مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622“Oughts” and “Ought-nots” of Islamic Philosophy in the View of the Supreme Leader of the Islamic Republic of Iranبایدها و نبایدهای فلسفۀ اسلامی مبتنی بر اندیشۀ مقام معظم رهبری4360faمحمدرحمانی گورجیدانشگاه خوارزمی0000000344852873فاطمهمسجدیدانشگاه الزهرا20181015This study was conducted to explore the thoughts of the Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran regarding Islamic philosophy and the required concomitants for its expansion and development based on his speeches. The researchers’ main purpose here was to develop and present a desirable model for the development of Islamic philosophy based on the grounded theory. In doing so, they studied the speeches, sermons, messages, decrees, orders and interviews of Imam Khamenei between 1981-2008 and, through employing three open, axial, and selective types of coding in the grounded theory methodology, they found 111 codes/concepts, 24 categories, and four dimensions. In the conclusion section, while presenting a paradigmatic model dominating the categories, they provide some responses to the research questions based on the research findings.این پژوهش با الگو قرار دادن سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی به بررسی اندیشه‌های ایشان در فلسفۀ اسلامی و لوازم توسعه و تعمیق آن پرداخته و در تلاش است با استفاده از روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد، الگوی توسعه و تعمیق فلسفۀ اسلامی را بر مبنای بیانات و دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب تدوین و ارائه کند. در این پژوهش، بیانات، خطبه‌ها، پیامها، احکام و فرمانها و مصاحبه‌های امام خامنه‌ای طى سالهاى ۱۳۶۳ تا ۱۳۹۷ مورد مطالعه قرار گرفته و با استفاده از سه نوع کدگذاری باز، محوری و انتخابی در روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد، ۱۱۱ کد/مفهوم، ۲۴ مقوله و چهار بُعد بدست آمده است. در بخش نتایج، ضمن ارائۀ الگوی پارادایمی حاکم بر مقوله‌ها، با استفاده از یافته‌های پژوهش به سؤالات اولیه نیز پاسخ داده شده است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23857

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622Natural Causality and Metaphysical Causality: Homonymy or Polysemy in Mulla Sadraعلیت طبیعی، علیت متافیزیکی؛ اشتراک لفظی یا اشتراک معنوی (از نظر ملاصدرا)105118faمریمحیدریدانشگاه علامه طباطبائیحمید رضاآیت اللهیدانشگاه علامه طباطبائی20181026Causality is one of the most important philosophical problems which has undergone vast semantic changes in the course of history. This process has sometimes occurred in the mould of empirical explanation and sometimes in the mould of philosophical explanation. The vastness of such changes has led some thinkers to believe that there is a large semantic gap between metaphysical and natural kinds of causality, and the relationship between them is merely of the type of homonymy. The spread of this view among some philosophers and scholars has made any kind of agreement among them impossible. As a result, no comparative study can be carried out in these two fields concerning their shared concepts. Although some of the followers of the Transcendent Philosophy advocate the same view, the philosophical principles of Mulla Sadra have removed any kind of breach or borderline between these two fields and defines them in the same way. Accordingly, it can be claimed that natural causality is the degraded form of metaphysical causality and, thus, the unison of the two fields, their proximity to each other, and any interaction between them will be inevitable.علیت یکی از مهمترین مسائل فلسفی است که در طول تاریخ سیر تحول معنایی گسترده‌یی را تجربه کرده است. این معنا گاهی در قالب تبیین تجربی و گاهی در قالب تبیین فلسفی دیده میشود. گستردگی این تحول، برخی متفکران را به این باور سوق داده که شکاف معنایی عمیقی میان علیت متافیزیکی و علیت طبیعی وجود دارد و رابطۀ میان آن دو تنها از نوع اشتراک لفظی است. گسترش این باور در میان برخی فلاسفه و دانشمندان سبب شده است هرگونه همسخنی و هم‌اندیشی میان آنها غیرممکن تلقی شود و در نتیجه، راه تمام مطالعات تطبیقی در این دو حوزه بطور کامل مسدود گردد. علیرغم اینکه حتی برخی از پیروان حکمت متعالیه نیز بر این باورند، اما مبانی فلسفی ملاصدرا هر گونه مرز و شکاف میان این دو حوزه را از میان برچیده و آنها را ذیل یک معنا قرار میدهد. بر این اساس، میتوان گفت علیت طبیعی صورت تنزّل یافتۀ علیت متافیزیکی است و از این رهگذر هم‌اندیشی و تعامل و تقرّب میان این دو حوزه، گریزناپذیر خواهد بود.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23860

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622Origin of Fundamental Conflicts Concerning the Final Causeخاستگاه اختلافات مبنایی در علت غایی91104faیاسرطاهررحیمیدانشگاه آزاد تهران مرکزیموسي ملايريدانشگاه آزاد اسلامی20181114The supreme place of the issue of the final cause is no secret to the people of thought. This topic is so important that some great figures, such as Ibn Sina and Mulla Sadra, have considered it as the most important component of wisdom. At the same time, there are some salient differences in this regard among its advocates and opponents. In Islamic philosophy, the problem of final cause has been mainly tackled by responding to the advanced criticisms while, in contemporary Western philosophy, the discussion of this topic is considered to be unimportant and superfluous. Rarely ever have either Islamic or Aristotelian philosophers dealt with the fundamental reasons and roots of the confirmation or rejection of the final cause; however, no consensus will be arrived at regarding superstructures without first analyzing the basic ideas. Here, through an analytic study of the conceptual and assertoric bases of the final cause, the authors have tried to investigate and evaluate the main roots of the conflicts over this problem in order to facilitate the judgment of superstructures. In doing so, they have focused on such concepts as the relationship between efficient and final causes, origin of motion, potency and predisposition, and essentialism and archetype.جایگاه ممتاز بحث از علت غایی بر اهل اندیشه پوشیده نیست. اهمیت این مسئله بحدی است که بزرگانی مانند ابن‌سینا و ملاصدرا آن را افضل اجزاء حکمت دانسته‌اند. در عین حال، اختلافات مهمی در این مبحث میان موافقان و منکران وجود دارد. در فلسفۀ اسلامی مباحث علت غایی عمدتاً معطوف به پاسخ اشکالاتِ وارده بوده است، درحالیکه در فلسفۀ معاصر غرب بحث از علت غایی تا حد زیادی بی‌اهمیت و زائد تلقی میشود. چه حکمای اسلامی و چه فلاسفۀ ارسطویی، کمتر به زمینه‌ها و ریشه‌های بنیادین اثبات یا انکار علت غایی پرداخته‌اند؛ حال آنکه تا بنیاد‌ها مورد تحلیل قرار نگیرد، در روبناها توافقی حاصل نمیشود. در این مقاله سعی شده با کنکاش در مبادی تصوری و تصدیقی علت غایی، به روشی تحلیلی، عمده‌ترین ریشه‌های اختلاف در این مبحث احصا و مورد واکاوی و سنجش قرار گیرد تا قضاوت در باب روبناها آسانتر شود. این موارد عبارتند از: «نسبت علت فاعلی و غایی»، «مصدر ایجاد حرکت»، «قوه و استعداد»، «ذاتگرایی و صورت نوعیه».http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23873

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622A Critical Study of Hakim Sabziwari’s Innovative Arguments on the Trans-Substantial Motionنقد و بررسی ادلۀ ابتکاری حکیم سبزواری بر حرکت جوهری522faحسينعليشيدان‌شيدپژوهشگاه حوزه و دانشگاهمحمدهادي توكليپژوهشگاه حوزه و دانشگاه20181216Among the various arguments that Hakim Sabziwari has adduced in his Sharh-i manzumah for demonstrating the theory of the trans-substantial motion, five appear to be among his own innovations at first glance. They include reasoning through the qualitative motion of ideas in heavenly souls, reasoning through the renewal of Ideas, reasoning through the unified origination of the world, reasoning through the purposiveness of nature, and reasoning through the shadow-like unity of the soul. The present paper is aimed to report, analyze, and criticize such arguments. The conducted study indicates that four of these arguments can be considered to be among his innovations. The philosophical significance of these four-fold arguments mainly arise from the fact that they manifest the place of the theory of the trans-substantial motion, have mutual interactions with other problems in the field of the Transcendent-Philosophy, promote scrutiny regarding the different aspects and effects of this theory, and demonstrate the harmony and consistency among the various sections of Sadrian Transcendent Philosophy. However, the mentioned arguments are neither simple and explicit nor capable of proving this theory based on a few premises.از میان ادلۀ گوناگونی که حکیم سبزواری در شرح منظومه برای اثبات نظریۀ حرکت جوهری پیش کشیده است، پنج دلیل در نگاه نخست، از ابتکارات او بشمار می آیند: استدلال از طریق حرکت کیفی تصورات در نفوس منطبع فلکی، استدلال از طریق تجدد امثال، استدلال از طریق حدوث یکپارچۀ عالَم، استدلال از طریق غایتمند بودن طبیعت، و استدلال از طریق وحدت ظلی نفس. این مقاله به گزارش، تحلیل و نقد این ادله اختصاص دارد. بررسی نشان میدهد که چهار دلیل از این ادله را میتوان ابتکاری ایشان دانست. اهمیت فلسفی این دلایل چهارگانه بیشتر در نشان دادن جایگاه نظریۀ حرکت جوهری و تأثیر و تأثر آن نسبت به دیگر مسائل حکمت متعالیه و تفکرانگیزی در جوانب و ثمرات مختلف این نظریه، و نیز نشان دادن هماهنگی و همیاری بخشهای مختلف حکمت متعالیۀ صدرایی است. اما دلیلهای یادشده دلیلهای سبکباری که سرراست و با مقدماتی اندک این نظریه را به اثبات برسانند، نیستند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23879

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622A Study of Mulla Sadra’s Ultimate View of the Meaning of the “Mentally-Positedness of Quiddity”تحقیق و بررسی نظر نهایی ملاصدرا در باب معنای «اعتباریت ماهیت»7790fa‌‌سيد شهريار كمالي سبزواريدانشگاه تربيت مدرس201911In Mulla Sadra’s works, two different meanings are provided for the “mentally-positedness of quiddity”. In the first one, it means the subordinate realization of quiddity through existence. However, in the second one, it means the mental and virtual existence of quiddity in the outside. In this paper, the author suggests three hypotheses as potential strategies in order to attain Mulla Sadra’s ultimate view regarding the meaning of “mentally-positedness of quiddity”. Finally, through the confirmation of the third hypothesis, he concludes that the first meaning of this concept is not acceptable because of its rational defects and argues that only the second meaning can be considered as the one intended in the Transcendent Philosophy.در آثار ملاصدرا دو معنای متفاوت از «اعتباریت ماهیت» بچشم میخورد. در معنای اول «اعتباریت ماهیت» بمعنی تحقق تبعی ماهیت بواسطۀ وجود است، اما در معنای دوم، «اعتباریت ماهیت» بمعنی وجود ذهنی و مجازی ماهیت در متن خارج. ما در این مقاله سه فرضیه را بعنوان راهکارهای ممکن برای نیل به نظر نهایی ملاصدرا در باب معنای «اعتباریت ماهیت» پیشنهاد میکنیم و در نهایت با تقویت فرضیۀ سوم، این نتیجه را خواهیم گرفت که معنای اول «اعتباریت ماهیت» بعلت اشکالات عقلی که بر آن وارد میشود، قابل پذیرش نیست و صرفاً معنای دوم «اعتباریت ماهیت» را میتوان نظر نهایی حکمت متعالیه قلمداد کرد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23889

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622Editor's Noteسرمقاله34faآیت‌الله سیدمحمدخامنه‌ایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2019622Political Intellect Islamic Revolution Political Insightدر روز 22 بهمن ماه گذشته برگي از تاريخ ورق خورد و انقلاب پرشكوه و انساني و اسلامي ايران، به چهلسالگي گام نهاد و روز و روزگاري جديد را نويد داد. چهل سال ملت سرفراز و مؤمن ايران از جان و مال خود مايه گذاشت و بهترين جوانان و فرزندان عزيز خود را براي استقلال و آزادي انساني خود به قربانگاه فرستاد تا مگر اين سرزمين بلا ديده و مصيبت كشيده روي امنيت و رفاه و عزت ببيند و برمسند قدرت و پيروزي حق بر باطل بنشيند اما ضعف بينش و بصيرت گروهي عوام يا هواپرست از يكسو و توطنه و دسيسه‌سازي دشمن كينه‌توز خارجي از سوي ديگر، نگذاشت و سبب شد كه با انتخاب خود قدرت حكومت را بيشتر ادوار به دست افراد يا جريانهاي خائن و نادان بسپارد و سرنوشت خود و كشور را هرازچندگاه در دستان ناامن آنان قرار دهد و اينگونه بود كه چهل سال پياپي آسيبهاي فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي و ... بر پيكر ملت وارد گرديد و هنوز هم ادامه دارد! اما در تجربه گزيده شدن از يك سوراخ و در چهلسالگي اين انقلاب بايد كه اين بي‌بصيرتها و كژتابيهاي برخي از افراد ناآگاه يا متعصب ملت به پايان برسد، كساني كه با رأي و انتخاب يا رسانه‌هاي خود آب به آسياب دشمن ميريزند و بخطا و از روي لجاج با اصل اسلاميت نظام آتش به بخت خود و ديگران ميزنند و سرنوشت جان و مال و ناموس خود و ملت را با انتخاب خود چند سالي در اختيار افراد خائن يا ناتوان يا فريبخورده ميسپارند و پس از ظهور آثار بدخواهيهاي قدرتمداران و درك و دريافت زيانها و نابسامانيهاي سلطة ـ بظاهر قانوني ـ آنها، بر سر خود ميزنند و از سوء اقبال و بخت بد سخن ميگويند. بيشتر زبانهاي بزرگي كه به اين ملت خورده ثمرة خطاي ديد سياسي و عوامانه يا مغرضانة عده‌يي و به روي كار آوردن نفوذي دشمنان با رأي گناه آلود خود بوده است. پس اولين گام در دورة دوم قوام اين نظام، توجه و افزودن بر بصيرت سياسي عامة مردم و گريز از سلطة نفوذي دشمن از طريق آراء عموم ملت است كه مجلس شوراي اسلامي و دولت را بر سركار مي‌آورد و خاك بر سر خود و ملت ميكند. اكنون مسلم شده است كه بيشتر زيانهاي سياسي و اجتماعي كه به اين ملت وارد شده بسبب نفوذ عده‌يي احساسي بيمنطق و بيبصيرتي آنها در شناخت راه درست و سامانبخش و رفاه و عزت اسلام بوده است كه در بيفرهنگي و نبود حكمت و نداشتن عقلانيت و محاسبه صحيح و تشخيص دوست از دشمن و درست از اشتباه بوده است. يكي از تأسفهاي غم‌انگيزي كه قرآن براي دوزخيان بر شمرده آنستكه ميگويند ايكاش ما اهل تعقل يا شنودن سخنان رهبران خود بوديم و در آتش عقلگريزي خود نميسوختيم: «وقالوا لو كنّا نسمع اؤ نعقل ما كنّا في اصحاب السعير»(ملك/10) حاصل آنكه گرچه گام دوم اين انقلاب ابعادي گسترده دارد و بايد در زمينه‌هاي ديگر اقتصادي و اجتماعي بنيانهاي ويرانگر انقلاب نابود شود و مسئولين مقصر مجازات گردند و بنيان نوي بر خرابه بنيادهاي پوسيده و خصمانة قديم بنا شود اما مهمترين آنها سعي در گسترش بصيرت مردم و ترويج عقلانيت و حكمت و منطق و بالا بردن سطح فرهنگ سياسي مردم است تا برگة رأي سرنوشت‌ساز آنان را دزدان سياست از كفشان نربايند و سفاهت سياسي اين اقليت اكثرنما به رشد و شعور بدل گردد و بلطف هدايت و توفيق الهي در دوران جديد، حكومت در دست دلسوزاني امين قرار گيرد و اين ملت آسيبديده روي سامان ببيند. انشاالله. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23933

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622A Comparative Study of the Whatness of Time and the Temporal Origination of the World in Fakhr al-Din Razi and Mulla Sadraبررسی مقایسه‌یی چیستی زمان و حدوث زماني عالم از نظر فخر رازي و ملاصدرا2342faسید محمد اسمعیلسید هاشمیالهیات و ادیان شهید بهشتیسید محمد جواد سیدهاشمیدانشگاه قم2019622One of the most important issues which should be addressed before examining the arguments on the originatedness or temporal pre-eternity of the world is what mutikallimun and philosophers mean by originatedness and temporal eternity. This question by itself is based on another question as to what they mean by time. Owing to his mastery of kalami and philosophical views and following a critical approach, Fakhr al-Din Razi analyzes and compares the views of mutikallimun and philosophers about the originatedness and temporal pre-eternity of the world and their arguments in this regard and critically reviews the roots and the conceptual and assertoric principles of the two sides with respect to this issue. He believes that mutikallimun’s interpretation of time and temporal origination is absurd. Moreover, he rejects philosophers’ definition of time as to the amount of motion and a continuous quantity and, unlike the common belief, maintains that time is a disjunctive quantity. In contrast to other mutikallimun, he doubts the temporal originatedness of the world of intellects and immaterial entities. Nevertheless, by criticizing the ideas of early mutikallimun and philosophers, Mulla Sadra tries to bring the views of Plato, Aristotle, and other Greek philosophers and followers of other religions in unison with his own ideas, while his interpretation of temporal origination and his fundamental philosophical principles are not consistent with such a unison. This is because the concept of Sadrian temporal originatedness is based on the principiality of existence and trans-substantial motion, which were discussed neither in Greek philosophy nor tackled by Islamic mutikallimun. This paper does not intend to evaluate the arguments on origination or pre-eternity; rather, it explores the whatness of origination or temporal pre-eternity in Mulla Sadra and Fakhr al-Din Razi. The authors believe that their shared objection to mutikallimun and Peripatetic philosophers concerns their interpretation of time and temporal origination. However, the difference between these two thinkers arises from their own conceptions of the whatness of time and temporal origination.یکی از مهمترین مباحثی که قبل از بیان دلایل حدوث يا قدم زماني جهان بايد مورد توجه قرار گيرد، اينست که مراد از حدوث و قدم زمانی از نظر متکلمان و فلاسفه چيست؟ اين نيز بنوبۀ خود مبتني بر سؤال ديگري است که زمان از نظر اين دو گروه به چه معناست؟ فخر رازي با تسلط بر نظریات کلامي و فلسفي و با روشی انتقادی، به تحليل و مقايسۀ ديدگاه‌ متکلمان و فلاسفه دربارۀ حدوث و قدم زماني عالم و دلایل آنان اقدام نموده و ريشه‌ها و مبادي تصوري و تصديقي طرفين را نقد کرده است. او تفسیر متکلمان از زمان و حدوث زمانی را باطل میداند، همچنین تعریف زمان به مقدار حرکت و کم متصل را که فلاسفه مطرح کرده‌اند ناصحیح شمرده و بر خلاف مشهور، زمان را کم منفصل دانسته است. وی بر خلاف سایر متکلمان، در حادث زمانی بودن عالم عقول و مجردات تردید دارد. اما صدرالمتألهين با نقد نظر متکلمان و فلاسفۀ پیشین، تلاش ميکند افلاطون، ارسطو و ساير حکماي يوناني و پيروان اديان را همرأي خود نشان دهد، درحاليکه تفسیر وی از حدوث زمانی و نیز مبانی فلسفی وی با چنین وحدتی سازگار نیست، چراکه مفهوم حدوث زماني صدرايي مبتني بر اصالت وجود و حرکت جوهري است که نه در فلسفۀ یونان مورد بحث بوده و نه متکلمان اسلامی فهمی از آن داشته‌اند. در این مقاله به ارزیابی دلایل حدوث یا قدم پرداخته نشده بلکه چیستی حدوث یا قدم زمانی از نگاه این دو متفکر بررسی شده است. به نظر ما اشکال مشترک فخر رازی و ملاصدرا به متکلمان و فلاسفۀ مشاء، در تفسیر آنان از زمان و حدوث زمانی است و تفاوت نظر این دو محقق نیز در تفسیر خود آنان از چیستی زمان و حدوث زمانی است. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23934

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742432019622A Comparison of the Nature of Divine Word in Mutikallimun and Ibn Arabiمقايسه چگونگي كلام الهي از نظر متكلمان و ابن عربي6176fa زهره معصوميدانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران مركزي فاطمه محمددانشگاه آزاد اسلامی2019622The question of whether the Divine Word is originated or pre-eternal has always challenged the minds of both the Mu‘tazilites and Ash‘arites. Gnostics refer to it as the Merciful Divine Breath, which is neither pre-eternal nor originated. The present paper discusses the quality of the Prophet’s receiving revelation, and how the Divine Word, irrespective of its originated or pre-eternal nature, is manifested in the mould of words. Some of the Mu‘tazilites believe that it is of the type of sounds and words, while a group of the Ash‘arites conceive of it as a soulish truth transferred through sounds and words. Ibn Arabi distinguishes between God’s Book and God’s Word and attributes the difference between its being Arabic or non-Arabic to the Book and not to God’s Words. He believes that the words of the Holy Qur’an belong to God and not the Prophet (s) and argues that their descent to his heart were in the verbal from; in other words, the Prophet (s) received the Qur’an in its present Arabic version and did not change any part of it. In his commentary on this holy Book, Qunawi also writes that the concrete existential form of the Qur’an is similar to its perceptive form, thus, the Qur’an is light (nur) by essence.حادث یا قدیم بودن کلام الهی از مباحثی است که معتزله و اشاعره به آن پرداخته و عرفا آن را نَفَس الرّحمان الهی گرفته‌اند که نه قدیم است و نه حادث. در نوشتار حاضر بحث بر سر چگونگی دریافت وحی توسط نبی است که این کلام الهی برغم حادث یا قدیم بودن آن، چگونه در قالب الفاظ به ظهور میرسد. برخی از معتزله آن را از جنس اصوات و الفاظ دانسته‌اند و گروهی از اشاعره آن را حقیقتی نفسانی تلقی کرده‌اند که اصوات و الفاظ حاکی از آن هستند. ابن عربی بین کتاب الله و کلام الله فرق قائل شده و اختلاف در عربی و عجمی بودن را به کتاب نسبت میدهد نه کلام الله، و الفاظ قرآن کریم را کلام خدا میداند نه کلام رسول، و نزول آن بر قلب پیامبر(ص) را بصورت زبانی میداند، یعنی پیامبر(ص) قرآن را با همین حروف و کلمات عربی دریافت میکند و خودش در آن دخل و تصرفی ندارد . قونوی نیز در شرح آن گفته که صورت وجودی عینی قرآن مانند صورت ادارکی آن است، پس قرآن نور بالذات است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23935