em>قرآن</em> و روایات امامان شیعه (علیهم­السلام) مورد تأیید و تأکید قرار گرفته است. ملاصدرا و علامه مجلسی در شرحهای خود بر <em>اصول کافی</em>، بر اساس مبانی و روشهای خود، به تفسیر این روایات پرداخته­اند. صدرالمتألهین بر اساس اصالت و وحدت حقیقت وجود، وجود رابط بودن خلق نسبت به خداوند، توحید افعالی و...، احاطة الهی را احاطة وجودی معنا میکند. در تبیین ملاصدرا، رابطة حق با خلق رابطة قوام­بخش با وجود رابط است، از اینرو ذره‎یی از وجود اشیاء از خداوند جدا نیست و بدون خداوند، نه وجودی دارد و نه دوامی، تا پرسش از احاطه پیش آید. بهمین­دلیل، خدای متعال از نظر وجود، علم، قدرت و... بر عالم محیط است. تبیین وی پاسخگوی چرایی و چگونگی احاطة الهی بر عالم است. از طرف دیگر، علامه مجلسی با رویکردی عمدتاً نقلی به شرح مسئلة مذکور پرداخته و ضمن تأکید بر تنزیه خداوند، تنها در رد احاطة مکانی و در اثبات احاطة علت نسبت به معلول، استدلال آورده است. احاطة الهی نزد او بمعنای احاطة علمی است که بر اساس رابطة علّی‌ـ‌معلولی حق با خلق ترسیم شده است. این تبیین فاقد جامعیت است.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/49596