مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511سرمقالهسرمقاله34fa آیتالله سیدمحمدخامنهایرئیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، ایران2025511<p>تاریخ چیزی جز مجموع رفتارهای جوامع بشری و واکنشهای روح جهان و بعبارتی، جمع جبری آندو، نیست. انسان در رفتارهای اجتماعی خود وقایعی را، اعم از خیر و شر، بُروز میدهد و جهان، که موجودی زنده و درّاک است، در برابر آن از خود واکنش نشان میدهد، که فرهنگ قرآنی به آن نام «تقدیر» داده است و از ارادة الهی برمیخیزد. پس جمع جبری کردارهای اجتماعات بشر و واکنشهای جهان قانونمند الهی ـ‌که گاه به آن دهر و زمانه میگویند‌ـ در طول زمان، همان تاریخ است. در موضوع وجود شرّ در جوامع بشری نیز گفته شده که شرّ عبارتست از رفتارهایی که از ناحیة بشر سر میزند و بر خلاف ساختار طبیعی او، یعنی قانون طبیعت باشد‎؛ ساختاری که بر اساس و پایة خیر و پیروی از قوانین خلقت، و قوانین اسلام، بنا شده و نام «فطرت» به آن داده¬اند. ولی گاه انسان بسبب داشتن اختیار، روش حیوانی را برمیگزیند و بجای رفتار خیرآمیز، رفتار و روشی ضد فطرت و شرارت‌آمیز در پیش میگیرد. تاریخ و جهان گذشته، انباشته از این شرارتها و جنایات بشر میباشد و در تاریخ معاصر و قرن حاضر نیز فراوان دیده میشوند. نمونه¬یی از این شرارتها، کردار نسل فاسد صهیونیستی میباشد که دست او از آستین آمریکا و انگلیس بیرون آمده و جنایات و نسل¬کشی و کشتار مردم بیگناه فلسطین را به آنجا رسانده که حتی وجدان جامعة جهانی را بیدار کرده است. اما خداوند متعال بر اساس آفرینش حکیمانة خود، روح جهان را آموخته است که چسان در هنگام خود، تقدیر الهی را که میزان و ترازوی عدل در جهان است، بکار بیندازد و جنایتکاران را کیفر دهد. از آن جمله، شکست و خواری نظام صهیونیستی اسرائیل است که مجبور به صلح خفّت¬بار در برابر گروه کوچک فلسطینیان غزّه شد و از طرفی دیگر، حامی جنایتکار او، یعنی آمریکا را، صحنة بلاهای آسمانی و آتش‌سوزی مهیب و طولانی ساخت که ضعف حکومت پوشالی آنرا نشان دهد. و «باش تا صبح دولت بدمد؛ کاین هنوز از نتایج سحر است»!</p><p>تاریخ چیزی جز مجموع رفتارهای جوامع بشری و واکنشهای روح جهان و بعبارتی، جمع جبری آندو، نیست. انسان در رفتارهای اجتماعی خود وقایعی را، اعم از خیر و شر، بُروز میدهد و جهان، که موجودی زنده و درّاک است، در برابر آن از خود واکنش نشان میدهد، که فرهنگ قرآنی به آن نام «تقدیر» داده است و از ارادة الهی برمیخیزد. پس جمع جبری کردارهای اجتماعات بشر و واکنشهای جهان قانونمند الهی ـ‌که گاه به آن دهر و زمانه میگویند‌ـ در طول زمان، همان تاریخ است. در موضوع وجود شرّ در جوامع بشری نیز گفته شده که شرّ عبارتست از رفتارهایی که از ناحیة بشر سر میزند و بر خلاف ساختار طبیعی او، یعنی قانون طبیعت باشد‎؛ ساختاری که بر اساس و پایة خیر و پیروی از قوانین خلقت، و قوانین اسلام، بنا شده و نام «فطرت» به آن داده¬اند. ولی گاه انسان بسبب داشتن اختیار، روش حیوانی را برمیگزیند و بجای رفتار خیرآمیز، رفتار و روشی ضد فطرت و شرارت‌آمیز در پیش میگیرد. تاریخ و جهان گذشته، انباشته از این شرارتها و جنایات بشر میباشد و در تاریخ معاصر و قرن حاضر نیز فراوان دیده میشوند. نمونه¬یی از این شرارتها، کردار نسل فاسد صهیونیستی میباشد که دست او از آستین آمریکا و انگلیس بیرون آمده و جنایات و نسل¬کشی و کشتار مردم بیگناه فلسطین را به آنجا رسانده که حتی وجدان جامعة جهانی را بیدار کرده است. اما خداوند متعال بر اساس آفرینش حکیمانة خود، روح جهان را آموخته است که چسان در هنگام خود، تقدیر الهی را که میزان و ترازوی عدل در جهان است، بکار بیندازد و جنایتکاران را کیفر دهد. از آن جمله، شکست و خواری نظام صهیونیستی اسرائیل است که مجبور به صلح خفّت¬بار در برابر گروه کوچک فلسطینیان غزّه شد و از طرفی دیگر، حامی جنایتکار او، یعنی آمریکا را، صحنة بلاهای آسمانی و آتش‌سوزی مهیب و طولانی ساخت که ضعف حکومت پوشالی آنرا نشان دهد. و «باش تا صبح دولت بدمد؛ کاین هنوز از نتایج سحر است»!</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/50206مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511A Critical Study of the Impact of Philosophical Views of Ibn Sīnā and Suhrawardī of the Active Intellect on their Understanding of Qur’anic Versesبررسی و نقد تأثیر آراء فلسفی ابنسینا و سهروردی دربارۀ عقل فعال بر فهم آنان از آیات قرآن518faعلی ارشد ریاحیاستاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران0000-0002-6478-8875سجادرحیمیدانشآموخته کارشناسی ارشد فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 000900057202847x20231210<p>In the philosophies of Ibn Sīnā and Suhrawardī the Active Intellect is the last immaterial existent in the vertical chain of the intellects. The duty of this Intellect is to administer the lower world, create human souls, grant intelligibles to human beings, and, teach and issue the divine orders to the prophets. Ibn Sīnā and Suhrawardī, as two distinguished philosophers of the Peripatetic and Illuminationist Schools, respectively, have discussed this Being and His Attributes in their various works based on their own philosophical ideas. The views of these two philosophers regarding the Active Intellect have greatly influenced their understanding of Qur’anic verses and resulted in their presentation of philosophical or, in some cases, esoteric interpretations. This paper provides a critical analysis of the impact of the philosophical views of Ibn Sīnā and Suhrawardī of the Active Intellect on their understanding of the verses of the Qur’an. To accomplish this task, after examining all of their works, the authors have extracted the Qur’anic perceptions of these two philosophers, which have been influenced by their views of the Active Intellect, and explained the quality of their proofs. Next, they have critically examined the mentioned extractions based on their lexical meanings, science of interpretation, and the related philosophical views and traditional sciences comprehensively and concluded that most of their impressions are unacceptable.</p><p>در فلسفۀ ابن­سینا و سهروردی، عقل فعال آخرین موجود مجرد از سلسلۀ طولی عقول است که وظیفۀ او تدبیر عالم مادون، ایجاد نفوس انسانی، اعطاء معقولات به انسان، و تعلیم و ابلاغ دستورات الهی به پیامبران است. ابن­سینا و سهروردی در مقام فیلسوفان برجستۀ دو مکتب مشاء و اشراق، در آثار مختلف خود از این موجود و صفات آن، بر اساس آراء فلسفی خود، یاد کرده­اند. آراء این‌دو حکیم دربارۀ عقل فعال، بر فهم آنان از آیات <em>قرآن</em> نیز بسیار تأثیر داشته و سبب شده است تفسیری فلسفی و در برخی موارد، تطبیق یا تأویلی فلسفی ارائه دهند. در این مقاله تأثیر آراء فلسفی ابن­سینا و سهروردی در مورد عقل فعال بر فهم آنان از آیات <em>قرآن</em> بررسی و نقد شده است. به این منظور، همۀ آثار ابن­سینا و سهروردی مورد مداقه قرار گرفت، برداشتهای قرآنی آنان که متأثر از آراء آنها در مورد این موضوع بوده، استخراج، و نحوۀ استشهاداتشان تبیین گردید. سپس، برداشتهای مذکور با استفاده از معنای لغوی، علم تفسیر، آراء فلسفی و علوم نقلی مرتبط، بصورت روش جامع، مورد بررسی و نقد قرار گرفته و این نتیجه حاصل شد که اکثر برداشتهای مذکور، غیر قابل قبول است.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/45028مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511Environmental Ethics Based on Five Principles of Sadrian Philosophyاخلاق زیستمحیطی با تکیه بر اصول پنجگانۀ فلسفه صدرایی 1934fa مهدی بيات مختاریدانشیار دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران مصطفیمومنیدانشیار دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران20231125<p>One of the most important challenges before contemporary Man is excessive use of natural resources. Technology is harshly destroying environmental elements, and industry has not only revealed Man’s lack of harmony with nature but also completely altered their metaphysical supremacy and is now threatening their health. The problem of environmental destruction and environmental ethics is a novel product of modern life; however, its principles can be inferred from some of the works of Islamic philosophers, particularly, Mullā Ṣadrā. Five principles in the Transcendent Philosophy could be considered efficient in this regard. According to the principiality of existence, the substance of the human soul and the substance of nature are two modes of the same single truth, and the pain of nature is followed by Man’s suffering. Based on the principle of the awareness and glorification of nature, nature is as respectable as a devout person. Moreover, as the principle of Man’s vicegerency suggests, since God is free from any kind of evil, His vicegerent should also perceive the relationship between nature and its true Owner, function as a good representative of His Beauty and Perfection, and glorify and preserve this manifestation of God to the best of their abilities. According to the principle of continuous creation, nature depends on God at every single moment and is illuminated by His Light, thus it does not deserve to be destroyed and abandoned. Finally, based on the fifth principle, Man acts based on their nature; blessed people lead nature towards heavenly forms, and malicious people lead it towards hellish forms. The first group are concerned about preserving nature, while the second group try to destroy it. In Islamic philosophy and, thus, the views of Islamic philosophers there is a right-duty relationship between Man and nature, according to which Man has the right to use nature conditionally and, at same time, has the duty of protecting and improving it.</p><p>از چالشهای مهم پیش روی انسان‌ معاصر، استفادۀ بیرویه از منابع طبیعی است. تکنولوژی بگونة سرسام‌آور، باعث تخریب عناصر زیست‌محیطی شده و صنعت، نه‌تنها هماهنگی انسان را با طبیعت نشان نمیدهد، بلکه بالعکس، تفوّق مابعدالطبیعی انسان را نیز دگرگون ساخته و سلامت وی را با خطر روبرو کرده است. هر چند مسئلۀ تخریب محیط‌زیست و اخلاق زیست‌محیطی، موضوعی نو و از ثمرات زندگی مدرنیته است، ولی میتوان مبانی آن را از آثار فلاسفۀ اسلامی، بویژه صدرالمتألهین دانست. در اینباره، پنج اصل حکمت متعالیه کارآمد تلقی میشوند. طبق اصالت وجود، جوهر نفس انسانی و جوهر طبیعت، دو شأن از یک حقیقت واحدند و ألم طبیعت، رنج انسان را نیز بدنبال دارد. طبق اصل شعور و تسبیح عالم طبیعت، طبیعت نیز همانند انسان عابد، محترم است. طبق اصل خلافت انسان، چون خداوند منزه از هر گونه شر است، باید جانشین او نیز ارتباط طبیعت را با مالک حقیقی آن ادراک کند و نمایندۀ جمال و کمال مستخلَف‌عنه باشد و به تکریم و صیانت آن جلوة خدا اهتمام ورزد. بنا بر اصل خلق مدام، طبیعت هر دم وابسته به خداوند و مستمد و منوَّر به نور اوست، بنابرین سزاوار تخریب و مهجوریت نیست. بنا بر اصل پنجم، که میگوید: انسانها بر اساس شاکلۀ خود عمل میکنند، انسانهای سعید، طبیعت را بسوی صور بهشتی و انسانهای ظلمانی، آن را بسوی صور جهنمی سوق میدهند. دستۀ اول دغدغۀ صیانت دارند و گروه دوم، در تخریب طبیعت میکوشند. در تفکر اسلامی و بتبع آن، اندیشۀ فیلسوفان اسلامی، بین انسان و طبیعت رابطۀ حق و تکلیف برقرار است که بر مبنای آن، انسان حق استفادۀ مشروط از طبیعت را دارد و در عین حال، مکلف به حفظ و آبادانی آن است.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/44803مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511An Epistemological Study of Graded Pleasure and Pain in Ibn Sīnā and Mullā Ṣadrāبررسی معرفتشناسانۀ لذت و الم تشکیکی از دیدگاه ابنسینا و ملاصدرا 3552faاحمدعابدی آرانیدانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران سلمان شریعتیدانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران 20231231<p>Both Ibn Sīnā and Mullā Ṣadrā consider pleasure and pain to be of the type of perception. In Ibn Sīnā’s view, perception has three stages: sensory, imaginal, and intellectual. Thus pleasures and pains are settled at the same three levels. Similar to him, Mullā Ṣadrā believes in the trinity of perception and views estimative perception as a branch of intellectual perception and, thus, places estimative pleasure and pain under intellectual ones. There are some similarities and differences between the views of these two thinkers in this regard. Some of their most important shared views include the concomitance of accidents, the particularity of the sensory perceived thing, the particularity of the imaginal perceived thing, the immateriality of the rational faculties and its perceived things, the greater strength of imaginal pleasure and pain comparing to that of sensory ones and their being weaker than intellectual pleasure and pain. Among their most crucial differences, reference can be made to the following: 1) in Ibn Sīnā’s view, the levels of perception are actualized through the process of peeling and removal of additions, while in Mullā Ṣadrā’s view this occurs through promotion and attaining the quality of the modes of superior immaterial existents; 2) in Ibn Sīnā’s view, perceived things and sensory faculties are material, and the pleasure and pain at this level of perception are also material; however, Mullā Ṣadrā maintains that sensory faculties and perceived things and, thus, their pleasure and pain are immaterial; 3) Ibn Sīnā’s image of the levels and grades of the pleasure and pain of perceptive faculties corresponds with the criterion of vertical gradedness, while Mullā Ṣadrā believes that the relationship between the grades such pleasure and pain is based on the gradedness of their manifestations.</p><p>ابن‌سینا و ملاصدرا، هر دو، لذت و الم را از سنخ ادراک میدانند. ادراک از نظر بوعلی دارای سه مرتبۀ حسی، خیالی و عقلی است و بتبع آن، لذات و آلام نیز در همین سه مرتبه سامان می‌یابند. ملاصدرا نیز همچون بوعلی، به تثلیث در ادراک قائل است و ادراک وهمی را شعبه‌یی از ادراک عقلی میداند و بتبع آن، لذت و الم وهمی را نیز ذیل لذت و الم عقلی قرار میدهد. دو اندیشمند در اینباره اشتراکات و اختلافاتی دارند. از مهمترین اشتراکات میتوان به همراهی عوارض و جزئی بودن مدرَک حسی، جزئی بودن مدرَک خیالی، مجرد بودن قوۀ عاقله و مدرَکات آن، قویتر بودن لذت و الم خیالی از حسی و ضعیفتر بودن آن از لذت و الم عقلی اشاره کرد. از مهمترین اختلافات نیز میتوان سه مورد را برشمرد: 1ـ در دیدگاه ابن‌سینا مراتب ادراک از طریق فرایند تقشیر و زدودن اضافات صورت میپذیرد، درحالیکه در دیدگاه صدرالمتألهین، از طریق ترفیع و باریابی به نحوۀ وجودهای مجرد برتر محقق میشود. 2ـ مدرَکات و قوای حسی از نظر ابن‌سینا، مادی و لذت و الم این مرتبۀ ادراکی نیز مادی است، ولی از نظر ملاصدرا، قوا و مدرَکات حسی و بتبع آن، لـذت و الم آنها، مجردند. 3ـ تصویری که بوعلی از مراتب و درجات لذت و الم قوای ادراکی ارائه کرده منطبق بر معیار تشکیک طولی است، ولی ملاصدرا رابطۀ درجات لذت و الم قوای ادراکی را بنحو تشکیک در مظاهر سامان میدهد.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/45319مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511A Critique of the Super Intellectual Immateriality of the Rational Soul in the View of Ḥassanzādeh Āmulīنقد نظریۀ فوق تجرد عقلانی دانستن نفس ناطقه از دیدگاه استاد حسنزاده آملی 5366faمحمود صیدی دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران2024218<p>The Problem of the super intellectual immateriality of the rational soul was posed by Ḥakīm Sabziwārī for the first time, and Ḥassanzādeh Āmulī discussed and investigated it extensively later. Apparently, the philosophers after him did not emulate his endeavors in this regard. The middle term of all the arguments presented by Ḥassanzādeh Āmulī to demonstrate the level of super intellectual immateriality is the rational soul’s being unlimited and possessing infinite levels. The most important argument in favor of this claim include: the rational soul’s lack of quiddity, its trans-substantial motion, its reaching the level of heart and perceiving the universals, and its shadow-like true and rightful unity. Ḥassanzādeh Āmulī also refers to some of the narrated <em>ḥadiths</em> and statements of certain prominent philosopher in order to prove his claim. The boundlessness of the rational soul does not mean its lacking quiddity because any existent except for the Necessary Being is limited and finite. Because of its trans-substantial motion, the moving distance of the rational soul can be divided into an infinite number of limits, which fails to demonstrate the super intellectual immateriality and boundlessness of the rational soul. Moreover, due to the intellectual restriction of human perceptions into three levels of sensory, imaginal, and intellectual types, the realization of the super intellectual immateriality of an ontological or perceptive level is impossible.</p><p>فوق تجرد عقلانی دانستن نفس ناطقه ازجمله مباحثی است که توسط حکیم سبزواری مطرح شده و استاد حسن‌زاده آملی بگونۀ تفصیلی درمورد آن بحث کرده است؛ ظاهراً چنین بسطی در میان آثار سایر اساتید فلسفه بعد از حکیم سبزواری، مشاهده نمیگردد. حد وسط تمامی استدلالهای ارائه شده توسط حسن‌زاده آملی، در جهت اثبات مرتبۀ فوق تجرد عقلانی، محدود نبودن و مراتب نامتناهی داشتن نفس ناطقه است. مهمترین دلایلی که له این مدعا ارائه شده، عبارتند از: ماهیت نداشتن نفس ناطقه، حرکت جوهری آن، وصول نفس ناطقه به مرتبۀ قلب و ادراک کلیات، وحدت حقۀ حقیقی ظلی داشتن نفس ناطقه. او برخی احادیث منقول و عبارات بعضی از فلاسفة بزرگ را نیز دال بر این مدعا میداند. محدود نبودن نفس ناطقه بمعنای ماهیت نداشتن آن نیست، زیرا هر موجودی جز واجب‌الوجود، محدود و متناهی است. بدلیل حرکت جوهری نفس ناطقه، مسافت حرکت آن، قابل انقسام به حدود نامتناهی است؛ چنین امری مرتبۀ فوق تجرد عقلانی و نامحدود بودن نفس ناطقه را اثبات نمیکند. همچنین، بدلیل حصر عقلی ادراکات انسانی در سه مرتبۀ حسی، خیالی و عقلی، تحقق مرتبۀ وجودی یا ادراکی دیگر، مانند فوق تجرد عقلانی، ممتنع است.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/45862مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511An Analysis of Spiritualist Cinema in the Light of Mullā Ṣadrā’s Account of the World of Meaningتحلیل سینمای معنویتگرا در پرتو روایت ملاصدرا از جهان معنا 6784fa رضا مصداقی بهاریدانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانعبداللهصلواتیدانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران تاجبخش فناییاندانشیار گروه هنرهای نمایشی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانعلیرضادارابیاستادیار گروه فلسفه، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران2023111<p>In the course of history, art has always functioned as a tool for presenting human questions and a scene for posing philosophical discussions. Therefore, various schools have used art as a means of discovering the secrets of being in order to satiate the thirst of man’s knowledge-seeking intellect for the quality of displaying the manifestation of being. However, the art of today, while displaying visual manifestations, allows imagination flow and visualizes metaphysical and other-worldly concepts. The purpose of the present paper is to examine the ways the seventh art approaches immaterial worlds. To accomplish this task, the authors have tried to explore the world of meaning from the viewpoint of the Transcendent Philosophy in order to portray the mind’s processing of the soul’s imaginations based on Mullā Ṣadrā’s view in spiritualist cinema. The motive for this study was rooted in the necessity of presenting a model that could determine the borderline between right and wrong in the world of meaning and suggest a reliable philosophy on the meaning of the world to the addressees. Thus, the main question of this study is which facilities the world of meaning in Mullā Ṣadrā’s philosophy could offer to spiritualist cinema. Accordingly, the Transcendent Philosophy can represent the world of meaning in the light of viewing the perfect man as the source of truth based on a cognitive approach to soulish perceptions of the worlds of matter, Ideas, and intellect. In this way, it would be possible to provide an original image of the duality of meaning and structure on the silver screen through a profound narration of the appearance of phenomena and a dynamic analysis of inner worlds.</p><p>در طول تاریخ، هنر وسیله­یی بوده است برای شرح پرسشهای بشری و معبری برای طرح مباحث فلسفی؛ بنابرین مکاتب بیشماری هنر را دستمایۀ کشف اسرار هستی قرار داده­اند تا عطش عقل معرفتجوی بشر را دربارۀ چگونگی نمایش جلوه‌های هستی سامان بخشند. اما امروزه هنری پا به عرصة عالم گذاشته که ضمن نمایش جلوه‌های بصری، تخیلات بشری را نیز سیلان داده و مصّورِ مفاهیم ماورایی و فراطبیعی گردیده است. این مقاله با هدف بررسی چگونگی پرداختن هفتمینِ هنرها به عوالم فراماده، در نظر دارد جهان معنا را از منظر حکمت متعالیه واکاوی نماید تا پردازش ذهن از تخیلات نفس بروایت ملاصدرا را در سینمای معنویتگرا ترسیم کند. ضرورت انجام چنین تحقیقی ناشی از ضرورت ارائۀ الگویی است که بتواند مرز میان حقیقت و خطا را در عالم معنا مشخص نموده و اندیشه‌یی سالم درمورد معنای جهان را به مخاطب القاء نماید. بنابرین، پرسش اصلی این جستار اینست که جهان معنا در فلسفة ملاصدرا، چه امکانات درونی‌یی برای سینمای معنویتگرا دارد؟ از این منظر، حکمت متعالیه میتواند جهان معنا را در پرتو التفات به «انسان کامل» بمثابه کانون حقیقت، و بر اساس مواجهۀ شناختی با ادراکات نفسانی از عوالم ماده و مثال و عقل، بازنمایی نموده تا با روایتی عمیق از ظاهر پدیده­ها و تحلیلی پویا از عوالم باطنی، تصویری اصیل از دوگانة معنا و ساختار در پردة نقره­یی ارائه گردد.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/40753مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511A Study of the Dimensions of the Time-Motion Relation Based on the Views of Ibn Sīnā and Mullā Ṣadrāبررسی ابعاد رابطۀ زمان و حرکت بر اساس نظریات ابنسینا و ملاصدرا 85106fa محمد امین افضل زاده دانشآموختۀ کارشناسی ارشد حوزۀ علمیه خراسان، مشهد، ایران202348<p>Time is a quantity for the measurement of motion, and motion means the continuous move of a thing from potency to act, which is by itself divided into two types: mediating and cutting. Similar to time, cutting movement is unstable and adaptable to time. Ibn Sīnā and Mullā Ṣadrā share many of their views regarding time and motion. Both of them believe that the relationship between them is bilateral. On the one hand, time is ontologically dependent on motion and, on the other hand, it grants quantity to motion. Nevertheless, their final analyses of the truth of time are different from each other. Ibn Sīnā views time as a quantitative category and does not believe in the multiplicity of time based on the multiplicity of motions. He maintains that the origin of time is the rotational motion of the Earth and considers it as a criterion for the measurement of other motions. However, in Mullā Ṣadrā’s view, time is the analytic accident of motion in the sense that time and motion are ontologically united with each other but are different in terms of their whatness. He also adds that time occurs to motion in mind. Based on his own particular method, Mullā Ṣadrā provides a new analysis of time, motion, and the relationship between them. He acknowledges that motion and time are among ontological affairs and philosophical secondary intelligibles. Moreover, time does not occur to motion in the outside world but they are both the moving modes of the same single thing. He considers a time for any motion while attributing the general time that happens in nature to the trans-substantial motion of the firmament. The purpose of this paper is to explore the idea that the difference between the conclusions of these two philosophers originates in their different views of time, motion, and the relationship between them.</p><p>زمان کمیّتی برای اندازه‌گیری حرکت است و حركت عبارتست از خروج مستمر شى‏ء از قوه به فعل؛ که خود به دو قسم توسطیّه و قطعیّه تقسیم میشود. حرکت قطعیّه همانند زمان، غیرقار بوده و قابلیت انطباق بر زمان را دارد. ابن‏سینا و ملاصدرا درمورد زمان و حرکت، در بسیاری موارد اشتراک نظر دارند. از نظر هر دو، ارتباط میان زمان و حرکت ارتباطی دوسویه است. زمان، از یک طرف، بلحاظ وجودی وابسته به حرکت است و از طرف دیگر، حرکت را دارای مقدار میکند. با وجود این، تحلیلهای نهایی آنها درمورد حقیقت زمان با هم متفاوت است. ابن‏سینا زمان را از مقولۀ کمّ بحساب آورده و قائل به تعدد زمان بر اساس تعدد حرکات نیست. او منشأ زمان را حرکت دوری فلک میداند و آن را معیاری برای سنجش سایر حرکات در نظر میگیرد. اما از نظر ملاصدرا، زمان عرض تحلیلی حرکت است؛ به این معنا که زمان و حرکت بلحاظ وجودی با هم اتحاد دارند اما بلحاظ چیستی، متفاوتند و در ذهن، زمان عارض بر حرکت میشود. ملاصدرا بر مبنای روش خاص خود، تحلیلی نو از زمان و حرکت و رابطۀ بین آنها ارائه داده است. از نظر وی، حرکت و زمان از امور وجودیند و از معقولات ثانیۀ فلسفی بشمار میروند. او معتقد است در جهان خارج، زمان عارض بر حرکت نیست، بلکه زمان و حرکت از شئون متحرکی واحدند. ملاصدرا برای هر حرکت، زمانی قائل است؛ گرچه زمان عامی را که در طبیعت رخ میدهد، به حرکت جوهری فلک نسبت میدهد. تفاوت نتیجه‌گیریهای دو فیلسوف، ناشی از تفاوت نگاه آنها به زمان و حرکت و رابطۀ میان این‌دو است که در این تحقیق بررسی شده‌اند.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/41793مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511An Evaluation of the Possibility of Defending the Theory of the Objectivity of God’s Essence and Attributes Based on various Theories on the Ontology of Featuresارزیابی امکان دفاع از نظریۀ عینیت ذات و صفات خداوند با تکیه بر نظریههای گوناگون دربارۀ هستیشناسی ویژگیها107126faمصطفیایزدی یزدان آبادیدانشجوی دکتری فلسفه دین، دانشگاه تهران، تهران، ایرانorcid.org/ 0000-0002-1632-2536 محمدرضا بیاتدانشیار دانشگاه تهران، تهران، ایران 000000022900860X2024519<p>Explaining the relationship between God’s essence and attributes is one of the most fundamental problems in philosophy and <em>kalām</em>. The objectivity of essence and attributes is one of the most important theories that is used to explain their relationship, which is consistent with believing in God’s simplicity as the most crucial or, at least, as one of the most important metaphysical attributes of God. However, accepting the objectivity of God’s essence and attributes or His simplicity depends on the theory that is presented on the ontology of features and attributes. Several theories have been introduced in this regard in Islamic philosophy and contemporary analytic metaphysics. By discussing such theories, the present paper demonstrates the following points: 1) defending the objectivity of God’s essence and attributes is based on a theory on the ontology of attributes; 2) not all theories on ontological attributes are useful for explaining the objectivity of His essence and attributes; 3) the theories of Brian Leftow and Mullā Ṣadrā can be used to defend the objectivity of God’s essence and attributes.</p><p>تبیین نسبت ذات و صفات خداوند یکی از اساسیترین مسائل فلسفی و کلامی است. عینیت ذات و صفات، یکی از نظریه‌های مهم در تبیین نسبت ذات و صفات خداوند است که با باور به بساطت خداوند ـ‌بمثابه مهمترین یا دست‌کم، یکی از مهمترین اوصاف متافیزیکی خداوند‌ـ سازگار است. اما پذیرش عینیت ذات و صفات خداوند یا بساطت خداوند در گرو نوع نظریه‌یی است که دربارۀ هستی‌شناسی ویژگیها و صفات ارائه میشود. در فلسفۀ اسلامی و متافیزیک تحلیلی معاصر، نظریه‌هایی گوناگون دربارۀ هستی‌شناسی ویژگیها ارائه شده است. مقالۀ حاضر، با توضیح نظریه‌های فوق، نشان داده که 1) دفاع از عینیت ذات و صفات خداوند بر نظریه‌یی دربارۀ هستی‌شناسی صفات استوار است. 2) بمدد هر نظریه دربارۀ هستی‌شناسی صفات، نمیتوان عینیت ذات و صفات را تبیین کرد. 3) در پرتو نظریۀ بریان لفتو و ملاصدرا میتوان از عینیت ذات و صفات خداوند دفاع نمود.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/46698مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08743022025511A Comparison of the Concept of Death and Thanatopsis in Philosophies of Mīr Dāmād and Miguel de Unamunoمقایسه مفهوم مرگ و مرگاندیشی در فلسفۀ میرداماد و مایگل اونامونو 127144fa حسین شمس استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران2023826<p>Thanatopsis has always been discussed alongside thinking about existence in different fields of philosophy. In other words, death is one of the oldest philosophical and gnostic problems that has been discussed by several philosophers and thinkers, each approaching it based on their own philosophical principles. This study has examined and compared the concept of death and thanatopsis in the philosophies of two prominent thinkers, Miguel de Unamuno and Mīr Dāmād. Evidently, each of them has a particular view in this regard based on his own specific philosophical system and school of thought. This analytic-comparative study has been carried out relying on library and research resources. Here, the author tries to respond to the question of what the meaning of death and thanatopsis in the philosophies of these two philosophers is. The findings indicate that, given the concepts of death and life, piety plays a central role in the philosophical and gnostic thoughts of both thinkers, and death is a metaphysical and ontological problem in their philosophies. Apparently, both of them believe that fear of death is an intrinsic problem that bothers all living things; nevertheless, this fear is moderated by man’s awareness of being and nature’s method of work. Accordingly, instead of viewing death as a purely destructive phenomenon, both of them consider it to be an affirmative affair.</p><p>مرگ‌اندیشی، پابپای وجوداندیشی، در تمام ساحتهای اندیشه حاضر است. ببیان‌ دیگر، مرگ یکی از کهنترین مسائل فلسفی و عرفانی است که حکیمان و متفکران بسیاری دربارۀ آن بحث کرده و هریک بر اساس مبانی فکری و افق اندیشۀ خویش، در اینیاره سخن گفته‏اند. این پژوهش به بررسی و مقایسۀ مفهوم مرگ و مرگ‌اندیشی در فلسفۀ دو اندیشمند بزرگ، مایگل اونامونو و میرداماد میپردازد. بدیهی است این‌دو ‌که هر یک نظام فلسفی و مکتب فکری ویژه‏یی دارند‌، در اینباره نیز دیدگاههایی خاص داشته باشند. این پژوهش از نوع تحلیلی‌ـ‌مقایسه‌یی است که با استفاده از منابع کتابخانه‌یی و با استناد به منابع پژوهشی مکتوب انجام ‌گرفته است. این جستار میکوشد به این پرسش اصلی پاسخ دهد که مفهوم مرگ و مرگ‌اندیشی در فلسفۀ دو فیلسوف مذکور چه معنایی دارد؟ یافته‌های پژوهش نشان میدهد با توجه به مفهوم مرگ و زندگی، زهدمحوري در تفکر فلسفی و عرفانی هر دو فیلسوف جایگاهی خاص دارد و مسئلۀ مرگ در تفکر هر دو، مسئله‌یی متافیزیکی و هستی‌شناسانه است. بنظر میرسد هر دو فیلسوف معتقدند ترس از مرگ، مسئله‌یی فطری است که همۀ موجودات زنده را می­آزارد، اما این ترس با آگاهی انسان از هستی و روش کار طبیعت، تعدیل میشود. بر این اساس، هر دو فیلسوف نه‌تنها مرگ را پدیده‌یی صرفاً نابودگر تلقی نمیکنند، بلکه بعنوان یک امر ایجابی به آن مینگرند.</p>http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/43748