مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621Cheif Editor's Noteسرمقاله110faآیتالله سیدمحمدخامنهایبنیاد حکمت اسلامی صدرا2017214.Culture governmentملت در حكم خانوادهيي بزرگ است و ادارة امور آن بايد با نگاهي در اين راستا نگريسته شود. از جمله وظايف مديران كشور و اين خانوادة بزرگ، علاوه بر دلسوزي و خيرخواهي، عبارتست از دقت در توزيع منابع و درآمدهاي حاصل اين جماعت، متناسب با اهميت واقعي ـنه ظاهريـ آن و دادن نظم و تنظيمي حكيمانه و عقلاييدر تخصيص سهم هر بخش به آن.
بارها اين قلم گفته و نوشته است كه سهم معنويات و مصاديق آن ـهمچون فرهنگ و حكمت و دانش و اخلاق فردي و اجتماعي ...ـ بمراتب بيشتر از امور روبنايي و مادي و ظاهري است، و امور معنوي و فرهنگي و عقلي بمراتب بيشتر در حفظ حيات و سلامت جامعه و رسيدن به ديگر اهداف كمك ميكند و بهمين دليل بر بخشهاي ديگر تقدم دارد و ضعف آن، بالعكس، ميتواند حتي اقتصاد و سياست و ديگر بخشهاي سازنده را هم خراب يا كم اثر نمايد.
متأسفانه در بيشتر برنامههاي كوتاه يا بلندمدت كشوري ديده ميشود كه فصل فرهنگ و امور معنوي در صف نِعال و اواخر فصول برنامهها و در دورترين نقطه از چشم برنامهريزان و نيز از سرچشمة حياتبخش بودجة سالانة كشوري و عمومي قرار گرفته است و دستگاههاي فرهنگي و حِكمي
ـ دولتي يا غيردولتي ـ بسبب كمبود منابع مادي و مالي، قادر به انجام تمام و كمال اهداف خود نيستند؛ چيزي كه همواره آرزوي دشمنان اين ملت بوده و هست.
اكنون كه باز زمان دورهيي و سالانة تصويب بودجه رسيده است، وظيفة خود دانستيم كه اين نكات بسيار مهم، مورد توجه مسئولين و طراحان آن قرار گيرد و اگر مايل نيستند فرهنگ را در فصل و فصول اول برنامهها قرار دهند دستكم سهم آنرا معقول و متناسب و همطراز با بخشهاي ديگر بگذارند تا ندانسته به ضعف و خرابي فرهنگ كشور زياني نزده باشند.
دشمنان قسم خوردة خارجي اين ملت، از يكطرف فرهنگ و معارف نادرست و فاسد خود را آرايش نموده و با وسايط و رسانههاي توانايي كه دارند برجامعة ما تحميل ميكنند، و از طرف ديگر دستگاههاي مربوطه و مأمور تأمين امور مالي، به دستگاههاي فرهنگي ـبويژه مؤسسات فلسفي و حكميـ كشور بهاي كم ميدهند و اين جبهة مهم دفاعي ملت و كشور را در برابر هجوم مغولوار تمدن منحط غربي تنها ميگذارند و سهمي اندك ميدهند.
حاصل پيام ما و جامعة تلاشگران نشر فرهنگ و حكمت و معنويت و عقلانيت آنست كه در اين فرصت بودجهنويسي، بحكم عدالت و وطندوستي و عقل معاد و معاش، به فصل فرهنگ و امور معنوي بويژه حكمت و خردورزي توجهي بيشتر بنمايند تا در بارگاه حق و دادگاه وجدان انساني سرشكسته نباشند.
http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23637مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621Ontology of Imagination in Ibn Sina and Mulla Sadraهستيشناسي خيال نزد ابن سينا و ملاصدرا110faمحسن حبيبيدانشگاه علامه طباطبايي2017214The faculty of imagination is considered to be among the inner faculties of the soul by Ibn Sina and Mulla Sadra. Ibn Sina considered it material in nature, while Mulla Sadra maintained that it was immaterial, and both adduced some arguments to support their views in this regard. In considering imagination as material, Ibn Sina had to deal with some serious philosophical problems such as corporeal resurrection and preservation of certain souls. While responding to his arguments, Mulla Sadra provided several arguments in order to demonstrate his own stand on this issue. On evaluating the arguments of these two philosophers, the author finds Mulla Sadra’s position to be more acceptable than that of Ibn Sina. Moreover, by confirming the immateriality of the faculty of imagination, Mulla Sadra had several achievements such as justifying the preservation of memory during old ages and some other meta-psychological problems and demonstrating ascension, corporeal resurrection, and subsistence of simple human souls, which Ibn Sina also sought to resolve. Therefore, it can be concluded that Mulla Sadra’s theory regarding the immateriality of imagination is more functional and can facilitate the process of adducing rational justifications and arguments for some religious beliefs.قوة خيال نزد ابنسينا و ملاصدرا از جمله قواي باطنيِ نفس محسوب ميشود. ابنسينا بدلايلي به مادي بودن اين قوه و ملاصدرا نيز با ادلهيي به مجرد بودن آن قائل شده است. ابنسينا با مادي دانستن خيال با مشكلات فلسفي عديدهيي همچون معاد جسماني و بقاي برخي نفوس روبروست. ملاصدرا ضمن پاسخ به ادلة وي، براي مدعاي خود دلايل متعددي ذكر كرده است. در سنجش ميان دلايل هر يك از اين دو فيلسوف، ادلة ملاصدرا را در مقايسه با نظر شيخ الرئيس متقنتر و مقبولتر مييابيم. در ضمن، ملاصدرا با قبول تجرد قوة خيال، به نتايج متعددي همچون توجيه بقاء حافظه در پيري، توجيه مسائل فراروانشناختي، اثبات معراج و معاد جسماني و بقاء نفوس سادة انساني نائل شده كه ابنسينا در پي آنها بوده است. لذا ميتوان نتيجه گرفت نظرية ملاصدرا در اين باب، يعني اعتقاد به تجرد قوة خيال كاربرديتر است و با آن بنحو سادهتري ميتوان براي برخي معتقدات ديني، دليل و توجيه عقلاني اقامه كرد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23638مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621An Analysis of the Meaning and Concept of Spiritual Health in Psychology and Mulla Sadra’s Philosophical Doctrinesتحليل معنا و مفهوم «سلامت معنوي» در روانشناسي و آموزههاي فلسفي ملاصدرا110faعباس احمدي سعدي احمدي سعدي دانشگاه آزاد اسلامي 2017214The concept of spirituality as opposed to materiality and the material world constitutes the main principle of all revealed and non-revealed religions. True existence is spiritual in all religions. Spirituality means having great faith in the existence of transcendent and supernatural truths, which, in Mulla Sadra’s view, have their origin in the unique existence of Almighty Truth. Such a belief grants a specific color and direction to human behaviors and various angles of life, so that individuals will never consider their own being or that of others and the world to be in vain. Rather, it fills them with a pleasant feeling of satisfaction. This concept is not limited to the holy doctrines of a specific religion in psychology, and it is not opposed in this field, either. Based on the principles of his Transcendent Philosophy regarding psychology and the mutual body-soul relation, Mulla Sadra believes that behaviors, physical acts, sciences, and human awareness exercise a profound influence over the human soul and spirit and finally determine their fate in the process of the trans-substantial motion and becoming. Accordingly, one’s spiritual and inner health depends on their awareness and behavior. The science of psychology, particularly humanistic psychology, greatly emphasizes the critical role of spirituality in organizing individuals’ life, character, and behavior. According to some existentialist psychologists, such as Frankl and Jung, mental or spiritual health comprises one of the important elements of a healthy personality.مفهوم «معنويت» در مقابل ماديت و جهان مادي، اصل اصيل همة اديان آسماني و حتي غير آسماني است. وجود و هستي حقيقي در اديان، امري فرامادي و معنوي است. مفهوم معنويت، يعني باور قلبي به وجود حقايق متعالي و مافوق طبيعي كه بنظر ملاصدرا، كانون و اصل آن وجود واحد حق تعالي است. چنين اعتقادي، به رفتار و زواياي گوناگون زندگي رنگ و جهتي خاص ميبخشد، بنحوي كه فرد از «بودن» خود، ديگران و جهان نه تنها احساس بيهودگي و پوچي نميكند بلكه از حس خوشايند رضايتمندي نيز برخوردار ميشود. اين معنا در روانشناسي لزوماً معطوف به آموزة قدسي يك دين خاص نيست؛ اگرچه با آن مخالفتي هم ندارد. صدرالمتألهين شيرازي بر پاية اصول حكمت متعالية خود در علم النفس و ارتباط متقابل بدن و نفس، بر آن است كه رفتار و اعمال ظاهري و بدني و نيز علوم و آگاهيهاي آدمي تأثيري ژرف بر نفس و روح انسان دارند و نهايتاً در فرآيند حركت و صيرورت جوهري، سرنوشت او را رقم ميزنند. طبق اين اصول، سلامت و نيز بيماري معنوي و باطني در گرو آگاهي و رفتار شخص خواهد بود. دانش روانشناسي، بويژه در شاخة انسانگرايانة آن، نيز بر نقش مهم معنويت در سامانمندي زندگي و سلامت رفتار و شخصيت فرد تأكيد نمودهاست. طبق نظرية برخي از روانشناسان وجودي (اگزيستانسياليست) همچون فرانكل و يونگ، سلامت معنوي يكي از مؤلفههاي مهم «شخصيت سالم» است.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23639مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621The Problem of Essential Oneness and its Relationship with the Representativeness of the Unity of Concept Based on the Unity of Referentمسئلة توحيد ذاتي و ارتباط آن با كاشفيت وحدت مفهوم از وحدت مصداق110faسيدمجيد ميردامادي جامعة المصطفي(ص) العالميه2017214In this paper, while demonstrating the representativeness of the concept of the one based on the single referent and rejecting the possibility of abstracting the single concept from multiple referents, the writer refutes Ibn Kamuneh’s paradox regarding the argument of the oneness of the Divine Essence and explains the essential unity of Almighty Truth. His paradox holds true based on the principiality and heterogeneity of existences and the principiality of quiddity; however, it is refuted based on the principiality and particular gradation of existence. This study was carried out following the descriptive-analytic method and a critical approach. Its most important conclusions include: 1) Concept and referent are essentially one; 2) Abstracting a single concept from multiple referents in terms of multiplicity is impossible; 3) Common truth is the origin of abstracting a single concept; 4) The unity of concept represents the unity of the referent; 5) Attributing the title of the necessity of existence to its truth is the same as attributing an essential entity to the essential thing, and the concept of the necessity of existence is derived from the innermost of the necessary existence without a determining and causal mode; 6) Ibn Kamuneh’s paradox regarding the argument of the Oneness of the Necessary being is rejected based on the impossibility of deriving a single concept from multiple referents, and 7) If the Necessary Being is considered to be pure existence or simple, no objection will be leveled.در اين مقاله، ضمن اثبات حكايت و كاشفيت مفهوم واحد از مصداق واحد و ابطال جواز انتزاع مفهوم واحد از مصاديق كثير، شبهة ابن كمونه بر برهان توحيد رد و توحيد ذاتي حق تعالي تبيين ميشود. شبهة ابن كمونه بر مبناي اصالت و تباين وجودها و به مسلك اصالت ماهيت، وارد است و بر مبناي اصالت و تشكيك خاصي وجود، دفع ميشود. روش اين پژوهش، توصيفيـ تحليلي با رويكرد انتقادي است. مهمترين نتايجي كه اين تحقيق به آنها دست يافته عبارتند از: 1. مفهوم و مصداق ذاتاً واحد هستند 2. انتزاع مفهوم واحد از مصاديق كثير از حيث كثرت، ممتنع است 3. حقيقت مشترك، مبدأ انتزاع مفهوم واحد است 4. وحدت مفهوم از وحدت مصداق كاشفيت دارد 5. نسبت عنوان وجوب وجود به حقيقت وجود، نسبت ذاتي به صاحب ذاتي است و مفهوم وجوب وجود، از حاق وجود واجب، بدون حيثيت تقييدي و تعليلي، انتزاع ميشود 6. شبهة ابن كمونه بر برهان توحيد واجب الوجود بر مبناي امتناع انتزاع مفهوم واحد از مصاديق كثير دفع ميشود 7. در فرضي كه واجب الوجود، وجود صرف يا بسيط دانسته شود، شبهه طرح نميشود. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23640مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621A Response to an Old Problem about Mulla Sadra’s Encounter with Suhrawardi’s Arguments on Denying the Pre-Existence of the Soul پاسخ به يك اشكال ديرين در نحوة مواجهة ملاصدرا با ادلة سهروردي بر انكار وجود نفس پيش از بدن110faعلي شيروانيپژوهشگاه حوزه و دانشگاهمجتبي افشارپوردانشگاه باقر العلوم (ع)2017214There are some disagreements among philosophers on the pre-existence of the soul, that is, the existence of the soul before joining the body, whether it is originated or pre-eternal. Mulla Sadra maintains that the soul – the soul qua soul – originates in the trans-substantial motion of the body (corporeal origination) through particular individuation. However, he agrees with its pre-existence and considers it to be a rational one. When discussing this issue, he investigates, criticizes, and rejects Suhrawardi’s arguments on denying pre-existence. The commentators of Mulla Sadra’s words have always asked the question of why he did not agree with Suhrawardi’s arguments on denying the soul’s pre-existence based on his own particular individuation so that they would appear unanimous with respect to this problem. At least, this is what one could understand from Suhrawardi’s words and arguments. Accordingly, some of the early and contemporary commentators criticized him and believed that his objections to Suhrawardi’s words were unfounded. In this paper, while briefly referring to the fundamental principles of Suhrawardi’s arguments and Mulla Sadra’s related criticisms, the writers explain the main reason why Mulla Sadra refused to accept Suhrawardi’s view about the pre-existence of the soul.دربارة وجود پيشينِ نفس ـ وجود نفس پيش از تعلق به بدن؛ خواه اين وجود پيشين حادث باشد و خواه ازليـ ميان حكيمان اختلاف است. ملاصدرا هرچند، نفس با تعين خاص ـنفس بماهي نفسـ را برآمده از حركت جوهري جسم (جسمانية الحدوث) ميداند، وجود پيشين آن را نيز ميپذيرد ولي آن را وجودي عقلي ميشمارد. وي در اين بحث، ادلة سهروردي براي نفي وجود پيشين نفس را بررسي، نقد و رد ميكند. بين شارحان كلام ملاصدرا همواره اين پرسش مطرح بوده كه چرا او ادلة سهروردي را بر نفي وجودِ پيشين نفس با تعين خاص خود حمل نكرده است تا با يكديگر همسخن شوند، با آنكه كلام و ادلة سهروردي زمينة چنين برداشتي را دارد؟ از اينرو، هم بعضي از مفسرانِ متقدم ملاصدرا و هم بعضي از معاصرين، بر او خرده گرفتهاند و اشكالهاي وي بر سخن سهروردي را نابجا دانستهاند. اين مقاله ضمن اشارة اجمالي به نكات بنيادين در ادلة سهروردي و نقدهاي ملاصدرا بر آن، نكتة اصلي رويگرداني او از حمل كلام سهروردي بر راي مختار خود را بيان ميكند. http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23641مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621An Analysis of Ibn Sina’s View Regarding the Relationship between the Body, Death, and Otherworldly Lifeتحليلي بر ديدگاه ابنسينا پيرامون ارتباط بدن، مرگ و حيات اخروي110faفروغ الساداترحيم پوردانشگاه اصفهانزهرا حيدريدانشگاه اصفهان2017214There is no doubt about the co-existence of the body and the soul in worldly life. However, there are some debates on the accompaniment of worldly body and the soul in other worldly life. Based on Ibn Sina’s principles, worldly life cannot have an otherworldly life; however, some effects of the worldly life of the body stay with the soul until eternity and affect Man’s otherworldly and eternal life. In Ibn Sina’s view, the body plays an essential role in the occurrence of death. This is because its change and annihilation are the reasons behind the separation of the soul from the body and, as a result, the end of worldly life. Upon the beginning of the otherworldly stage of life, the unity of the soul with the material body is ruptured; however, the effects of some of the worldly acts and behaviors of the body are not destroyed and, rather, affect the quality of the final destiny of human beings and their lives in some way. The actualization of complete connection with the Active Intellect, which becomes possible through overcoming all physical barriers and limitations and the true perception of spiritual pleasures and the essence of the soul are among such effects. The behaviors rooted in the bodily configurations that have penetrated the soul remain until the next life and play a role in providing the context for the happiness and misery of the soul and determining the quantity and quality of its otherworldly rewards and punishments.در مصاحبت بدن با نفس در حيات دنيوي شكي وجود ندارد اما همراهي بدن دنيوي با نفس در حيات اخروي، محل بحث و اختلاف است. مطابق مباني بوعلي سينا، بدن دنيوي نميتواند حيات اخروي داشته باشد اما برخي آثار ناشي از حيات دنيوي بدن، تا ابد با نفس باقي ميماند و بر حيات اخروي و ابدي انسان تأثير ميگذارد. بدن در نظر ابن سينا، نقش اساسي در وقوع مرگ دارد چراكه تغيير و انحلال تركيب آن، عامل مفارقت نفس از بدن و در نتيجه خاتمه يافتن حيات دنيوي ميگردد. با شروع مرحلة اخروي حيات، اگرچه پيوند نفس با بدن مادي قطع ميشود اما آثار ناشي از برخي افعال و ملكات دنيويِ بدن زايل نميشود و بنحوي بر كيفيت سرنوشت نهايي انسان و زندگي ابدي او تأثير ميگذارد. تحقق اتصال تام به عقل فعال كه با رفع موانع و محدوديتهاي بدني صورت ميگيرد، ادراك حقيقي لذات معنوي و ادراك حقيقي ذات نفس، از جملة اين آثار است. ملكات ناشي از هيئات بدني كه در نفس رسوخ يافتهاند، تا حيات بعدي باقي ميمانند و در فراهم كردن بستر سعادت و شقاوت نفس و تعيين كم و كيف ثواب و عقاب اخروي آن دخالت ميكنند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23642مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621A Critical Study of Seyyed Sharif Jurjani’s Reasoning Regarding the Simplicity of the Derivativeبررسي انتقادي استدلال سيد شريف جرجاني بر بساطت مشتق110faسيداحمد حسيني سنگچالدانشگاه تربيت مدرسمحمد سعيدي مهردانشگاه تربيت مدرس2017214The problem of the simplicity or combination of the derivative is one of the controversial issues which, in spite of its similarity to mentally-posited discussions, has sometimes affected philosophical debates. The present paper reports on the results of a critical study of Jurjani’s reasoning regarding the simplicity of the derivative. In his view, whenever the derivative is assumed to consist of “shayin lahu …”, in case of attaining the concept of “shay”, interference of general accident in differentia occurs. However, in case of attaining the extension of “shay”, the transformation of the possible proposition through the necessary happens. In the first case, the differentia fails to be a differentia, and in the second case the direction of possibility is removed from the world of reality. In order to explain the quality of the transformation, a solution has been presented which analyzes the concept of portion and the role of limitation and determination in the predicate. Here, the writers, in spite of considering this argument to be perfect, clarify that the given reason for demonstrating the simplicity of the derivative is inefficient and is only capable of deriving the concept or referent of “shay” from the truth of the derivative.مسئلة بساطت يا تركب مشتق، از دغدغههايي است كه در عين شباهت آن به مباحث اعتباري، در مقاطعي بر بحثهاي فلسفي تأثيرگذار بوده است. نوشتار حاضر درصدد است به بررسي انتقادي استدلال جرجاني بر بساطت مشتق بپردازد. مطابق استدلال وي هرگاه مشتق، مركب از «شيء له المشتق منة فرض گردد، در صورت أخذ مفهوم «شيء»، دخول عرض عام در فصل و در صورت أخذ مصداق «شيء»، انقلاب قضاياي ممكن به ضروري اتفاق ميافتد. در صورت نخست فصل، از فصل بودن ميافتد و در فرض دوم جهت امكان از عالم واقع جمع ميگردد. براي تبيين كيفيت انقلاب، راهكاري ارائه شده است كه به تحليل مفهوم حصه و نقش قيد و تقيد در محمول باز ميگردد. در ادامه، برغم بينقص شمردن اين استدلال، روشن خواهد شد كه دليل مزبور براي اثبات بساطت مشتق ناكارآمد است و تنها از عهدة اخراج مفهوم يا مصداق «شيء» از حقيقت مشتق برميآيد.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23643مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریخردنامه صدرا1560-08742212016621Hakim Sabziwari’s View of the Correlation Argument on Demonstrating the Union of the Intellect and the Intelligibleديدگاه حكيم سبزواري دربارة برهان تضايف و نقش آن در اثبات اتحاد عاقل و معقول110faمحمدهادي توكليپژوهشگاه حوزه و دانشگاهحسينعليشيدانشيدپژوهشگاه حوزه و دانشگاه2017214Like Mulla Sadra, Hakim Sabziwari is an advocate of the theory of the union of the intellect and the intelligible. However, unlike him, Sabziwari has spoken differently and adopted different positions regarding the correlation argument, which is Mulla Sadra’s most important argument for demonstrating the above theory. Sabziwari has sometimes called it imperfect and referred to its defects and, at other times, he has viewed it as a perfect argument and defended it. This paper analyzes and examines his different statements about the correlation argument. In conclusion, the writers maintain that Hakim Sabziwari’s interpretation of Mulla Sadra’s argument is a specific one which is, in some cases, inconsistent with Mulla Sadra’s words. They also question his reasons for rejecting this argument; however, they declare that Sabziwari’s various positions with respect to the correlation argument could be considered to be, more or less, consistent with each other.حكيم سبزواري اگرچه همانند صدرالمتألهين از طرفداران نظرية اتحاد عاقل و معقول است اما بر خلاف وي، در باب برهان تضايف ـكه مهمترين برهان صدرالمتألهين براي اثبات اين نظريه استـ سخنان گوناگوني گفته و مواضع متفاوتي اختيار كرده است؛ گاه آن را ناتمام خوانده و اشكالات آن را برشمرده، گاه تقريري ديگر از آن بدست داده و گاه آن را تمام دانسته و به دفاع از آن پرداخته است. اين مقاله به گزارش، تحليل و بررسيِ سخنان گوناگون حكيم سبزواري دربارة برهان تضايف اختصاص دارد. حاصل آنكه تلقيِ حكيم سبزواري از برهان صدرالمتألهين، تلقيِ خاصي است كه در برخي موارد با كلام ملاصدرا سازگار نمينمايد و بر استدلالهاي وي براي رد آن برهان نيز اشكالهايي وارد است اما در مجموع ميتوان گفت مـواضـع گـونـاگـون او كمـابـيـش بـا يـكـديـگـر هماهنگند.http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/23644