مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214Forewordسرمقاله00faآیتالله سیدمحمدخامنهایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2018214پيش از اين و در لسان ارباب عقول آمده بود كه حكمت و فرهنگ در رأس امور و در حكم سر در اندام انسان است زيرا كه خرد و تجربه و دانش است كه حيات آدمي را حراست و اداره ميكند و او را از خطرات و زيانهاي كوچك و بزرگ نگهبان است. اما زمانه آن اندازه مهلت داد كه اين شيوة حكيمانه را وارونه و معكوس در جامعةنوين و در دستگاههاي حاكمه و مديرة مردمي ببينيم جامعهيي كه هزاران سال به جهانيان خرد و حكمت و دانشآموخته است و انقلابي را برپا ساخته كه شعار آن براندازي جهل و خردگريزي و خطاكاري و زيانباري است.
با دقت و معاينة دستگاهها و گروههاي رسمي و دولتي كه كار فرهنگي ميكنند و نقاط ضعف و خلأ آن را كه ميراث دوران استثمار بيگانگان است، برطرف ميسازند، اين حقيقت بوضوح ديده ميشود كه نقايصي فراوان در بهرهوري و ثمربخشي آنها هست و در عمل به مأموريت و مسئوليت فرهنگي عمل نميكنند كه اگر تلاش خودجوش و مسئولانه گروهها و مؤسسات آزاد غيردولتي نباشد، فرهنگ و دانش انساني كشور روز بروز عقبتر خواهد رفت و همانگونه كه معروف است كه «دولت تاجر خوبي نيست» در عمل اثبات شده است كه در كار فرهنگ و نشر فضيلت و حكمت نيز مدير و مجري خوبي نيست و ثابت شده است كه اگر كار فرهنگي و نشر علوم و معارف اسلامي منحصراً در قالب دولتي باشد، كشور به زيانهاي جبرانناپذيري مادي و معنوي خواهد رسيد.
اما أعجب از عجيب، تصميم عدهيي از مسئولين است كه كار سياستگذاري و اجرا و برنامهريزي بدست آنهاست و براساس اخبار رسمي مژده دادهاند كه ببهانه فقر خزانه، بودجههاي كمكي به نهادها و بنيادهاي متخصص در فلسفه و معارف اسلامي و علوم انساني و تربيتي اجتماعي و جداولي كه در قانون بودجه عهدهدار كمك به آن مؤسسات است حذف گردد، و اين مؤسسات غيردولتي (ان جي او) كه برخي از آنها دهها سال است كه با بهرهگيري از كمك اندك دولتي با وجود دهها موانع و مشكلات عادي يا عمدي، فقط به انگيزه و ارادت خود به آن كارها، به ملت و حكمت و فرهنگ كمك ميكنند، عمر عزيز خود را صرف مينمايند تا نگذارند نهال تربيتي معنويات و حكمت و خردورزي رو به خزان رفته و بيثمر گردند. به خزان بروند و از ثمردهي بيفتند.
اين طرح نارسا كه با ظاهري فريبنده و ببهانه كمك به رزمندگان و معلولان، پيشنهاد و تصويب شده باحتمال قوي سير تكامل و توليد و رشد علوم انساني و تربيتي و حكمت و معرفت را كه بيشتر بر دوش مؤسسات كمك بگير از بودجه است، كند و حتي تعطيل خواهد كرد و مانند برخي ديگر دستگاههاي توليدي و اقتصادي كشور رو به نابودي خواهد رفت، همان چيزي كه دشمن اسلام و انقلاب اسلامي ايران همواره آرزوي آنرا داشته و هيچ روز و شبي جز با اين انديشه مخرب ضد ايراني و اسلامي، سر بر بالين ننهاده است.
تصويب و اجراي اين تفكّر خطرناك، كه بيشتر مدعي چاره امور مادي رزمندگان شرافتمند ما هست تا امور معنوي آنها (و نميداند كه معرفت و امور معنوي زيرساخت وجود و كردار آدمي است) سبب خواهد شد كه مشمولان شريف اين مصوبه به سمت و سوئي سوق داده شوند كه بجايانگيزههاي معنوي و اعتقادي كه آنها را به بذل جان و مال و سلامت خود دعوت ميكرد، سرگرم امور مادي و رفاه خود باشند و پشتوانههاي معرفتي و تربيتي براي نسلهاي آنها و ديگر افراد، رو به نابودي بروند.
فرداي اين ملت و اين انقلاب، مردمي دردمند و با فرهنگ انقلابي و دينباوري و حكمت و اخلاق ميخواهد تا با اين انگيزههاي معنوي از مرزهاي مادي و معنوي اين كشور دفاع كند و نه مردمي بيانگيزه و بيبهرهوري اجتماعي و جماعتي سير و مرّفه بيدرد.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23791مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214Existence, Annexation, and Derivation: A Study of Mir Damad’s Theory on Being Existent and Derivationوجود، انضمام و اشتقاق؛ تأملي در نظرية ميرداماد دربارة موجوديت و اشتقاق514faداود حسينيدانشگاه تربيت مدرس2018214In his books of al-Qabasat and al-Ufuq al-mobin, Mir Damad has presented two arguments against the annexed nature of existence. In this paper, the writer deals with two questions regarding these arguments. The first is whether Mir Damad’s arguments have a historical background, and the second is whether their consequences support his theory on the derivation of “existent”. Here, the first question is answered briefly by presenting two of the most famous arguments of philosophers and mutikallimun (particularly, Suhrawardi’s famous argument and that of the commentator of Maqasid). Next, the writer provides some reasons indicating that not only are Mir Damad’s arguments different from them but they are also logically and polemically superior to them. Nevertheless, a complete response is given to the second question by arguing that if we take one of Mir Damad’s theories of existence (non-precedence of existence to the object) for granted, the non-annexed nature of existence would result in the non-derivation of the “existent”.ميرداماد در قبسات و افق مبين، دو استدلال عليه انضمامي بودن وجود ارائه كرده است كه در اين نوشتار به دو مسئله دربارة اين استدلالها پرداخته خواهد شد. نخست اينكه آيا استدلالهاي ميرداماد سابقة تاريخي دارند؟ دوم اينكه آيا نتيجة اين استدلالها، از نظرية ميرداماد دربارة اشتقاق «موجود» حمايت ميكند؟ به مسئلة نخست، پاسخي جزئي داده خواهد شد؛ به اين صورت كه دو مورد از مشهورترين استدلالهاي حكما و متكلمين (مشخصاً استدلال مشهور سهروردي و استدلال شارح مقاصد) انتخاب و دلايلي اقامه خواهد شد مبني بر اينكه استدلالهاي ميرداماد نهتنها با اين استدلالها متفاوت هستند بلكه بلحاظ منطقي و جدلي بر اين استدلالها برتري دارند. اما به مسئلة دوم، پاسخي كامل داده خواهد شد؛ به اين صورت كه اگر يكي ديگر از نظريات ميرداماد دربارة وجود (عدم سبق وجود بر شيء) را مفروض بگيريم، انضمامي نبودن وجود، عدم اشتقاق «موجود» را در پي خواهد داشت.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23792مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214An Analytic Study of Mulla Sadra’s Responses to the Questions of Khwajah Nasir al-Din Tusi and Mulla Muzaffar Hossein Kashani about the Subsistence of the Soulبررسي و تحليل پاسخهاي ملاصدرا به پرسش خواجه طوسي و ملامظفر حسين كاشاني دربارة بقاي نفس1526faابوالحسن غفاريپژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي2018214The subsistence of the soul after its parting with the body is one of the most challenging problems in the field of philosophy. This problem has been discussed by both philosophers who consider the soul to be pre-eternal and immaterial and philosophers who believe in the spiritual origination of the soul, and both groups have adduced various arguments in this regard. Khwajah Nasir al-Din Tusi, who is a Peripatetic philosopher, has posed the following question: Why, in the view of philosophers, are the body and bodily preparedness concomitant at the beginning of the origination of the soul but not at the stage of subsistence and separation? He has probed the response to this question in a treatise which he wrote about the subsistence of the soul. At the same time, he asked this question from his contemporary philosopher, Shams al-Din Khusrawshahi, but he did not receive a response. Mulla Muzaffar Hossein Kashani, who was contemporary with Mulla Sadra, asked him the same question, since it seems that the problem of the subsistence of the soul is apparently inconsistent with Mulla Sadra’s theory of corporeal origination. He provided a response to the question of Khwajah Nasir al-Din Tusi and Mulla Muzaffar on the basis of the fundamental principles of his own philosophy and defended the problem of the subsistence of the soul after its separation from the body.مسئلة بقاي نفس پس از مفارقت از بدن، يكي از چالش برانگيزترين مسائل فلسفي است. اين مسئله، هم از سوي حكمايي كه نفس را قديم و مجرد ميدانند و هم از سوي حكمايي كه به حدوث روحاني نفس معتقد هستند، مورد بحث واقع شده و استدلالهاي گوناگون در اينباره اقامه شده است. خواجة طوسي كه به سنت حكمت مشاء تعلق دارد، اين پرسش را مطرح كرده است كه چرا بعقيدة حكما، بدن و استعداد بدني در ابتداي حدوث نفس لازم و ضروري است اما در مرحلة بقا و مفارقت شرط نيست؟ او پاسخ اين پرسش را در رسالهيي كه دربارة بقاي نفس نوشته، بررسي كرده است و در عين حال آن را از حكيم معاصر خويش، شمس الدين خسروشاهي نيز پرسيده ولي پاسخي دريافت نكرده است. همين پرسش را ملامظفر حسين كاشاني، حكيم معاصر ملاصدرا از او پرسيده است زيرا بنظر ميرسد كه ظاهراً مسئلة بقاي نفس با نظرية حدوث جسماني ملاصدرا قابل جمع نيست. صدرالمتألهين پرسش خواجه و ملامظفر را هم بر اساس مبناي قوم و هم اصول فلسفة خويش پاسخ داده و از مسئلة بقاي نفس پس از مفارقت بدن دفاع كرده است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23793مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214Methodology of T’awil in the View of Fayd Kashani with an Emphasis on the Role of Ontologyروششناسي تأويل در انديشة فيض كاشاني با تأكيد بر نقش وجودشناسي در آن2738faنفيسه اهلسرمديدانشگاه اصفهان2018214In Fayd Kashani’s view, t’awil (esoteric interpretation) is a strategy for attaining the innermost and depth of meaning. He believes that denying t’awil is a sign of superficiality. His writings, particularly his two books of ‘Ayn al-yaqin and Usul al-m‘arif and his Mizan al-qiyamah treatise, testify to the supreme place of ontology in discovering the secrets of religious teachings. Fayd’s research in the field of t’awil is based on his philosophical-gnostic thoughts. He conceives of ontology as a window through which one should view the vast spread of revealed teachings. The writer believes that the treatise of al-Insaf introduces Fayd’s methodology of t’awil. Moreover, it describes the process of the writer’s journey towards the truth. According to this gnostic philosopher, some of the conditions that are necessary for one’s attaining the knowledge of t’awil include recognizance of theoretical and practical wisdom, spiritual perfection, patience, and truth seeking.تأويل نزد فيض كاشاني، رهيافتي براي رسيدن به باطن و عمق معناست. او انكار تأويل را نشاني از قشريگري و جمود بر ظواهر ميداند. نگاشتههاي وي بخصوص دو كتاب عيناليقين و اصولالمعارف و همچنين رسالة ميزانالقيامه از جايگاه والاي وجودشناسي در نيل به اسرار و رموز معارف دين خبر ميدهد. تأويلپژوهي فيض مبتني بر انديشههاي فلسفي عرفاني اوست. او وجودشناسي را همچون پنجرهيي ميداند كه از دريچة آن بايد وسعت معارف وحياني را نظاره نمود. نگارنده معتقد است رسالة الانصاف رسالهيي است كه روششناسي فيض در نيل به تأويل را نشان ميدهد؛ بعلاوه حكايت مؤلف است در چگونگي وصولش به حقيقت. التزام به حكمت نظري و عملي، شرح صدر، فراخي حوصله و حق طلب بودن از شرايطي است كه در نظر اين حكيم عارف، رسيدن به تأويل را براي آدمي امكانپذير ميكند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23794مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214Impact of Qur’anic Teachings on Suhrawardi’s Illuminationist Philosophyتأثير آموزههاي قرآني بر حكمت اشراقي سهروردي3952faقاسم پورحسن دانشگاه علامه طباطبائي0000-0003-3665-6303سيد مصطفي باباييدانشگاه علامه طباطبائي 2018214Obviously, all Islamic philosophers, affiliated with any of the three well-known philosophical schools, have been greatly influenced by Qur’anic teachings in the development of their philosophical thoughts. However, among them, Suhrawardi was the first Islamic philosopher who benefitted extensively from the Holy Qur’an in the development of his Illuminationist philosophy. His use of this heavenly Book is different from that of others both quantitatively and qualitatively (in terms of interpretation). He based many of his ideas, arguments, and judgments on the teachings of the Qur’an. Here, the authors have tried to briefly explain the impact of Qur’anic teachings on Suhrawardi’s Illuminationist philosophy with regard to the four categories of luminous wisdom, light of all lights, intellects, and the soul. This is because a detailed discussion of this topic demands sufficient time and extensive knowledge.به يقين ميتوان گفت كه همة فلاسفة اسلامي ـ از هريك از سه مكتب مشهور فلسفيـ در سير انديشة فلسفي خود، تأثيرات بسياري از قرآن كريم پذيرفتهاند اما در اين ميان، شيخ شهابالدين سهروردي اولين فيلسوف اسلامي است كه در نظام حكمت اشراقي خود بيشترين استفاده را از قرآن كرده است. استفادة سهروردي از اين كتاب آسماني، هم از نظر كميت و مقدار و هم از جهت نوع استفادة تأويلي، از سايرين متمايز است. او بسياري از ايدهها، برهانها و داوريهاي خود را مقرون و منوط به قرآن كرده است. در اين مقاله سعي شده است از تأثير آموزههاي قرآني بر حكمت نوري سهروردي در چهار مقوله» حكمت نوري، نورالانوار، عقول، و نفس بهاختصار سخن گفته شود، چراكه قطعاً بحث مستوفي در اينباره نيازمند مجال و كمالي شايسته است. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23795مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214Place of Certainty in Five Arts in Farabi’s Viewجايگاه يقين در صناعات خمس نزد فارابي5364faنادیامفتونیدانشگاه تهرانفتانه تواناپناهدانشگاه تهران 2018214Farabi attends to certainty in all the five-fold arts of logic in some way. Certainty is either essential or direct in an argument, while it is either accidental or indirect in other arts. In the art of dialectics, the well-known propositions for presenting dialectical affirmations are employed in order to attain certain knowledge. In the art of sermon, certainty is emphasized in the form of satisfactory affirmation in proportion to the addressee’s level of perception and as the framework of sermon-related activities and the criterion for quality control. In the art of poetry, imaginal matters are related to certainty in terms of concept and judgment. Fallacy is also related to certainty through using pseudo-propositions, such as pseudo-certainties in two positive and negative dimensions. Therefore, the place of certainty in each of the dialectical, rhetorical, poetic, and fallacious structures is of great significance, and one can observe an instrumental relationship between these four arts and the argument.فارابي يقين را در همة صناعات پنجگانة منطق بنحوي مورد توجه قرار داده است. يقين در برهان، مقصود بالذات يا مستقيم است در حاليكه در صناعات ديگر هدف بالعرض يا غيرمستقيم است. در صناعت جدل، گزارههاي مشهور براي ارائة تصديقات جدلي در راستاي نيل به معرفت يقيني بكار گرفته ميشوند. در صناعت خطابه، يقين در فرم تصديق اقناعي به تناسب سطح درك مخاطب و بعنوان چارچوب فعاليتهاي خطابي و ملاك كيفيت آنها مورد تأكيد است. در صناعت شعر، مخيلات از دو وجه تصوري و تصديقي با يقين در ارتباط هستند. مغالطه نيز با استفاده از شبه گزارهها، از جمله شبه يقينيات در دو بعد مثبت و منفي با يقين رابطه دارد. بنابرين، جايگاه يقين در هر يك از ساختارهاي جدلي، خطابي، شعري و مغالطي قابل توجه است و ميتوان نوعي نسبت ابزاري را ميان اين صناعات چهارگانه با برهان رصد كرد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23796مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214Shared Model of the Body-Centered Arguments of the Immateriality of the Soul in Ibn Sina and Mulla Sadraالگوي مشترك براهين تجرد نفس با محوريت بدن در انديشة ابنسينا و ملاصدرا6584faمجيد يارياندانشگاه اصفهانفروغ الساداترحيم پوردانشگاه اصفهانمهدیامام جمعهدانشگاه اصفهان2018214Some Islamic philosophers, such as Ibn Sina and Mulla Sadra, have dealt with the characteristics of the soul, including the demonstration of its immateriality, in their anthropological discussions. A study of the works of these two philosophers indicates that the positive arguments of the immateriality of the soul are all based on the negation of the characteristics of the body and bodily matter. In other words, they denote that the soul lacks bodily features and, hence, demonstrates that it is immaterial. For example, bodily matter enjoys quantity, position, change, divisibility, and finitude of acts; it is vulnerable to weakness, aging, and tiredness. Moreover, the knowledge of the body and its acts is of the acquired type and is conditioned by place and position. These two philosophers demonstrate the immateriality of the soul by negating and denying the above characteristics to it. Thus the knowledge of the soul and demonstration of its immaterial nature would be impossible without the knowledge of the body and disallowing any bodily features for it. In this paper, in addition to revising the arguments of the demonstration of the immateriality of the soul and determining the key place of the body therein, it has been tried to design and provide a general model entailing all such arguments.حكماي اسلامي همچون ابنسينا و ملاصدرا در مباحث انسانشناختي خود، به بيان ويژگيهاي نفس و از جمله اثبات تجرد آن پرداختهاند. با استقرا در آثار اين دو حكيم، ميتوان ملاحظه كرد كه براهين مثبِت تجرد نفس تماماً بر اساس نفي ويژگيهاي جسم و مادة بدني استوار شدهاند؛ بهاينمعنا كه نفس، فاقد ويژگيهاي بدن و جسم است و از اينرو تجرد آن به اثبات ميرسد. بعنوان نمونه، مادة بدني داراي كميت، وضع، تغيير، انقسامپذيري و تناهي افعال است و ضعف، كهولت و خستگي عارض آن ميگردد و علم به بدن و افعال آن نيز حصولي و تابع وضع و محل است. اين دو فيلسوف با نفي و سلب اين خصايص از نفس، تجرد آن را به اثبات ميرسانند و بنابرين، شناخت نفس و اثبات تجرد آن جز با شناخت بدن و سلب ويژگيهاي بدني از آن امكانپذير نيست. در اين نوشتار، علاوه بر بازنويسي براهين اثبات تجرد نفس و تعيين جايگاه كليدي بدن در آن، الگويي كلي براي مجموع اين براهين طراحي و عرضه شده است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23797مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214The Relationship between Poetry and Logic in Ibn Sinaنسبت شعر و منطق از ديدگاه ابنسينا8598faابراهيم بازرگانيInstitute of Higher Education of Islamic Art and Thought00090006543423822018214In the view of Muslim philosophers, the art of poetry not only enjoys a logical nature in Islamic philosophy but also constitutes the basis of the philosophy of art. One of the important questions in the realms of poetry and logic addresses the reason for exploring poetry as a part of the nine-part logic and then abandoning it in two-part logics and being content with a minimum study of this art by Ibn Sina under the title of imaginal matters (mukhayyalat). Ibn Sina does not follow a consistent process in this regard in his various works and gradually leaves aside certain parts, including the art of poetry. This paper aims to investigate the methodological relationship between logic and poetry based on their definitions and, then, examine and clarify Ibn Sina’s strategies for joining poetry to logic.فن شعر در پيكرة فلسفة اسلامي نه تنها ماهيت منطقي داشته و دارد، بلكه بنياد فلسفة هنر فيلسوفان مسلمان نيز قلمداد ميشود. يكي از پرسشهاي مهم در اين دو قلمرو، چرايي بررسي فن شعر بعنوان يكي از ابواب منطق نُهبخشي و سپس كنار نهادن آن در منطقهاي دوبخشي و اكتفا به مطالعة حداقلي آن تحت عنوان مخيلات، توسط ابنسينا است. ابنسينا در آثار مختلف خود روند ثابتي را در اينباره طي نكرده و بمرور، برخي بخشها از جمله فن شعر را كنار مينهد. اين جستار بر آن است كه ابتدا بر اساس تعريف منطق و شعر، رابطة روششناسانة اين دو را واكاوي كند و سپس رهيافتهاي ابنسينا براي الحاق فن شعر به منطق را بررسي و تبيين نمايد. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23798مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742312018214-اجتهاد در مقابل نص پذيرفتني نيست (نقد مقاله نسبت شعر و منطق از دیدگاه ابن سینا)00fa2018214--http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23799